Written by
- Dr. R.Zokhuma (9615438362)

HERMENEUTICS

Champhaia H/School kan kal laia kan zirtirtu chuan kan khaw pa hlun Pu Chawiruma thusawi a sawichhawng ṭhin a. Pu Chawia chuan “Tirhkoh Muka Sunde Sikul training chuan thil a hre thuk ngei mai, 'Talmud' a ti mai a ni” a ti a. Engnge "Talmud” chu tia an zawh chuan “A thuk ema ka hre lo a ni,” a tih thu a sawi ṭhin. Chuti angin Bawkmual Preaching Station-ah Theology zirlaiin nuho zingah “Hermeneutics” han ti puam mai se chu a thuk hmel hlein an hria ang. Hermenutics chu Mizo ṭawngin “Bible thu hrilhfiahna” tihna a ni a, “Special Hermeneutics” chu “Bible a tehkhin thu hrilhfiahna” a ni mai a, tichuan a khirhkhan thuk hmel ta lo ve.

Heti angin i han sawi chingchivet teh ang. Bible-ah chuan Isua chu sabengtung no ngei chunga a chuan thu a inziak a. Theologian-in heti angin chhui ta se - Sabengtung no chu a te lutuk a, chuanna tham a ni lo, a lian tawh deuh a ni tur a ni, Bible a “no” tih hi a dik lo tiin a ṭawng bul lam English leh Hebrai ṭawngte an en ngei ang. Tun hnaia Mizo ṭawnga Bible lettu pakhat chuan Sabengtung “tuai” a ti a, a tuai chu chuanna thama lian a ni ngei ang. Kan hmeichhe Theologian leh feminist-te chuan “Engahnge a pa ni tura in ziak kher, a nu a ni zawk, sabengtung “lâ” tih tur a ni e” an lo ti ve mek. Pu Thengthawnga’n fiamthuin a chalrema “E! Sabengtung “Tung” a ni e” a lo ti ve thung. An han chhui thui zel a, Bethphage khua aṭang chuan zirtir pahnihte chuan an rawn kai a, Isua chu a’n chuangkai ta a. Hetah hian ngaihruat tur chi hnih a awm ta. Pakhatnaah chuan - Pathian fapa, engkim chunga thuneitu a ni a, sabengtung chu a zawi sa zân mai a ni - a tih theih a. A pahnihnaah chuan - sabengtung chu ransa azawnga sawi zawi har leh hel tak a ni a, a chuan kai veleh chuan a zuang ta zak zak mai a, reife an inchai buai - tiin a ngaihruat theih bawk.

Chumi ang deuh chuan Bible-a inziak, “Khualbuka an len ve tak loh avangin ran chaw pekna thlengah an muttir a,” tih hi chhut tham a awm. Heta “ran” hi bawng nge, sial nge, beram nge, kel tih kan hre chiah lo, ar erawh chu Mizoramin “ran” kan tih zingah a tel loh avangin “ar chaw pekna thleng” chu a ni lovang. Rinthua suangtuah belhin, “Bawng in runpui” tih leh “ran in tlawm” ti tein ran in hulhliap chhungah rinthuin kan khung ringawt a. Rinthua in sawi riangvai siak tur a nih chuan inchhung chang lovin pawnah tual charah piantirin khawlaiah naute chu chehtir ta mai mai ila, pawna ranthlengah naute chu muttir ta mai ila a dik zawk vik vek ang em le, chhandamna hna a thawhna a dal lem lo tiin a chhut theih. Khualbuk vengtu fel taka mahni tih tur titu pawh - misual, sualin a bawm reng-ah kan chhuah thla rawk chu a ni.

I Kor 3:16,17-a, “Pathian in in nih leh Thlarau Thianghlim nang­mahniah a awm reng tih in hre lo vem ni? Tu pawhin... a tih khawloh chuan chu mi chu Pathianin a tikhawlo ve ang.... chu in chu nangmahni in ni e,” tih kha thuhriltute’n mimal sualin a tihbuai fuih harhna atan an hmang ṭhin a. Theology a doctor degree nei mi pakhat chuan dik lova hriain, he thuchang hi mimal chungchang sawina ni lovin Kohhran sawina a ni zawkin a sawi a. Heng, Synod Inkhawmpuina biak in, Serkawn Biak in leh Temple lian chhunga mipuite a sawina nge ni ang a, Thlarau Thianghlim chu mimal chhungah awm lovin boruakah chauh kan awm tir dawn em ni ang? Evangelist leh mimal thu hriltute’n he thuchang hi hmang tawh lo turin kan Theology hian a nek bet tur em ni dawn le?

Chuti ang bawkin Isaia 55:2-3 a “Chaw ni si lovah eng vangin nge tangka in sen? Puar leh fanna ni si lovah eng vangin nge in tha in sen?” tih chu ruihhlo - zuk hmuam chungchang sawina ni lovah Makedonia chanchinbu pawhin a ziak a. Kum AD 1400 hnu daih, Columbus-a’n America a hmuh chhuah hnuah Bible rama mite’n mei zuk nachang an hre chauh a ni reng a. He thuchang hi kan tunlai mila nungchang inzirtirna atan tunlai thuhriltute’n hman a rem lo kan ti dawn em ni ang? “Bible, thu dik lo thei lo,” kan tih leh, “I thu chu thutak a ni” tih hi engtinnge sawi belh thui theih chin leh chin loh kan thliar fel ang? Chuti ang chuan Bible Thu, Thlarau Thianghlim puihnaa hriatfiah leh mihring hriatna chauh hmanga sawi zauna inkarah chuan mite’n Doctorate degree te an lo hmuh phah mek a. Tualchhung Kohhrana rawngbawltu leh tualchher Evan-te’n chhungrila thu an dawn hi sawi thui turin zalenna eng chen nge an neih ang?

Tunlaiin changkang takin mihring finna kan hmang a. Human right, freedom of speech - tiin mimal zalenna kan sawi uar a. Khawthlang ram changkang Kristian ram ngei nia kan hriatte pawhin mawngkaw hur leh mahni serh ang pu nupui/ pasala inneihte an pawmzam ta a ni.

Biak ina kan inkhawm hian eng hermeneutics mah zir sang lote hi lamtuala bingbileta an lam hian, dawhsan aṭanga patling rinawm taka ding ṭhinte nen hian khaikhin ila, a tuin nge Pathian hnena inpumpeka Pathian ti lawm zawk ang tiin i ngaihtuah ṭhin em? Finna hmanga Bible zir a ṭha, mah se Thlarau Thianghlim tel lo chuan mihring hriatna ringawt chuan mi a tichapovin Lucifera thangah min tiawk leh ṭhin. Theology zirna hmun tin reng, a te lamah chawlhni kar 2/1 rawngbawltu training neihte mai pawh hi en ila, training nei ve lote zingah induha chapo nan hman mai a awl hle ṭhin. Theology zirna hmun lian pui pui aṭangte hian chapona thanga awk lova Kros pûm-a chher zawi lo chhuak ṭeuh thei sela a lawmawm ngawt ang.

Kan biak leh a hnung kan zui tur kan Lalpa hi tlawm ral raih a ni a. Nun zawng zawng kan inpeka, Pathian tana tlawm ral hi Pathianin min duh dan chu a ni a. Chumi thleng tur chuan mi tling lo kan nih ang hian thu tak hre turin “Hermeneutics” hi zir thui zel tur a ni ang. Kan naupan laia Chairman, Upa puan veng khan Pathian thu hi awih mai tur a nih thu a sawi ṭhin a, belh leh paih neih lova Bible thu a nih ang anga zawm mai hi min zirtir dan a ni a, a lo him phian.