Nangmah I lo hnaih ahnu!

Keini naupang chuan ka pu kha kan hmu ve hman lo va, ka pi erawh chu a bulah pawh ka riak fo. Ka pu (ka nu pa) Upa Taivela kha Indopui I-na (1914–1918) a chhuah khan Kumpinu ram chhan turin Lushai Labour Company-ah ṭangin France ramah a kal a. Sapho hun lai khan Aizawl khawpuiah hian duh ang anga pêm luh a rem lo va, a awm mekte hnenah pawh ‘Khawpui awm man’ chhiah an khawn ṭhin. Ka pu kha Indopui hun laia France ram kal a nih avangin sorkarin ‘Khawpui awm man’ an àwl zinga mi a ni.

Indopui hnuah Aizawl khawpuiah in leh lo a pung zel a, a ṭhian ṭha leh a hun laia mi thil ti theite’n duhsak takin khawpui laili lamah in hmun dil ve turin thu an râwn ṭhin a. Dawrpui lam hmun ruak remchang laiah te, Vai Hmeichhe Veng (Khatla) tawn tirha Subedar Khuptuaha in hmun tia hriat lar zui tak bul lamah te, Mission Veng pangper lehlam ramhnuai, tuna Khatla lam epahte in hmun pek an tum ṭhin a; mahse, a ûksâk lo. Dil belh chu sawi loh, Rahsi Venghnuaiah serthlum huan siam tura a chhuk hmaa an khawsak reng ṭhinna, tuna Damveng ni ta leh Mission Veng inrinna lai bawra a in hmun pawh Venghnuaia a pêm san hnuah mamawh zuina nei lo ni a a inhriat avangin mi dang a pe a ni.

Pisa Tlang (Treasury Square) kawngpui ânah hotute’n dawr hmun an sawihmuh ṭum phei chuan a fate pawhin, “Ka pa, dil ve rawh,” an ti laih laih a; a ni chuan, “Kan chhawr ṭangkai dawn mang si lo va, a chhawr ṭangkai turte’n dil rawh se,” a ti mai a, a duham lo hle. A ṭhiante pahnihin an dil a, an hmu ve ve a ni. Upa Taivela tuipui ber chu ram danga an tih anga chhungkaw châwmna tling khawpa serthlum huan zau tham tak siam a ni a, France rama serthlum huan zau pui pui a zuk hmuh fuhte’n nasa takin a ngaihtuahna an kaihruaiin an chawk phûr a ni ngei ang; chu lam chu a rilru leh a theihna zawng zawngin a bawhzui tawp mai a ni.

Rahsi Venghnuai tih ṭhin, tuna Venghnuai ni taah hian sorkar hotute remruatpuinain a zuk inbêngbel a. Rahsi Venghnuai mawng lamah, mi dangte phei chuan awmna tur chi-ah pawh a an la ngaih vak rih lohna lam, mi chîm phak lohnaah ram zau tak, khaw khat tiat a enkawl a, serthlum hmun a siam a, lakhuihthei leh thei dang eng emaw zat a nei bawk. Kum 1953-ah Venghnuai kohhran upa hmasa ber atana thlan a ni ta nghe nghe.

Ka pu serthlum huan zau pui mai chu kan naupan laia kan tualchaina a ni a, kan khawvel a ni. Sikul kan bâng a, ipte kan vawm thla rawk a, kan inthlak sawk sawk a, serthlum huanah kan vir lut ṭhin; khawvel dang kan ngai bil lo! Ka pu thih hnu daihah pawh hun rei tak chhung chu a serthlumte chu kum tinin hralh tham fe a rah chho reng a ni.

Favang a lo ni a, khua a rawn vawt ṭan a, serthlum a rawn rah a, a hmin sen tiar tuar mai a. Serthlum rim hian favang min hriat chhuahtir ṭhin a, miin, ‘Krismas rim a nam’ an tih hian serthlum rim nen rang takin ka lo hmehbel vat ṭhin. Inrinni zingah, sikul chawlh niin hma takah kan tho va, Thakthing Bazara Pu Lalbuaia kawmah, kawngsirah puan kan phah a, ka pi hovin serthlum kan zuar a, nuam kan ti a, Inrinni kha kan nghakhlel em em ṭhin a ni.

Mi hrang hrangin kan serthlum zawrhte chu an rawn en a, “A pum a va ṭha rial rual ve,” an han ti a, ka pi chuan eng dang a chhang lovin, “Chuti ahnu, lei ula ti nia!” a lo ti thuai ṭhin. Tun hnu thleng hian ka piin kan serthlum zawrh rawn entute hnenah, “Chuti ahnu, lei ula ti nia!” a tih ri kha ka bengah a cham ṭhin a, ka khua a tihar ṭhin.

Kum eng emaw zat a liam leh ta a, a rei leh ta deuh va, a kum ka hre mai thei ta lo; ṭum khat chu Mission Veng Kohhran Puitling Sunday School zirtirtute training-naah kan zinga pakhat chuan Kristian Hla Bu No. 58-na, ‘Isu nunnem, lo ṭawng ang che’ tih chang hnihna tlar tawp lam, ‘Hlauhvin khawvel a lo nang ve, Nangmah i lo hnaih ahnu’ tih hi a awmzia a hriatthiam loh thu sawiin, “Han sawifiah deuh theite kan awm em?” a ti a. Chu hla chu Pathianni leha kan zirlai turah khan a chuang a ni.

Kan Superintendent chuan, “Lal Isua lo hnaih hnuah pawh hian hlauhna hi khawvelah a lo hnai ve fo ṭhin a, hlauhna hian min kiansan lo, min la rawn hnaih fo ṭhin tihna a ni mai lawm ni?” a ti a. Kan zirlaiah sawi tur pawimawh dang a awm nual avangin thui kan ûm zui ta lo va, kan Superintendent chhanna chu kan duhtawk ta mai niin a lang a, ka rilruin, ‘A dik lo’ ka lo ti bauh.

Zosapthara khan hla thluk lar tak awm sa pahnih HYFRYDOL leh BLENWERN ringin he hla hi ama irawmin a phuah emaw ni dawn le aw ka ti hial a. Kan chhiar thiam ve loh Welsh hla aṭanga a lehlin pawh a ni zawk mai thei. Chu lam chu kei aia hria, chiang zawk tak a sawi thei an awm nual ka ring.

Hlauhvin khawvel a lo nang ve: Khawvel hi hlauhnain chhûmpui zîng ang maiin a bâwm chûk ṭhin a, hlauhnain khawvel hi a tibuai ṭhin a, hlauhnain khawvel hi a zar buai ṭhin a, a kiansan lo.

Nangmah i lo hnaih ahnu: Mahse, eng nge kan hlauh ang? Hnai takah nangmah i awm reng alawm! Kan bulah i awm reng! I hnai reng alawm! Hlauh tur kan nei lo, nang i hnaih phawtte chuan! Hlauhna chu a siruk la pawhin lo thawk raw sek sek, nang i hnaih phawt ahnu, kan tan hlauh tur a awm reng reng lo!

Zosapthara’n, “Nangmah i lo hnaih ahnu!” a han ti ngawt mai hi a themthiamzia tarlangtu niin ka hria. He lai tlar tawite hian thu tam tak a fun khawm ṭûn a ni, a hla pumpui boruak vawrtawp a ni hial awm e. Sermon sawi thiamin sawi ta se, he lai tlarah ringawt hian zau tak a sawi vak tham ‘thu’ a awm a ni. KHB no. 130-na ‘Isua vanah a awm a, khawvelah zuk lo kal a!’ han tih chiamte nen hian huang khat a khung tur chi niin a lang. Chutiang chu ‘ecphonesis’ (Grik) an ti a ni awm e. Kan thil sawi dan key kan thlak thut a, pangngai taka sawi dem dem kan duhkhawp tawh lo, kan thinlung chhunga bu khuartu, mak tihna nasa tak, so vut vut mai chu thu hmangin a lo puak darh ta thuai mai a ni.

Amaherawhchu, Kristian Hla Bu-a tuna a awm ang hi chuan, he lai châng hi sentence pangngai anga fullstop-a tawp ringawt a nih avangin a phuahtu rilru putpui chunga chhiar fuh/sak fuh a harsa a, a awmzia hriatthiam pawh a harsat phah ta hle bawk; kan Sunday School Superintendent pawh kha a thiamawm lo hauh lo mai. Chuvangin, a tawpah hian fullstop (.) ni lovin, makna/exclamation mark (!) dah ngei ngei tur niin a lang.

Tunah hian uluk takin Kristian Hla Bu ennawn a ni leh ta mek a, he hun remchangah hian he lai hi kan hotute’n an lo ngaihven a, an lo ngaihtuah zui a, an lo tihhlawhtlin ve theih hlauh phei chuan a lawmawm ngawt ang; Zosapthara pawh kha a lawm ngawtin ka ring!

- Rochamliana, Thakthing Veng