Written by
- Lallianchhunga
Mizoram University

DBTL LEH Mizoram sorkar

Tunlaiah sorkar laipui leh Mizoram sorkar hmalakna hrang hrang hnuaiah mipuite tih ve tur eng emaw zat a awm mek a; chung thilahte chuan mipuite finchhuahna a nih beiseiin leh Mizoram sorkarhotute lam pawhin mipui harsatna tawh tur hre renga ngaihtuahna an sen zau theihna atan a ziak a ni.

Sorkar laipui thupek angin Mizoramah pawh April 1, 2015 aṭangin Direct Benefit Transfer of LPG (DBTL) hi kan hmang ve dawn a. Hemi atana tih fel ngaite pawh mipui (Consumer) lamin kan buaipui mek a. Bank Account hawn, Form-4 dah khah hnua Gas Agent hnena thehluh te, hming thlak te, Transfer te, Form-3 dah khah hnua mahni Bank Account neihna hmuna thehluhte kan ti mek a. Bank account la nei lote’n account an hawng chur chur bawk.

Heng thil buaipuina velah hian mipui (consumer) te hi thil chinchang hre lo zawk an ni a, Gas Agent a thawkte leh Bank a thawkte’n an lo dawnsawn ṭhat a pawimawh hle. Mipui tam zawk chuan Form hnuai lama ‘Acknowledgement Slip’ pawh Gas Agent/ Bank lamin an fill-up vek hnuah lak let nachang kan hre lo fur. Tin, Gas Agent a thawk, hetilam lo dawngsawngtu zingah consumer hnena ‘Acknowledgement Slip’ pek let nachang hre lo pawh an awm. Gas Agent-ah Form-4 dahkhah (fill-up) sa kan theh lut chur chur a, anni lamin hun thawl deuha an ‘Data Bank’ a ziah luh turin an lo dah khawl lawk ṭeuh a; Consumer te’n Gas Subsidy chungchangah harsatna tawk ta se, Gas Agent/ Bank ah Form 4/3 an thehlut ngei tih chianna ‘Acknowledgement Slip’ an neih loh chuan a buai tur chu mipui (consumer) te tho kan ni a; ṭul loa kan buai fo loh nan fimkhur takin mipui lamin Form thehlut ila, a lo dawngsawngtu lam pawhin mipuite lo fimkhur pui se.

Tin, online-a ‘registration’ ti duh, Mizoram Rural Bank leh Apex Bank-a account neite’n harsatna an tawk mek. Heng Bank pahnihte hi he thu ziahlai mek hi chuan http://petroleum.nic.in/dbt/in... list buatsaihah an la awm lo a. Online-a ‘registration’ tih hi a tiduhte tan a awlsam a, engkim langtlang taka kalpui a nih avangin rei lo te chhungin kan DBTL dinhmun (DBTL Status) en theih a ni a; heng mite harsatna tawh mek chin fel ran sak hi Bank lam mawhphurhna a ni awm e. Tin, Gas Agent-te kaltlang kher loa mahni ‘account’ neihna Bank-a Form-3 thehluh hi tun aia chak zawka kalpui a nih theih nan Mizoram Sorkar thuneitu lamin hma la se a duhawm hle.

DBTL Scheme-ah hian chhungkaw pakhatin kum khat atan gas bur 12-ah chauh subsidy kan hmuh theih dan turin kalpui tum a ni a, hei hi Mizoramah chuan ngaihtuah chian a ngai hle. Chhungkaw eng emaw zat chuan Domestic Gas Connection hi pakhat aia tam kan nei fur a, kum khat chhungin chhungkaw member 5 chin chunglam awmna chhungkuain gas bur 12 hi kan tla lo hle. Hei vang hian khauh (strict) taka DBTL kalpui kan tum chuan mipui lungawilohna a nasa thei hle ang. A chhan chu gas subsidy-na pawisa hi April 1 hnua gas lak hmasak berah tih loh chuan gas lak hnu zelah kan Bank Account a rawn lut tur a nih avangin Market Rate Rs.900 chuangin gas bur khat hi kan khul zel a ngaih dawn vang a ni. Kan Account a gas subsidy-na pawisa rawn lut la chhuak zel tura Bank a kal reng peih kan tam lo ang. Chuvangin, DBTL Scheme khauh (strict) lutuk a hmalak a nih chuan a tuartu tur chu mipuite kan ni dawn.

Tun hnaiah Mizoram sorkarin chhiah (Non-Tax Revenue) hrang hrang leh buhfai man a tisang a; kan duh emaw, duh lo emaw mipui nawlpui tan chuan DBTL nen hian kan nitin khawsak ei rel chungchangah a in thlun zawm tho tho dawn. Eirawngbawlna gas market rate-in kan lei dawn a, a hmaa Rs.435 - 440 pe ṭhin khan Rs.900 chuang kan pe tawh dawn. Buhfai pawh Retailer hnen aṭangin Kg-ah Rs.15 zet a ni tawh a, tui bill pawh a hmaa kan pek let a ni tawh; Rs.400 vel thla khat tui bill pe ṭhin khan Rs.800 chuang kan pe tawh.

Nitin khawsak ei rela chhungkaw tinte sum sen hi thawk leh khatah a letin a pung lawih a ni ber. Hetiang kan nih mek laia sorkar laipui hmalakna kan Mizoram dinhmun ngaihtuah miah loa a kip a kawia kan lo zawm duak duak hi a fuh ber lo. Motor-a HSRP vuah tur tih te pawh a tira a ṭhat dan tur an sawi leh a tak ram a in persan lutuk! Motor a him chuang lo a, HSRP vuah ngei motor bo pawh HSRP vuah vangin an hmuh let phah chuang lo; a hlawkna teltu chu a vuahtu Company chiah a ni. Mizoram sorkarah chuan HSRP vuahna senso 3% chiah a lut. Motor-a sun control bel chungchang aṭang pawhin sorkar laipui emaw Supreme Court thuchhuak pawh ni se kan state mila hma lo lak thiam hi a finthlak zel ang.

Hetiang hi nitina kan hmachhawn chhoh tur a nih avangin Mizoram sorkar pawhin mipuite hmakhua ngai tak chunga hma a lak tur a awm nual. Chung zingah chuan ‘Mipuite’n an lungawi lohna an thlenna tur leh a chinfelna kalphung’ (Public Grievances & Redressal System) a chak a ngai zual dawn hle. Hei hi tun hnaia chhiah (NonTax Revenue) punna Department bikah a pawimawh zual awm e.

Entirnan, Aizawlah chuan PHE tui connection ringte chuan sorkar hmalaknain ‘tui metre’ kan hmang deuh vek tawh a. Mahse, tui metre hi a ṭhen a vir chak em em a, a vir chak avangin an tui dawn ṭhin aia tam fe tui dawng angin an tui metre-ah khan a lang a, tui bill pawh an chawi tam phah fo. Hetiang te te ‘complaint’ tur hi a tam, mah se dan ang taka consumer te lungawina thlapa an harsatna chin fel kawngah Department chu a muang viau thei tlat a ni.

Kumin (2015) hian Mizoram Presbyterian Kohhran chuan Nilai zan leh Beihrual Thupui atan ‘Kohhran leh Ram Inrelbawlna’ a thlang a. He thupui hian Mizorama Kohhran member tamna ber Presby. Kohhran member te hnenah sorkar inrelbawlna chungchangah dilchhutna leh thil chik peihna rau a pe ngei ang. Nitina kan chhehvela thil thleng te lo en liam mai mai hi a hun tawh lo a, sorkar inrelbawlna phei chu nitina kan khawsak phung nghawng thei a nih phei chuan chik lehzuala kan lo bih hi mipuite tih tur a ni.

Chuvangin, dan bawhchhe si loa Mizoram leh a mi chengte mil tura sorkar laipui hmalakna lo her rem hret te, Mizoram sorkar pawhin mipui nghawng thei hmalaknaa mipuite aw (voice) a dah pawimawh thiam te pawh a ṭul zel ang. Sum leh paiah Mizoram mipuite hi kan inthlau tulh tulh dawn a; chumi hre duh hauh loa mahni dinhmun chauh ngaihtuaha sorkar hotute’n hmalak an tum zel chuan tumahin Mizoram hi nuam an tih loh hun pawh a lo la thleng thei.