Tender rate chungchang
Tunlai hian hna chi hrang hrang tana tender chhuah a, thuneitute’n tender chhangtute zinga a chhang sang lam an lak ṭhin avangin sawi a tam ta viau mai a. Hemi chungchangah hian mipuite’n thil kalhmang kan hriat chian theih nan thil kalphung ka hriat dan han tar lan ve ṭulin ka hria a, ka han ziak ve a ni. Tender chungchang ka sawi tur hi chu ‘works contract’ bik a ni tih ka sawi chiang duh bawk.
Mizoramah hian project chi hrang hrang a awm a, pawisa petu (funding agency) azirin contract document/bidding document hrang hrang awmin, an inang vek lo va. Pawisa petu document ang zel chu kan hman tur a ni a; kan duh ang ang kan hmang thiang lo. Chung document kan hman tlangpui chu: External Aided Project atan FIDIC document, National Highway atan Standard Bidding Document, Ministry of Road Transport & Highways, PMGSY atan RD Standard Bidding Document leh building works atan CPWD Standard Bidding Document/CPWD Works Manual hi state PWD chuan a hmang.
Tender rate chung changah chuan World Bank leh ADB chuan pawm theih chin eng mah an sawi lo va. A chhangtu zinga tehfunga tling zingah a chhang hniamber thlan tur a ni ringawt mai a. Tender amount (scheduled rate hman lai) aia sang pawh ni se, a hniam ber a nih chuan an pawm mai a. National Highway-ah chuan 10%-a hniam thleng chuan eng mah sawi lovin, ‘contractor hlep tura daha chan huam a ni mai’ an ti a; chumi aia hniam leh erawh chu a hniamna aṭangin contractor-in additional security a dahkham a ngai. PMGSY-ah chuan rate chung changah a neitu (employer) thua dah a nih avang leh pawm theih chin tuk ngawt chu dan mit aṭangin a rem si loh avangin PWD Secretary-in notification tichhuakin, 5% aia hniam chu a hniamna aṭanga additional security lak turin ruahman a ni. Chawi belh a tam avangin hniam takin an chhang ngam lem lo va. Tender kalphung angin competition ṭha takin a awm thei. World Bank/ADB, PMGSY, NH leh central project reng reng chu online tender vek a nih bawk avangin harsatna awm lovin a hniam apiang lak zel a ni a; bank lam leh central lam aṭang pawhin an sawisel ngai hauh lo.
CPWD Works Manual hlui, hun rei tak lo hman khan tender rate chungchang a sawi dan chuan: Tender amount/SoR aṭanga 5% thlenga danglam (variation upto 5%) chu ngaithah (ignore) mai tur a ni a; ṭul bik riau leh pawimawh bikah chuan 10% thleng pawh pawm theih a ni tih a ni. Tun hma aṭangin rate chungchang hi ka buaipui nasa khawp a, a hre deuh ho ka rawn tam bawk. World Bank contract thubuai kan neiha kan arbitration lawyer chuan, “Manual hian rate hniam lam a veng lo va, a sang lam chauh a veng a. A chhan chu, rate a san chuan sawrkar sum a hek a, sanction aia senso a tam theih vang a ni. Bazarah i kal a, i thil lei duh engkima in ang vek pathum lo awm zingah pakhat Rs 1,000, a dang Rs 950, a dang leh Rs 900 man a ni a, i pawisa a lei tur a ni. Eng ber nge i lei ang?” tih entirna a sawi a. Heta ṭanga chiang tak chu, neitu chan changa hna thawk tan chuan eng hna pawh ni se, tender chhangtu zingah hna ngai reng thawk tur atan chuan a chhang hniam ber thlan ngei tur tih a chiang viau mai. A chhang hniam zawk awm reng laia a chhang sang zawk pek tlat chu dan kalh a ni a, ‘neitu chan chang lo rilru pu’ a tih theih hial awm e.
CPWD Manual emaw, eng document mah hian tender chhang hniam ber ni lo thlan dan an sawi hauh lo va. CPWD Works Manual thar 2022-a mi erawh chuan a hlui angin tender rate pawm theih dan chin eng mah a sawi ta lo va, NH leh PMGSY kalphung ang deuhva kal tur a ni ta a ni. Manual-a chuang ni lo, CPWD General Rules & Direction-ah chuan, “Tender chhangtu pahnih emaw, a aia tamin emaw rate hniam ber inanga an chhan chuan, a hniam ber rate inang ho chauh khan an chhan turin tender chhuah leh tur a ni a; chumi hnua inang an la awm fo chuan a bialtu SE, EE leh contractor-te awm lai ngeiin ṭhumvawra thlan mai tur a ni,” tih a ni. Contractor rate hniam ber kha schedule rate hman lai aia a san viau chuan tihniam deuh tura biakrem (negotiate) theih a ni a; mahse, a hniam ber chauh sawipui tur a ni leh bawk. A chhang sang kha a hniamin i thawk ngam em, tia biakrem phal a ni lo. Rate sang ber thlan dan erawh chu khawiah mah inziak a awm lo va; India ram state dangah pawh an practice ngai loh a ni. A chhan chu dan mit (eye of law) kalh a nih vang a ni.
Chutih lai chuan, tender chhang hniam ber thlan loh dan pakhat Manual-a chuang a awm a. ‘A chhang hniam ber kha a inhnukdawk a nih chuan emaw, document ṭul a thehluh kim loh, etc (non-responsive) emaw a nih chuan, tender a thara chhuah leh mai tur a ni’ tih a ni a. Mahse, hna hmanhmawh avang leh a hniam ber dawttu rate kha a san vak chuan loh chuan pawm mai a ṭul ve bawk ṭhin. Hriat leh atana ṭha chu, tender chhangtu chu eng zat pawh ni se, mi pakhat chauh tender a nun chuan ‘single tender’ a nih avangin pawm theih a ni lo va, tender ṭhat leh mai tur a ni, tih hi World Bank/ADB, Highways leh PMGSY kalphung a ni. CPWD Works Manual erawh chuan, a bu chhung lama sawi lem lovin, Annexure to SoP-ah open tender-a single tender EE-in Rs 25 lakhs thleng, SE-in Rs 500 lakhs thleng leh CE-in Rs 15 crores thleng pawm thei turin a dah thung.
NHIDCL hna te, state PWD hnuaia NH-ah te, PMGSY hnaah leh central project dangahte hian contractor hian Schedule of Rate hman lai aia 10%–30% laia hniamin an chhang ṭhin a. Vaiho contractor hi an chhan hniam chhan ka zawh chuan, “Hna thawhna tur khawl engkim tam tak kan nei sa reng a, an awl mai mai ai chuan rate hniam deuhva thawh pawh hian kan hlawk zawk,” an ti ṭhin. Road Division EE ka nih lai khan contractor pakhat hian retaining wall tender kha 15% laia hniamin a chhang a; amah kova ka zawh chuan, “Quarry ka nei a, motor ka nei a, ka fapa hi lung mistiri a ni a, ka thawk thei ang,” a ti a. Min hmin khawp mai a, ka pe ta a. A thawh laiin ka va en ngat a, ṭha takin a lo thawk a, ka inchhir lo viau.
Rate hniama contractor tam takin an thawh theihna chhan chu: Rate chawh chhuahna (analysis of rates) buatsaih hian khawl hman ṭul zawng zawng chu mi dang ta man chawia hawh (hire) tura chhût vek a. Chutianga rate chhut chhuah atang chuan contractor hlep tur 10% leh office leh camp siam nan hna thawk tura inbuatsaihna (mobilization) etc. atan a hna a zirin 5%–10% belh a ni ṭhin. Tichuan, khawl hire man tur pawh tela rate siam hnuah 15% vel belh leh a nih avang hian mahni’n hmanrua an neih sa chuan rate hniam deuh pawha an thawh hian hlêp an nei tho tihna a nih chu.
Heng hi rate hniam ka sawimawina a ni lo va; rate hniama contractor-in hna an hmuh hian quality-in a tuar thei a, supervision a hautak ṭhin a, hnain a tuar thei a, thil duhawm a ni lem lo. Mahse, duh duh (arbitrarily)-a rate tur tuk (fix) ngawt hi dan kalh a ni. Sawrkar apiang hian party worker-te duhsaka hna pek duh ṭheuh an ni a, tun hma pawhin an ti a, tuna mi pawhin ‘danglam’ bik lovin an ti mek niin a lang. Kan induhsak a nih pawhin dan mit aṭanga him tura tih hram hram a ṭha khawp mai. Tuna kan sawrkar kal dan ang hi chuan (ka contract specialist/advocate ṭhian min hrilh dan ang chuan) contractor tu pawh court-a an kal phawt chuan awlsam tea thiam chan theihna a ni. Contract agreement ziah vek tawh, a neitu remtihna tel lova ṭhiah emaw, tihdanglam emaw ngawt pawh hi dan kalh bawk a ni.
- K. Lalsawmvela, MES (Rtd)