Written by
- Lai Lai Khuhly

Kan ram mawina foreign tourist-te hnenah zawrh a hun

Mi fate chuan an ram chu vur ram a nih chuan vura infiamna leh intihhlimna hrang hrang siaminin, khualzin mite hip nan an hmang a, a boruak leh a leilung milin agriculture lamah pawh ni se sum hnar an siam thei mai zel a, phai a awmte pawhin chutiang zelin, thlalera awmte pawhin an ti nek nek a, wind leh solar power siamchhuahna remchangah an hmang leh mai bawk a, tuipui kama chengte'n tupui kam chu khualzin mite intihlimna hmunah siamin sum hnar an siam leh a, sangha mantute tan tuipui chu malsawmna a ni leh zel bawk.

Kan ram hi tlangram a ni kan ti a, tlanglawn lama hmingthang sawi tur pawh kan nei mang lo a, Mizo nuai 11 chuang zingah mi pakhat chauhin khawvela tlangsang ber, Mount Everest tlang chhip a la thleng a ni. Ṭhalaite zingah ngei pawh tlanglawn chu sawi loh step chho kal thei kan awm mang tawh lote hi ngaihtuah chian a hun! Tlanglawn hmingthang tamna state tura ngaih kan ni. Mizo chanchina kan tlang pawimawh thenkhatah step kan siam thul. Dawihzep avanga tlangram chhengchhiaa cheng kan ni tia kan sawi hi bansan ila, tlangrama chengte hian phaia chengte neihloh kan nei a, chu chu malsawmnaah kan chantir thei. Chhura duh loh Nahai-a'n an changah ngaih tur!

Mizoram hi India state dang tlangram nena khaikhinin a chhengchhe lo thlawt a, a nawm loh bikna a awm lo. Mahse Arunachal te, Sikkim, J&K, Uttarakhand leh Himachal Pradesh te hi India rama hill station hmingthang awmna leh khualzin mite hmun pawimawh an ni vek hlawm a, India phaia chengte summer vacation hmanna ber an ni. Jammu & Kashmir chu thlasikah vur a tlak tam vanga an kawngpui khar hial a ngai ṭhin a, hmun tam zawk chu lirthei tlawhpawh theih lohte a ni. Hmarchhak state, Arunachal leh Sikkim-ah te pawh lirthei luh lohna khua tam tak la awm a, mahse kan ram aia ropui bik lote hian keini aiin khualzin an hip tam zawk daih!

Sikkim-a rorel lai, Sikkim Democratic Front (SDF)-in nikuma report a tihchhuahah kum 2013 chhung khan foreign tourist 31,698 chuang an nei a, tourist guidebook ‘Lonely Planet’ chuan khawvela hmun tlawh chakawm ber te zingah a telh thu an tarlang bawk. (Vanglaini, 13th August, 2014)

Union Tourism department-in Northeast state zinga Foreign Tourist Arrival (FTA) punna nikuma a tarlanah Northeast-a foreign tourist punna hi kum 2013 khan 27.9% a ni a, hemi hun chhung hian foreign tourist 84,820-in Northeast an tlawh a ni. Mahse hemi hun chhunga Mizorama bika FTA punna chu 9.25% chauh a ni a, Northeast state zingah a hniam ber kan ni. Union Tourism report-ah hian hmarchhak state zinga ralmuang lo berte zing a mi Manipur chu FTA punna sang ber a ni a, 2012-2013 chhunga FTA punna hi 154% a ni. (Vanglaini, 31st October 2014)Tripura Tourism Minister Ratan Bhowmik pawhin kum 2013-14-ah foreign tourist 15, 376 an neih thu a sawi a, kum 2012-13 aṭanga 2013-14-a khualzin punna chu 97% a ni tih a lo sawi tawh bawk. (Vanglaini, 2nd September, 2014)

Hmarchhak state dangte hian Tourism Industry hi an lo ngai pawimawh viau hlawm niin a lang a, kan ram hi tlangram state leh hmarchhak state dangte aia a mawi lohna leh a remchan lohna bik a awm lo.Tlangram chhengchhe tak leh khawkrawk tak tak te'n khualzin an hip thei a nih chuan keini pawhin kan thei. Khualzin tam zawk hip turin vai ṭawng kan thiam loh kan chhuanlam a ni mahna, mahse foreign tourist hip turin sap kan ngaihsanna leh kan sap ṭawng thiamnate hi kan hmang ṭangkai thei thung.

Directorate of Economic and Statistic-in tun hnaia Statistical Handbook of Mizoram, 2014 a tihchhuahah kum 2013-2014 chhungin foreign tourist 906 chauh kan ramah an lut a, kan zotlang ram nuam hi Foreign Tourist te tan a nuam lo bik viau em ni? Keini anga Inner Line Permit lak a ngaihna state Arunachal Pradesh-a FTA punna hi kum 2012-2013 chhung khan 111% a ni a, Foreigners (Protected Areas) Order, 1958 tlawhchhana Protected Area Regime a lekkawh chu foreign tourist te tan tlahdul a tum leh tawh zawk a ni. (Vanglaini, 27th January 2015)

Prime Minister Modi-a sorkarin India hmarchhak state-ah nasa takin tourism tihchangtlun a tum mek a, hmarchhak state zingah kan state aia remchang a tam bik lo. Kan state leilung mawina hi state dangah hmuh tur a awm bik lo a, kan thil neih sa hi cheibawla, media kaltlanga kan phochhuah thiam a pawimawh a ni.

Tourism lama sorkar laipui hmalakna turah hian a hamṭhatna tel thei turin kan sorkarin hmathlir thui tak a neih lawk a pawimawh khop ang. BJP rorelna state kan nih loh vanga namnul theih kan ni bik lo a, mahse state dangte aia kanin zawrh thiam a pawimawh thung. Tourism Industry-ah hmalam hun duhawm tak kan nei a, hemi atan hian kan sorkar pawhin sum invest ngam rawh se.

Kan tlangram ringawt pawh hi phaia cheng, tlang la hmu ngai lote tan chuan hmuhnawm a tling. Kan in sak dante leh Lengpui airport ringawt pawh khu an tan hmuhnawm a ni. India rama airport dangdai leh tlawh chakawm berah website ṭhenkhat chuan an tarlang hial! India rama hill station hriat hlawh tak, Shimla te pawh vur a tla a nih ngawt loh chuan kan rama thil awm lo, dangdai bik an nei hran lo.

Indian Army chuan kan ram leilung pianhmang leh ramngaw te hi hmang ṭangkaiin Vairengteah khawvela counter insurgency school tha berte zing a mi, Counter-insurgency and Jungle Warfare School a din daih thei! Ram kilkhawra taka sipai training-na sikul hi United States, Singapore, Nepal, Bhutan, Russia, United Kingdom, Israel, France, leh ram dang sipaite'n inzir nan an lo hmang asin. Kan sorkar pawh hian hetiang lamah hian a ngaihtuahna seng tam se ava lawmawm dawn em!

Tourism Industry hi Mizoramah tih tak zeta kan kalpui chuan state sum hnar a nih piah lamah ṭhalai hna nei lote tana hna siamna khawl a ni ang a, hei bakah hian Tourism tihchangtlun a nih chuan tun aiin ramngaw, nungcha leh environment humhalh kawngah kan hlawhtling zawk bawk ang.

Kan zotlang ram nuam hi foreign tourist leh India mite pawhin nuam min tihpui sela, chu chu hna siam nan te, ramngaw leh nungcha humhalhna remchangah te, sum hnarahte siam ang u.