Midang sum ni loin mipui sum tur tho a ni e
Tunlai hian Mizoram sawrkar sumbawm chuan a sen a kawk chhur mai a, a thlamuan thlak loh hle mai. He sum harsatna sukiang tur hian sawrkar leh mipuite a ruala kan ṭan tlan a ngai. Sawrkar pawh a inren chho hle a, mi pawimawh ṭhenkhatte’n a thlawna thla tin an dawn buhfai, chini, khawvartui leh thil dang pawh sawrkarin a ti tawp a. Hetianga hma an han hruai pawh hi an tih tur dik tak a ni.
Sawrkar sum hi mipui ta a ni
Mipuiin sawrkar hnena kan pawisa pek luh heng chhiah, lei man, fee leh thil dangte hi midang daih ta tur emaw kan ti ṭhin a. Hei hi kan hriat fuh loh a ni. Buhfai man a to hian a tona avanga sum lut kha Delhi-ah an zuk pe daih lo a, Assam sawrkarin a hmang daih hek lo; Mizo mipuite ta tho a ni. Mipuite mamawh atan sawrkarin a pe chhuak leh vek tho. Chuvangin, sawrkara sum pek luh hi i hreh lo ang u, kan ta tur tho a ni e.
Sawrkar pur loin kan inkhawmpui thei si lo
Mizote hi tihkhawm luai luai hrat tak kan ni a, pawl hminga kan punkhawm tawh chuan sawrkar hi kan vau chher lo thei lo. YMA, MHIP, kohhran lamah ṬKP, KṬP, SAY, PYD, adt ten inkhawmpui lian kan han buatsaih dawn a, cheng nuai 20, 30, 40 lai mai kan han mamawh a. Sum mamawh 100 aṭanga 80 vel zet hi sawrkar zara hmuh turin ruahmanna kan han siam pawp mai a. Sawrkar lam tan lah han tlanchhiatsan mai chi a ni si lo a. A sum lama mi an puih bakah tui in tur, khawchhung kawng laih thar, kawlphetha, lung rem, khelmual siam zawl, adt hna an han thawk leh a, sawrkar a insengso nasa
ṭhin hle.
Chuvangin, sawrkar kan mamawhna zawn thlirin sawrkar tana sumpai lama tih theih ve kan neih chuan kan ti mai tur a ni dawn lawm ni? Chu chu khua leh tui ṭha tih tur a ni.
Buhfai man to hi
Buhfai hi sawrkarin kg. khat Rs. 25.75-in a lei a, mipui hnenah Rs. 9.50-in a hralh ṭhin; sawrkarin Kg 1 zelah Rs. 16.25 a hloh tihna a nih chu. Hemi avang hian kum khat chhunga sorkarin buhfai avanga a hloh zat chu cheng vaibelchhe 156 a tling.
Kumin aṭang hian kg. 1 hi mipuiin Rs. 15-in kan lei ṭan ta a, heti chung pawh hian sawrkarin a Kg khatah Rs. 10.75 a la hloh tho. Amaherawhchu, vawi leh khata a man han san hluai erawh hriat thiam a har deuh pawh a ni mai thei le. Eng pawh ni se, buhfai Kg 1 Rs 15 a kan lei apiang hian sawrkarin Rs 10 leh siki 3 min pek sak ziah a, a lawmawm tho tho e.
Kawlphetha pawh hi
Mizoram sawrkarin kum 2013-14 chhunga kawlphetha a leina atana a hmanral zat chu cheng vaibelchhe 183.14 a nih laiin Kawlphetha chhitna man mipui pek chu cheng vaibelchhe 109 chauh a ni.
Mipuiten kawlphetha tehfung (unit) khat zel kan hmanral manah hian sawrkar chuan cheng 4.79p min tum sak zel a, sawrkarin kum khat chhunga min tum sak zat chu cheng vaibelchhe 74.14 vel lai a ni. Hei pawh hi enchian a ngai deuh a ni.
Kawlphetha chhit man a lo to deuh a nih pawhin mipui sum pek khawm hi mipui hnenah bawk a lo kir leh tho dawn a ni.
Lang thama hmahruai
Mipui hmin tur chuan mipuite entawn tlaka ram hruaituten hma an hruai hmasak a ngai. Kan ram hruaitute enkawlna pawh hi ennawn deuh a ngai lo maw? Minister, MLA leh Officer lianho awmpui leh driver rawih sakna te, an entertainment allowance te, an in cheisakna leh a behbawmah te hian kum khatah cheng vaibelchhe 596.10 zet a liam a ni awm e (Source: PRISM of April, 2014). Heng zozaite hi hmun thuma ṭhena hmun khat talin han tihniam se, cheng vaibelchhe 198.70 kan hum dawn a nih chu.
Tin, Secretariat-a Officer hote awmpui tur hlawh ni awm tak mai thla tin sawrkarin a chawi tlat mai hian ngaihtuahna a ti thui bik zual. Secretariat a an awm loh hunah a bo leh mai bawk si a. Secretary aṭanga Under Secretary ho hi an san dan a zirin 4 aṭanga 1 pek a ni awm e. Hemi avanga kum khata mipui sum liam hi cheng vaibelchhe engzat tak ni ang maw?
Mipui sum tlingkhawmte hi ren taka hman a phu a, rethei tak takte buhfai leina man te, kawlphetha leina man te hi sum tur (poison) nei, hman dik lo hlauhawm tak a niin a lang.
Mipuiin sawrkar tana phur taka sum kan thawh theihna turin kan sum neihte hi ren leh awmze nei taka hman a ṭul. Hruaitu entawn tur - lian thama hmahruai ngam kan mamawh bawk. Eng pawh ni se, kan vaiin, ram hruaitute aṭanga a mipui nawlpui thlengin kan ṭanrual a ngai a nih hi.