Written by
- B. Lalhmingmawia

Mizo zinga baptisma chang hmasa ber


Mizo chanchin ziaktu leh kohhran chanchin ziaktuten an lo ziah ṭhin dan leh vawiin thlenga kohhran hoten lungsi taka kan pawm tlan chu, “Mizo zinga baptisma chang hmasa ber chu Khuma leh Khara te an ni,” tih hi a ni. Anni hian June 25, 1899 khan Rev. DE Jones (Zosaphluia) kutah baptisma an chang. Khuma leh Khara te baptisma chan nî hi Mizo Kristiante tân ni pawimawh leh hriat reng tur a ni a, Mizo kohhran a din chhung chuan an hming hi a dai leh tawh ngai lo vang.

Amaherawhchu, kum 2012-a lehkhabu lo chhuak pakhat, Rev. PL Lianzuala ziak ‘Zofate chanchin ṭha rawn hlantute’ tih lehkhabu phek 92-naah chuan Mizo zinga baptisma chang hmasa ber leh, Mizo Kristian hmasa ber chu Thangzika a nih thu a ziak a. A ziah dan chuan, Pu Buanga leh Sapupa te ṭhian dun khan Mizoram an rawn panna lamah Silchar Jail-a Mizo lung in tâng pakhat a awm thu an hria a. Pu Buanga te ṭhian dun chu jail-ah chuan kalin ṭawnglettu ruaiin Mizo chu an kawm ta a. Chanchin ṭha hrilhin, ‘Jisua sa chu ka bia ang’ a ti ta a, a hming an ziak ta a. Tuiruang luiah baptisma an chantir ta a, Mizo Kristian hmasa ber a ni, tiin a ziak a ni. Baptisma a chan kum hi kum 1893 niin a ziak bawk.

He thuziak hian Mizo Kristiante lo pawm tawh dan leh ziah ṭhin dan chu a rawn sut (challenge) tak avangin he thuziak hi bih chian a ṭul hle a ni. Nakin lawkah chuan he lehkhabu hi ṭhenkhat chuan ṭan chhanah la hmangin an la râwn ngei dawn a; chuvangin, he lehkhabu ziaktu hian hemi chungchang hi a sawifiah ngei a ngai a ni.

Rev. PL Lianzuala hian he thu a lakna hi Sophia chanchinbu, Aizawl August 28–September 6, 1987 a ni a. Sophia chanchinbu editor hi tu nge ka hre hauh lo va, he chanchinbu hi tute chhuah nge tih leh hetiang thu pawimawh tak lak nan (source atan) hian a rintlak reng em? Engtin nge an chhui tihte hi hriat a chakawm khawp mai. Sophia chanchinbu editor hi a la dam a nih chuan hemi chungchang hi rawn sawifiah ngei se a ṭha khawp bawk ang.

Khuma leh Khara ten baptisma an chan hmain Thangzika’n baptisma a chang tawh a ni tih hi pawm a har ka ti a, pawm a har ka tih chhante chu hengte hi a ni.

• Rev. PL Lianzuala thu lakna hnar hi Sophia chanchinbu a ni a, August 28–September 6, 1987 chhuak a ni. Kum 1987 chauha hetiang thu pawimawh an hmu chhuak leh chanchinbu lar tak pawh ni lova hetiang thu an ziah, ṭanchhana a hmang mai hi pawm a tiharsa a ni. A thu lakna hi duhthu a sam lo deuh a ni.

• Pu Buanga te khan Thangzika hi baptisma chantir ngat se la chuan khatiang thil thleng pawimawh kha Pu Buanga khan a Log Book-ah a ziak lang ngei ang tih a rinawm. Nimahsela, Pu Buanga khan he thu a ziahna hi kan hmu hauh lo va, a Log Book-ah hmuh tur a awm lo.

• Pu Buanga te ṭhian dunin Mizoram an rawn kal dân chanchin hi amah Pu Buanga sawi ngei hi Kristian Tlangau bu hluiah hmuh tur a awm a. October 4, 1913-a Aizawl Presbytery-ah khan Pu Buanga khan Mizoram an rawn kal dan chanchin a sawi a, chu thu chu Pu Thanga’n Kristian Tlangau-ah January 1914 khan a chhuah. He thu tho hi Didakhe chanchinbu (May-June 1989) chuan chhuah chhawng lehin, vawiin thlengin chhiar theihin hmuh tur a la awm a ni. Pu Buanga hian Mizoram an rawn kal dan a sawiah chuan Thangzika baptisma an chantir thu reng reng hi a sawi hauh lo va, hetiang thu hi chhiar tur a awm hek lo.

• Rev. PL Lianzuala ziak ang hian Mizo zinga baptisma chang hmasa ber leh Mizo Kristian hmasa ber chu Thangzika lo ni ta se, kan Zosap missionary hmasate leh kan pastor hmasa te, kan ringtu hmasate khan hetiang thil thleng pawimawh hi an hre lo em ni ang? Kum 1987-a Sophia chanchinbuin a ziah hma khan hetiang thil thleng pawimawh hi hriat a ni lo hrim hrim tihna em ni ang?

Heng a chunga kan tarlan aṭangte hian Mizo zinga baptisma chang hmasa ber leh Mizo Kristian hmasa ber chu Thangzika a ni tia Rev. PL Lianzuala’n a ziak hi pawm a harin ka hria. He thuziak hi thil tak tak a nih chuan kan hnam history leh kohhran chanchin hi ziah ṭhat a ngai ngei dawn tihna a ni ang.

Chuvangin, Mizorama kohhran a lo din tirh aṭanga vawiin thlenga kohhranten kan pawm ngheh thlap tawh, Mizo zinga baptisma chang hmasa ber chu Khuma leh Khara te an ni tih hi a rin tlakin a pawm tlak êm êm. Kan mi hmasaten lehkhabua an lo ziahte kha a rin tlak êm êm a ni tih he chanchinbuah hian ka rawn thai lang ve a ni.

- B. Lalhmingmawia