Written by
Dr. K.C. Lalmalsawmzauva
Ramri buai leh organic state sheory
Assam nena kan ramri buai ṭhin leh a buai chhante, kan buai chhoh dan leh vawiina kan dinhmun chu kan hretlang viau tawh a. Tun ṭumah chuan khalam kha ziah ve ka tum lo va. Assam nena ramri buai a lo chhuah apianga rilrua lo lang ṭhin chu, Organic State Theory hi a ni. He theory hi Friedrich Ratzel (1844-1904), Father of Political Geography an tih maiin a ziah a ni. Kan ramri buaina nen hian direct-in inlaichinna nei chiah lo mah se, ngaihtuahna tizautu atan a ṭangkai mial takin ka’n ziak ve a ni.
German Geographer ropui Friedrich Ratzel-a chuan ‘State (ram/country) hi thil nung (organism) nena khaikhinin “Nunna nei tawh phawt chu an ṭhang (growth) tur a ni a, an awmdan ngaiin an awm reng thei lo, an ṭhan loh chuan thih lam an pan a ni” a ti. Ratzel-a hian Charles Darwin-a lehkhabu ziah Origin of Species (1859) te, Alfred Wallace-a leh Herbert Spencer-a te thu leh hla bakah Carl Ritter-a te ngaihdan leh lo sawi tawh ṭhin mumal zawkin a rawn chhawp chhuak ti ila a dik awm e.
Kum 1890 chho vel khan England mi Herbert Spencer-a chuan ‘Survival of the fittest’ (A ruh no no chhuakah) tih thu hi rawn chawi larin Social Darwinism tiin mi tam takin an hre zui ta nghe nghe a ni. Carl Ritter pawhin a lehkhabu ziah Comparative Geography-ah chuan mihring society leh politics te hi nunna nei (organic entities) angin a sawi a. Eng society mai pawh hian pian hun, puitlin hun leh upat hun leh thih hun an nei ṭhin a ti. Heng Ratzel-a leh a hmaa ziaktu ropui tak takte hian thil hriatreng tlak leh kan ramri boruak nena ngaihtuah zui theih tur thil an lo sawi nual a, chungte chu:-
1) Herbert Spencer-a chuan a lehkhabu lar tak The Principle of Sociology kum 1896-a a tihchhuahah chuan ‘Mihringte leh nungchate khawvelah hian a chak zawkten a chak lo zawkte an awpbet ṭhin hi khawvel nihphung leh pianken a ni’ tiin a ziak.
2) Ratzel-a chuan thilnung tinrengte hi an chenna hmun (labensaraum/ living space) hauh leh an dam khawchhuahna turin an indo reng a, a huai leh a chak apiang an dingchang mai ṭhin a ti. Hei hi ramsa leh thlaite khawvelah pawh hian a dik thui hle mai. Discovery channel kan en hian a chiang ṭhin khawp mai. Ramsate chu sawi loh, thlaite pawh hi an lo indip hlum thei nasa viau mai. Thenkhat a zam chi/ hrui kan tih maite pawhin thingkung lian puipuite pawh an zem hlum fo mai.
3) A sawi zelnaah chuan politically-a chak tur leh ram zauh tur chuan mihring tam leh inthlah pun a pawimawh a, ram ruak a awm chuan a mihring tam apiang tan luahna chance a sang a ti. Tuna Assam leh Mizoram dinhmunah pawh hian a dik thui viau niin a lang.
4) Ratzel-a chuan ram hian nihphung pahnih a nei tih sawiin: pakhat chu organic a ni a, a dang leh chu spiritual a ni. Organic a tih hi leilung/ ram (land-physical entity) a sawina a ni a; spiritual a tih hi society/ culture leh sentiment a sawina a ni. Heng nihphung pahnihte hi zawi zawia lo awm (evolve) angah ngaiin, kan chen rei tawhna leh kan lo khawsak reng tawhna leilung leh ram (physical) chuan kan ngaihtuahna leh suangtuahna (spiritual) a luah ṭhin a, chu chuan neitu nihna leh chu ram hmangaihna (nationalism) a piantir ṭhin a ni a ti. Hei pawh hi a dik thui viau mai. Rei tak, pi leh pu aṭanga kan lo khawsak tawhna leh kan pian leh murna ram leh khuate chuan kan hnuk a hnaih bik ngat mai. Chu chuan a khua leh ram hmangaihna a tuh ṭhin a, hmangaihna avang chuan nasa takin kan humhalh phah ṭhin. Khulai ramri lai vel bawr pawh khu luah ni se chu humhalhna hmanraw ṭha ber pakhat a ni ngei ang.
5) Ratzel-a ngaihdan chuan kan ram chhunga kawng leh inkalpawhna hrang hrang (transport & communication) te hi kan thisen zung-zam (veins and arteries) an ni a, kan life line a ni a ti. Hei pawh hi kan Mizoram dinhmunah hian inenfiahna tur niin a lang. Kan state chhunga inkalpawhna mai bakah state dang dang nena kan inkalpawhna kawngpuite hi ngaihpawimawh hmasakah neih a va hun em.
6) Heng- politics, sakhuana (religion) leh ei leh bar (economy) te hi ram than nan leh hmasawn nana ṭhen hran hleih theih loh khawpa thil inkawp tlat an ni a ti bawk. Kan sakhuana humhim kan duh a nih chuan ei leh barah kan intodelh a ngai a, chu chu politics hmanga tihhlawhtlin theih chauh a nihna laite pawh kan chian thar a ṭha hle mai.
Ratzel-a Organic State Theory ziahna hi rei deuh tawh mahse Geopolitics khawvelah chuan hmun pawimawh tak a luah tawh ṭhin. Abikin ‘a chak zawkin a chak lo zawkte awpbeh a, ram an laksak hi leilung dan a ni’ tih lai hian mi tam tak rilru a hruai nasa hle. Geopolitic/ Geopolitik tih thumal sawi chhuak hmasa bera ngaih Rudolf Kjellen-a, Ratzel-a zirlai (student) ni ṭhin phei chuan mihringte nihna laimua (natural instinct) hlimna leh nawmna vawrtawp petu chu midangte rahbeh leh awpbeha nghaisak hi a ni a ti hial.
Mi ṭhenkhatin Indopui II-na chhuah chhan chu Treaty of Versailles ( 1919)-a ṭangrual hovin German ram an insem darh nasat lutuk vang niin an puh ṭhin a, a dik thui viauvin a rinawm. Chutihlaiin, ṭhenkhat chuan Indopui II-na lo chhuah chhan leh Hitler-a ral lo len chhan ber pakhat chu he Organic State Theory vang hi a ni an ti thung. Mi ṭhenkhat ngaihdan chuan he Organic State Theory hian Nazi policy laimu a luah a, chu Nazi policy duangtu ber Hitler- a ṭhuihhruaite kha he theory a chhum hmin an ni’ tih hi a ni. Hitler-a sipai General Dr. Karl Housofer-a, Father of Geopolitics an tih kha Ratzel-a ngaihdan ṭawmpuitu a ni a; Karl Housofer-a pa leh Ratzel-a hi ṭhian ṭha tak an ni nghe nghe. Tin, Hitler-a Secretary ber, a lehkhabu lar tak Mein Kamp a ziah laia puitu ber Rudolf Hess-a kha Karl Houseofer-a, Munich University-a a thawh laia a hnuaia zir ṭhin (a student hlui) a ni bawk.
Kum 1923-a Hitler-a leh Hess-a te jail tan lai khan Karl Housofer-a hian an tanna hmunah va tlawhin a lehkhabu Political Geography tih chu a zakzeh lut nghe nghe niin an sawi. Mahse, Karl Housofer-a hian Hitler-a rilru kuai danglamtu leh ideology sawisel hlawh tak Hitler-a thinlunga tuhtu anga mite puhna chu a pha nasa hle a. Hitler-a kha half-educatedman a ni a, geopolitics nihphung hi a man fuh hlei thei lo va, a Foreign Minister Joachim Ribbentrop kha Hitler-a rilru tipiangsualtu zawk chu a ni’ a ti hlauh thung.
Engpawhnise, he Organic State Theory-a thil lang chiang tak mai chu mipui kan pun zel chuan chenna tur ram leh ei leh bar thlengin mamawh a sang zel a, chu mamawhna sang zel chuan a bulhnaia ram te zawk leh chak lo zawkte an lo awp bet a nih pawhin khawvel nihphung a ni tih hi a ni. Mihringte pawh social animal kan nihna anga kan nihphung dik tak (instinct) a ni tih hi a ni. Nazi-ho expansionist strategy laimu chu he ngaihdan hi niin a lang. Chumi theory hrula German-ho inbuatsaih dan zinga ngaihsanawm deuh mai chu Autarky an tih kha a ni a, a Mizo ṭawng chuan ei leh bara intodelh (economic independence) tihna a ni. Ei leh bara intodelh kha thupuiah an lo neih hma hle a ni.
Khatih lai vela Europe khawmualpui dinhmun kha vawiinnia Mizote dinhmun hian a la pha meuh lo. Tin, General Housofer-a kha Japan-ah han kalin an sipaite inenkawl dan khauh tak mai (discipline) kha Japan-ho chakna chhan ber niin a hria a, chu chu German sipai leh mipuite rilru-ah nasa takin a tuh bawk. Amah pawhin Munich University-a doctorate a tih leh hnu pawhin a thesis-ah Japan military chungchang a zirbing nghe nghe a ni.
Tuna Assam nen hian kan in ṭhenawm kum khua dawn a, kan ramri buai hi a tawp mai dawn lo; nasa zawka sawrkar leh mimal, a hnam pumpui anga kan inbuatsaih a ngai tak zet zet. Chumi atan chuan hengte hi rilruah vawng reng ila:
1) Document mumal leh rintlak dap chhuah a, vawn ṭhat leh hman ṭangkai a ngai. Mi ram mahni ram chhunga rin luh (Cartographic invasion) chungchangah fimkhur taka hmalak a ngai.
2) Ei leh bara intodelh tura hmalak (autarky) leh ram chhunga a tam thei ang ber thar chhuah (localisation of economy) hi ngaih pawimawh hmasak berah neih a ngai. Politician-te chauh mawh ni lovin, kan zavaia ṭanrual a ngai. Moral reform a pawimawh hle.
3) Eng party pawh sawrkar se- Myanmar, Tripura leh Manipur lam nena inkalpawhna leh insumdawn tawnna mumal tak neih theihna tura chak taka hmalak a pawimawh. A bikin kawng ṭha leh sumdawnna hmunpui-market leh land custom station mumal tak a awm theihna tura hmalak. Heng ṭhenawm state dangte aṭanga kan mamawh a tam thei ang ber lak luh leh thawnchhuah a, Silchar kawng lam mamawhna tih tlem tial tial a ṭul.
4) Population policy mumal tak neih a, Mizote kan la tlemzia leh inthlahpun kan ngaihzia sawi uar zel. Kan nula tlangvalte zingah nupui pasal nei ngam an tlem ta lutukte hi ngaihtuah a, zirchiana ṭan lak a ngai - tam a pawimawh.
5) Ramri depa phai leh leilette humhalh nana Mizopa ngei leileta thawhtir bakah an inbenbelna tura special allowance siam a, infrastructure leh facility ṭha pek a ngai. Assam nena kan ramri chauh ni lo, Israel-ho strategy ang deuh khuan state dangte nena kan ramri hrul zawng zawngte hi mihring chenna tura buatsaih a, thuam ṭhat zung zung a ngai. A remchanna laiah industry emaw, mi an awm duhna tur ruahmanna siam a finthlak ang.
6) Human resource leh Technology lamah nasa taka ṭan mar kan ngai. Japan leh British ramte chu khawvela ram te ber ber leh mipui pawh ngah lo nimahse, an aia ram lian leh mipui tam zawkte an awpbet thei a ni tih inzirtir tam a ngai. Chutiang ni tur chuan inchhung khurah khauh zawka in enkawl a, zing thawh hma aṭangin bul ṭan kan ngai.
7) A tawp khawkah chuan ramriah hi chuan dan a awm tak tak thei lova, a huai huaiin an nei mai ṭhin. Kan huai theihna tur erawh chuan economic nationalism a taka kan kalpui ngam a ngai. Rilṭam a huaisen theih loh.
8) Thil dangah kan ṭangrual thei lo a nih pawhin ram leh hnam issue-ah hi chuan Party politics dah ṭhain ṭanrual i zir teh ang u. Tuna kan politics hriat thiam dan leh khelh dan boruak aṭang hi chuan beisei a bo viau mai.
9) Ramri chungchanga kan pawmdan inang lo deuh anga langte hi sawiho a, pawm tlan theih pakhat neih a hun tak zet.
10) Khulai ramri vela chengte nen khuan ruahmanna siam ho a ngai nite pawhin a lang.
11) Khulai ramria a tam berte khu Bangladeshi migrant niin, Assam sawrkar khuan ramri nekah a dah niin a ngaih theih.
12) A mipui tam lamah kan hneh dawn lo a nih pawhin tactic dang, mipui nawlpui hnena hriat ṭul lem lo kan hmante pawh a ngai niin a lang e.