Written by
- Zodintluanga
Ex-Minister

Aizawl chawmtu tui lâk

Tun hnaiah Cyclone Remal avangin Aizawl khawpui chuan tui lâkah harsatna kan tawk a, kan tâwk rei ta fû mai. Ruahtui a tam viau pawhin min châwmtu tui lâkah kan buai a, tlâng rama cheng kan nih miau avangin kan tawn turah ngai ang.

Aizawl khawpui châwmtu tui lâk hi Brig. Ṭhenphunga hun aṭang khan mumal taka kalpui a lo ni tawh a, hma a sàwn chhoh zel dante pawh hi kan hriat a ṭul awm e.

GAWSS Phase-I

Aizawl tuilâk hmasa ber, Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-I hi kum 1983 khan tender chhuah a ni a, kum 1984-ah hna pêk a ni. Hna thawktute chu civil work-ah Western Indian Industry Ltd. Kolkata leh mechanical work-ah Subhash Project and Marketing Kolkata an ni. Hna ṭan hun hi April 5, 1984 niin, commission hun chu November 7, 1988 a ni a, a hautak viau ang huin an zo tlai lo hle. Phase-I hi mihring 80,000 châwm tura ruahman a ni a, a aia tam fê a châwm thung. Phase-I hi ni khata tui litre maktaduai 10.8 pump thei turin (10.8 mld) an duang.

GAWSS Phase-II

Khawpui ṭhang zêlah Phase-I tui lâk chuan Aizawl khawpui a châwm zo tawh lo a, Pu Lal Thanhawla kaihhruai Congress sorkar chuan November 29, 1997 khan Aizawl châwmtu tur tui lâk Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-II tender a tichhuak ve leh ta a. 2/11/1999 (letter of intent pek ni) kha niin, March 2000 khan hna ṭan a ni ta a. Phase-II hi 24 mld (ni khata litre maktaduai 24 pump thei) tura duan a ni.

Mizoramah Congress sorkarna a tla a, Phase-II chu MNF sorkarna hnuaiah chhunzawm ni mah se, chhunzawm mumal a nih tâk loh avangin Aizawl khawpuiin a mamawh êm êm chu a ṭáwl titih ta a.

Congress sorkar a lo piang leh a, Aizawl khawpui mamawh GAWSS Phase-II chu theihtâwp chhuahin tharthawh leh a ni a, mihring 3,10,000 châwm tura duan a ni. November 28, 2009 khan 'contract terminate' a ni a; a hnate pawh department-in an thawk chhunzawm a, Congress sorkar chuan theihtawp chhuahin December 2012-ah Phase-II chu zawh a ni ta.

Pipe puak harsatna

GAWSS Phase-II-ah hian harsatna a awm fo mai a, pipe-te hman rim a nih bakah a lo hlui ve zêl a, a puak fo a ni. Pipe puak harsatna hi PHED changtu Minister ka nih ve lai pawh khan kan harsatna lian tak zingah a tel a, theihtâwp chhuahin department thawktute ṭhahnemngaihna nen kan thlak thei ta vek a, he harsatna hi sutkian a ni ta rih kan ti thei ang.

ADB aṭangin Phase-III

Government of India chuan Asian Development Bank aṭangin north eastern states pangaah Urban Infrastructures Development Projects atan cheng vbc. 1,390.64 loan (cost sharing ADB 70% and 30% GoI) a la a. Projects loan hi north eastern state pangaah 90% grant GoI leh 10% soft laon angin a pe a ni. He ADB project – North Eastern Region Capital Cities Development Investment Program (NERCCDIP) sum hi state sawrkarin matching share tur nei loin Central Cabinet Meeting, GoI-in a remtihsak a ni. Government of India sum 100% hman a ni.

Loan amount zat aṭang hian Mizoram state bik tana ruahman chu cheng vbc. 330.07 a ni a. Project loan hi loan number hrang pathumah ṭhen a ni. Mizoram state sawrkar chu project hna thawk ṭha leh chak a nih avangin ADB leh Government of India chuan a tira tel lo Augmentation of Aizawl Water Supply for 37 MLD (GAWSS Phase-III), tuna Tlang lui Setlak aṭanga tui pump chhohna senso tur chu states dangte chan ai aṭangin a pek belh a. A vaiin Mizoram state bik tana sum ruahman zat pawh vbc. 330.07 (23.73%) aṭangin vbc. 703.43 (50.58%)-ah tihsan a ni.

Augmenation of Aizawl Water Supply (Phase-III) hi a capacity chu 37 MLD (ni khata tui litre maktaduai 37 pump thei) a ni a, Aizawla mi 4,45,000 châwm thei tura duan a ni. Intake works, pump houses, treatment plant (37 MLD), pumping main 711 mm diameter etc. te an ni. He hna hi Eco-Protection Ltd, Chennai hnenah cheng vbc. 15.67-a thawk turin thlan a ni a; project hi zawh thawkhat niin, commission tawh a ni.

132kV Power Transmission Line & Sub-Station Dihmunzawl

Aizawl tui lakah hian power vanga harsatna a awm fo a, 'dedicated line' hi kan mamawh hle ṭhin. He 132 kV power hi GAWSS Phase I & II tana power supply tihchangtlunna a ni a. Hei hian tun hmaa power supply duh tawk leh mamawh huna hmuh theih loh ṭhin chu regular leh mamawh zat pe thei turin hna zawh tawh a ni. Luangmual Power Sub-Station aṭanga Dihmunzawl thleng 132 kV transmission line siam, 132 kV sub-station Dihmunzawlah leh chuta ṭanga pump house tana 11kV substation a pek leh chhâwnnate a tel.

Gravity hmanga tui lâk

Aizawlin tui a tlakchham loh nan kan official fel tak takte’n theihtâwpin hma an la reng a, an thawhrimna leh ngaihtuah nasatna azar liau liauin Ṭawi tlâng aṭangin gravity (lei hîpna) hmanga tui lâk a nih theih nan kum 2018 khan phalna kan hmu hman a. Hei hian nasa takin min chhâwk dawn a, kan chhawr hle ang. MNF sorkar pawhin nasa taka chhunzawmin tunah hian zawh ṭêp a ni.

PHED changtu ka nih hlima ka ngaih pawimawh em em chu – van ruah tla khawl (rainwater harvesting) a ni a, tun hnuah mi tam takin hemi kawngah hian hma kan la niin ka hria a, a lawmawm hle mai. Tui khawlna tuizem lei leh siam kawnga sum hmang hreh lo tura infuihna pawh nasa takin kan sawi ve ṭhin a, a takin hmasawnna kan hmu zel hi thil lawmawm a tling e.

- Zodintluanga, Ex-Minister