SAP ṬAWNG PATHIAN LEHKHABU THIANGHLIM CHANCHIN ṬHENKHAT
Khawvela sap ṭawng Pathian Lehkhabu Thianghlim neihna hmasa ber chu AD 1290 vel khan a ni a, chu sap ṭawng Pathian Lehkhabu Thianghlim letlingtu chu hriat a ni lo. AD 1380 velah khan John Wycliffe chuan Siamṭhatna Varhparh Arsi tih lehkhabu a letling a, chutih lai chuan khawl chhutna a la awm lo. Chutih hun lai chuan Thuthlung Thar bu hi India ram pawisa chuan Rs 560 man vel a ni. Heti taka harsa a nih avang hian Pathian Lehkhabu Thianghlim awm chhun pawh chhiar an tum hram hram ṭhin.
Kohhran hote chuan Pathian Lehkhabu Thianghlim tibo turin House of Lords-ah thu thehlutin, Duke of Lanscaster thu avangin kohhran pakhat thu thehluh chu a puitling ta lo va. Chu hlawhchhamna chu hriain John Wycliffe leh a ṭhiante chuan Pathian Lehkhabu Thianghlim dik tak letling turin an in buatsaih ta a, Oxford khuaa inkhawmpui neihah thupek an siam ta a. Tu mahin English ṭawngin Pathian Lehkhabu Thianghlim an letling tur a ni lo tiin thupek an chhuah ta a ni. Mi ṭhenkhatte pawhin sap ṭawng Pathian Lehkhabu Thianghlim an chhiar avangin hrem an tawh phah hial a ni.
Kum eng emaw zat kal tawhah khan William Tyndalea chuan Thuthlung Thar hi Antwerp khuaah sap ṭawngin khawlah a lo chhu a, chu chu England ram lamah a thehdarh chiam mai a. Kohhran pakhat tan chuan he lehkhabu hi a hnawksak em em mai a, London-a kohhran hruaitu pakhatin a hmuh apiang chu leiin a hâl ral zel a. He lehkhabu hi tihbo an tumna lamah a tidarh zautu an lo ni ta zawk a. He Thuthlung Thar bu hi khawla chhut hmasak ber a ni. AD 1535-ah Miles Coverdale chuan Pathian Lehkhabu Thianghlim pum hi sap ṭawnga letlingin khawlah a chhu ve leh ta a, chu a lehkhabu lehlin chu Lal Henry VIII hnenah a hlan a, chu lehkhabu lehlin hmingah chuan Bishop Bible vuahin kum 50 lai an hmang a ni.
England ram Lal James I chuan Pathian Lehkhabu Thianghlim awm hmasa chu dik lohnate a awm ṭeuh avangin chu lehlin ṭhat leh tur a ti a. Letling turin mi 54 vel a ruat a, hmun rukah inṭhenin lehlin tur chin an insem darh a ni. Mi 10 chuan Westminster-ah an thawk a, mi pariat chuan Cambridge-ah thawkin, mi dang zawng chuan Oxford-ah an thawk a ni. He Pathian Lehkhabu Thianghlim letlingtute hian harsatna an nei a nih chuan an rama mi thiam tu pawh râwn theih turin Lal chuan thu a pe a. Pawl tê têin a lehlin hna an thawk a, chu chu an endik leh vek a, a dik lai a inan vek chuan an pawm ṭhin.
He Pathian Lehkhabu Thianghlim hi ṭawng chi hrang hrang–English, Grik, Hebrai, Latin, Spainish leh French tein an letling a. An lehlinte chu Smith leh Bilsonan ten an endik leh a, kum 1611-ah chuan London-a Robert Barner chuan an khawlah a chhu ta a ni. He Pathian Lehkhabu Thianghlim hi Authorised Version an vuah a, tun thlenga sap ṭawng Pathian Lehkhabu Thianghlim lar ber a lo ni ta a ni.
AD 310 khan Antiokei khuaah Luciana chuan Pathian lehkhabu thianghlim lehlin chu a endik a, chu chu kohhranin an hmang ṭan ta a. A hnu lawkah sap ṭawnga Pathian Lehkhabu Thianghlim lehlin chu endik a nih leh a, chu chu Revised Version an ti leh a ni.
- George L Ralte, Vaivakawn