Written by
- S Lianhrima Hauhnar

MCS KUM 50 A LO TLING TA (July 1974 – July 2024)

Mizoram sorkar Chief Secretary Pu RM Agarwal-a’n 1973 July thlaa Mizo Arsi chanchinbu advertisement-ah ‘Civil Service’ lak tur a chhuah khan Mizoram Civil Service a ti kher lo a, a hnu lamah ‘Mizoram Civil Service’ tia hriat a lo ni ta a. Tun hnuah chuan Mizoram sorkar kutke ber leh khaidingtu ber pakhat a lo ni ta a nih hi. Tunah chuan kan ṭhalai tam takin Central Service aiin Mizoram Civil Service an thlang ta zawk hial a nih hi. Keini batch hmasa ber kha July 1974-ah appointment kan hmu a, July thlaa lutah khan General List-ah mi 14 leh District Council pathum (Mara, Lai, leh Chakma) quota-a lutte nen mi 17-in kum 1974 July kar thumnaah appointment letter hmuin kan zawm tlang a. Tun thla July 2024-ah hian kum 50 pumhlum a lo ni ta hial a ni. Hemi kum 50 chhung hian kan ṭhian duh takte tam takin mual min lo liamsan ta a, kan ui em em a ni.

Hman deuha Vanglaini-a MCS hmasa ber 1973-74 tih thu ka lo ziak tawh ang khan, hemi ṭuma exam zawng zawng hi mi 384 kan ni a, chung zinga 105 chu interview tura koh kan ni. A tawpah batch hmasa bera tlingte hi mi 33 thlan chhuah kan lo ni ta a. Heng zing aṭang hian mi 17-in appointment letter kan hmu a. 1974 July thla hian joining report kan pe vek bawk. A bak appointment letter la hmu lote hi a tahtawl te tein merit list angin kum khat chhungin appointment letter kan hmu ta vek a, a lawmawm khawp mai. A hmasa lama mi leh a hnung lama mi, mi ṭhenkhat chu BDO-ah dah an ni a. A tam zawk hi group centre lian deuhah Administrative Officer (AO gazetted post)-a dahte kan ni bawk. Mizoram buai lai a ni a, Mizoram pumah group center hi India sorkarin khawkhawm avangin a siam a. Khaw 314 vel mahni khua chhuahsan tura khaw lianah sâwi khawm avangin khaw lian deuhah min group khawm vek mai a ni.

Hetiang a nih avang hian Administrative Officer (AO)-te hi an hah em em a, an pawimawh em em bawk. A tam ber chu sipai security force-te leh mipui inkar enkawltu hna pawimawh tak an ni. Group center hi a hma chuan PPV (Protected and Progressive Village) tih a ni ṭhin. Security force an inluling hle ṭhin a; hetiang a nih avang hian AO hna hi mipui aiawha ding, mipui chhantu ber an ni.

Hetih lai hian kei chu Local Administration Department (LAD) ah Circle Officer (CO)-in sorkarin min dah a. A hnu lamah Saiha DC Office-ah AO/ADC-in min dah leh ta a, AO hna hautak tak hi ka experience ve ta lo a ni.

Kan ṭhiante zingah top-15 zinga mi Pu Lianvuka (Lian V Khiangte), Chakma ram ril deuh Borapansuri khuaa AO-a an dah pawh malaria PV/PF a vei avangin thi lo chauhin Saiha a lo thleng thei a; a hmel pawh a thû dum vek a, a chau em em a, ka lainat kher mai. Keima mimal posting-na hi Aizawl bakah Saiha DC Office-ah min dah a, ka lo vanneihzia hi tun hnuah ka hre chhuak chauh a ni. Pu Vuka hi M.Com. lai a ni a, a hna a bânsan a, Hrangbana College-ah a thawk ta a. A hnu lamah Commerce Department-ah Head of Department-in a pension thlengin a thawk zui ta a ni. Tin, kan zinga merit list-a sang tak Pu SL Thansanga, Tlungvel AO pawh a hna aṭang hian a bang a, LLB a ni bawk a, Aizawl Court-ah law a practice ta a, lawyer (ukil) hmingthang tak, rawih hlawh tak a ni ta a ni.

MCS hna hi a hautak ang huin kan hlawh (pay scale) hi a sang lo hle a. Kan thawh tirh khan kan hlawh pumpui hi Rs 680 vel a ni. A hnu lama pay revision-ah khan a sang ve ta deuh a, kan pay scale 550 a nih laiin, govt high school headmaster chu Rs 650 a ni a, inthlau tak kan ni. Tun hnu lamah hi chuan mi dang hlawh nena rual pawl phain sorkarin a ngaihtuahsak ni awm tak a ni. Kum 2000 July thla tawpa pension ka nih avangin kum 24 lai a lo liam ta a, hlawh chungchang hi hriat ka nei tlem ta hle mai.

Thlirletna

MCS-a ka service hun chhung hi kum 26 a ni hman chauh a. Ka service chhung hian posting hrang hrangah ka kal tam hle. LAD Directorate-ah 1974-1975 chhung min dah a, Saiha DC Office-ah 1977-1980, Tlangnuam BDO-ah 1980-1982, Secretariat-ah Political, Vigilance, Home, LAD, District Council Affairs-ah 1982-1985. Chumi hnuah Tlabung SDO 1985-10ṭ989, chumi hnuah Finance Dept ah 1989-1991. Saihaah Additional DC-in 1991-1993; Food and Civil Supply-ah 1993-1994; Labour & Employment Director-ah 1994-1996. A tawpah DPAR (ARW)-ah, heta ṭang hian ka pension ta a ni.

Ka service chhunga ka hnathawh pawimawh zual chhinchhiah tlak deuha ka ngaihte hi tlem han ziak lang ve ila. Mizoram aiawha Calcutta High Court-ah Agriculture Director hlui SK Biswas-a’n Mizoram sorkar a khinnaah Charter Affidavit ka theh luh leh ka dinna; 1984-a kan Chief Secretary Pu Lalkhama’n NLUP min duan chhuahtir; 1985-86-a Bangladesh Chakma mi 4,000 chuang enkawlna leh Bangladesha thawn kirna buaipui tura sorkarin min tihna; HBA, SAD-in an monopolise chungchanga Finance Dept-a ka awm laiin department tina sem darh ka proposal lo hlawhtling ta te. Ka la hriat reng chin tlemte ka han ziak ta vak a ni.

Ka ṭhian hlui MCS officer pension tawhte leh tun hnua MCS officer kan nau fel tak takte hian bengvar nan leh entawn turte a awm ang ang in hriat phah ka beisei e. Tunah hian Pathian zarah kum 86 ka lo zo ve ta a, kum 87-na ka rap chho ṭan mek a; putar thukhawchang hi in lo hriatthiam ka beisei.

- S Lianhrima Hauhnar