India ram hi democracy ram a ni tak tak em le, Pu Kejriwal?
Modi Modi kan ti luih luih a, mah se Arvind Kejriawl kan ti leh pek teh ang. 2011-2012 India ram sawi nghingtu Anna Hazare eiruk dona kawnga 'architect' pawimawh tak a ni.
Kum 1989 ah mechanical engineer, IIT Kharagpur aṭanga a zawh hnuin Kejriwal hian Tata Steel a zawm a. 1992 ah Indian Revenue Service (IRS) zawm lehin, income tax department-ah joint commissioner a ni leh a. Kum 2000 khan NGO din turin sorkar aṭangin chawlh a la a, hemi aṭang hian nasa takin kum tam tak Delhi-a 'slum area' a chengte tan hma a la a ni. Right to Information (RTI) campaign pawh a bei nasa hle.
Kum 2006 khan a sorkar hna chelh lai chu a bansan a. Mi in ram a vei tak tak chuan a hna chelh lai ṭha tak pawh a bansan ngam ṭhin tih Kejriwal aṭang hian kan hmu. Kum 2006 vek hian RTI a hnathawh leh a hmalakna avang hian Ramon Magsaysay Award a dawng.
Kejriwal hian langtlang sorkar leh mipui tena sorkar inrelbawlnaa mipuite thu an neih hi a ngai pawimawh hle. India ram hi democracy ram a ni a, chu chu mipuiin an aiawhte rorelna sawrkar, mitin intluk tlanga inenna, politics thilah mipui rorelna a ni. Gandhiji chuan, "Democracy dik tak chu mihring 20 rual lek Delhi a thuina an neih a ni lo a, thuneihna hmunpui hi India khawpui Delhi, Mumbai leh Kolkata-ah te a awm tawh a. Heng thuneihna hmunpui hi India thingtlang, khua nuaih 7 velah ka sem darh duh a ni a lo ti hial a ni. Kan hnam pa hian democracy awmzia hi tunlai India ram hruaitu lo awm tawh zawng zawng ai pawhin a hrethiam chiang ber awm e.
Kum 5 danah mipuiten kan aiawha rorel tur kan thlang a, heti chung hian kum khat hnu lawkah mipuite hi kan thu lo hle a nih hi. Kejriwal hian a lehkhabu Swaraj-ah hian India mipuiten sorkar lakah thu an neih lohzia a rawn tarlang a, chung zinga mi ṭhenkhat chu in tarlang teh ang.
Sorkar hnathawkte lakah mipuiten thuneihna an nei tak tak lo.
1) Tehkhin nan school pakhatah zirtirtu class la ṭha lo tak emaw zirtir thiam lem lo tak emaw a hun taka kal ngai miah lo a awm a. He thilah hian tih theih kan nei em? Nei lo, kan lungawi loh thu kan thlen pawhin hma engmah lak a ni ngai lo.
2) Tehkhin nan sorkar damdawiina doctor a hun taka a lo kal lo emaw mi damlo an enkawl dante a lo dik lo emaw damdawi an chawh sual a, hemi chungchangah hian tih theih kan nei em? Nei lo, mi tu emaw in a lungawi loh thu pawh thlen se tu mahin hma an la lo ang. Hemi chungchang bikah hian Mizoramah phei chuan complain-tu ni ta ila, zak thei lo emaw phunchhiar nih kan hlawh ang a, damlo dang tamzia leh an buaizia min lo hrilh zek mai ang. Damdawiin danga insawn turin min ti hial zawk maithei.
3) Sorkarin ration man tur a bituk thlap sa chu fair price shop keeper-in black market-ah an hralh ru tih kan hre reng a, sawisel pawhin awmzia a nei lo a, tih theih kan nei lo.
4) Police station-ah report kan ve siam a, register buah an lo enter lo emaw keimahni lakah thu dik lo an lo siam daih si. Engmah mipuiten tih theih kan nei lo. Chuvang chuan heti zawnga kan thlir hi chuan sorkar hnathawkte lakah hian thuneihna kan nei lo a ni.
5) Chhiah hi kan chawi vek a, India kutdawh pawh hian a chawi. Bazara sahbawn tlang khat lei pawh hian sales tax a chawi a, heng chhiahte hi kan pawisa vek an ni. India mihring 70% vel hian ni khatah Rs.20 ai tlem lo an hmang an ti a. Chhungkaw khatah hian mi 5 lo awm ta se, thlatin insenso zat chu Rs.3,000 a ni. Chhiah an lak zat kan chhut dawn a nih chuan, bazara thil kan leiho chawhrualin 10% chhiah chu mipuite hian kan chawi a ni. Hemi ang hian chhungkaw rethei ber pawhin thla khatah chhiah Rs.300 a chawi a, kum khatah chhiah Rs.3,600 a chawi tihna a ni. Tehkhin nan khaw pakhatah hian chhungkua sangkhat chuang lo awm ta sela chung chuan a laihawla lak chuan an vai hian kum khatah Rs.36 lakh sorkar hnenah an pe a ni. Kum 10 chhung chuan thingtlang khuate hian sorkar hnenah chhiah Rs.3.5 crore an pe tihna a nih chu.
6) Sorkarin chhiah a lakte hi kan pawisa vek a ni a, sorkar hnathawk officers leh hruaitute hi kan chhiahhlawhte an ni. An hlawh hi kan pawisa aṭanga an lak a ni a, an in te leh an bungruate hi kan pawisa aṭang veka an lei a ni a mahse an hlawh hmuhna ber mipuite chu hmusit leh ngainep takin an dawr leh si ṭhin. Kan hlawh pekten kan thusawi an ngaithla leh si lo.
7) Sorkar fund lakah te hian mipuite hi kan thu lo hle. Engtin nge heng pawisa kan hmuhte hi kan hman ang? Enge kan mamawh? Sorkar leh a hnathawk tumah hian mipuite hi min zawt ngai lo. Delhi-ah chuan Commonwealth Games vangin sorkar chuan Rs.70,000 crore a tichingpen a. Kawng ṭha sa reng leh footpaths ṭha sa te an siam ṭha a, mah se chuta hmunphiatfaitute chuan an hlawh thla thum chhung an la leh lawi si lo.
8) Contractor-ten kum nga dawn an hlawh tur an la tawh loa mah se MCD building chungah politician-ten helicopter-a an ṭumna tur helipad an siam leh tho si.
9) Sunder Nagi, Delhi-a slum area-ah chuan a mipuiten tui chawi tur mumal pawh an nei lo a, sorkar hnena an thlen pawhin pawisa a awm loh thu hlir an lo hrilh, mah se chumi vengah tho chuan fountain Rs.60 lakh man an siam leh lawi si. Amak asin, mipuiin tui in tur an nei loa mah se khaw cheimawina tur fountain chu an siam thei tho si. Tui a awm loh avangin heng fountain te hi an la nung thei lo zui a, thil mak tak a ni. Sorkar hian pawisa nei si loin thil ṭul miah lo tih nan pawisa a nei leh tho si.
10) Kan sorkar doctor, zirtirtu, fair-price shop keeper emaw police-te lakah hian tih theih kan nei lo ber a nih hi. Hlawh kan pekte lakah hian thuneihna pakhatmah kan nei lo a ni.
Khing point 10 Arvind Kejriawl ziah aṭang khian India ram democracy ram ni si dinhmun chu a chiang a, a dikzia hre chiangtute kan ni ve bawk. Hetiang a nih zel chuan engtin nge hmasawnna dik tak kan hmuh tehlul ang, tuna India ram dinhmun thlir hi chuan Good Governance leh Gandhiji sawi democracy dik tak chu kan la hlat hle mai.