Written by
- Lalhmuchhuaka Guite

Dawn tisei, Rev. Zairema thukhawchang

Thupui atana ka han hman pakhat, 'thu khawchang' tih hi amah Rev. Zairema'n lehkhabu a siam pakhat hming atana a hman 'thu khawchang mi pekte hi' tih kha ni loin kum 30 kal ta, ni 13 Ramtuk thla 1976 kuma Pastor bial thar hawn survey tura NE Bualpui, tuna Hliappui tih lo ni taa an lo kal ṭuma amah hmu leh kawm ve tura kan khua aṭanga ka kal ve ṭuma zana ama puala kohhran inkhawm an buatsaih sak bana Upa Thira (RIP) te ina kohhran member-ten kan kawmnaa ka zawhna chhanna thu leh hla ka sawina a ni a. (Khaw hming hi Hliappui ti zelin kan sawi tawh ang.)

Hemi ṭum hian a nupui Pi Thang­dailovi nen an lo kal a. Inkhawm banah chuan Upa Thira inah kan inkawm a, a ṭhiannu Pi Thangdailovi kha kohhran hmeichhiain hmun dangah an kawm ve thung a. Chuvangin, Rev. Zairema kawmtute kha mipa hlir kan ni. Amah Rev. Zairema khan a tihdan phung renga an sawi (?) Zozial leh kuhva khawr kha a hmaa dawhkanah khan a inchhawp rum mai a. Chumi sehhmeh pah chuan ṭhu chungin kan zawhna kha a chhang mial mial mai a. Tual chhung lam aṭanga zawhna an zawhte kha kohhran kalphung leh inawpna lamte a ni ber.

An duhtawka zawhna an pekte a chhan hnu khan an lo kal vanga chhim tura thawk chhuak mikhual ang reng awmchhun kha ka ni a. A hnuhnung lamah kan hruaitu Upa Liandailova khan hun min hawn sak ve mial a. Zan dar 11 a ri dawn hnai tawh si a, kan zawhna ken panga zinga pahnih chauh ka zawt hman a. Chuta ka zawhna leh chhanna chu a ṭawngkam ngai ngai ni chiah loin ka han tarlan ka tum a ni.

Hemi ṭuma kan kawmna thu khawchang a bikin ka zawhna pakhatna a chhan dan hi hun leh hmun danga a sawi chhuah leh ziak pawh hi ka chhiar leh hriat pawh hi ka la hre lova. A lehkhabu siam 'Thu khawchang mi pekte hi' tihah khan, Mizoram kohhran tih thupuia hmangin kan Gospel Centenary chungchangah khan kum za lo kal leh tur kha tawitein min thlirpui a. Tuna ka zawhna a chhannaah chuan kum sangkhat lo kal leh tur min thlirpui daih mai le, khai mah aw...

Zawhna pakhatna - Kohhranin rinpui bera kan neih Bible hi chu hun inher mil zelin a chhiartute hriatthiam zawngin an la lehlin danglam zel ka ring ve ngawt mai a. Amaherawhchu, Bible rinchhana kohhran innghahna thurin bulpui sawm kan tih mai hi hun inher mil zela tihdanglam chi a ni ve tho em? Nge, Isua lo kal leh thlengin kohhranin a ring tawh mai dawn?

Chhanna - I zawhna chu kohhran pawm leh rindan awmsa aṭanga ka chhan che chuan i duhkhawp lo deuh dawnin a lang a, a dik em? Kei chuan, dik e ka ti ve ta bawl mai a. A nih chuan, kohhran sadai ṭhiat si loin ka mimal ngaihdanin ka chhang mai ang che.

Mizo hnam bikah lut ila. Ziak leh chhiar thiam loh chu sawi loh, hawrawp pawh kan la neih hma kum 400/ 500 lek kal taa kan thlahtu pi leh pute khawsak phung pawh a thuin kan in rochun zel a, kan chipuite ngei ngei pawh chhum hleuhah leh vachain a thlawhpui theihahte kan inchhuah ta der mai a. Ka nupui pawh hi chhum hleuh thlah a ni ta der mai a (kan nui hak a). Hetiang hian kum sang khat a lo thlen leh chuan vawiina kan thu leh hla zawng zawngte hian ziak ngeiin leh hmanraw changkang tak takte hmangin library leh museum-te an lo luah ve tawh ang a. Chung aṭang chuan kum sang khat chhuan lo awm leh turte chuan min rawn chhuiin min rawn zir ang a, kan sakhaw thu leh hlaahte chuan thlate neia thlawk thei ni awm taka lanna a tam si a. Chung tlawhchhan chuan 'kan thlahtute chuan thla an nei a, an thlawk bo zo vek tawh. A ṭhen chhum zinna piah lamah, a ṭhen ni enna piah lamah, a ṭhen zan arsi enna piah lamahte an awm a. Hetia an awmna a inan loh zungna chhan chu mitin an thiltih ang zela rel saktu tur nia an hriat leh rin sakhua an biak vang a ni an la rawn tih kei chuan ka ring.

An hun ṭhen dan tur pawh a kum lam ni loin hawrawp neih hma leh neih hnu tiin an la rawn ṭhen ang a. Hawrawp neih hma pi leh pute sakhaw biak leh an thlarau khawvel pawh mitthi khua chu mi naran awmna tur, pialral chu faisa ringa awm tur chuan in lam leh ram lama thangchhuahte chauh nia an rinna leh chumi luah tura ṭan an lak dan te, hawrawp awm hnua sakhaw thar betute leh an thlarau khawvel meidil leh ranram te, vanram chu mi ṭhate chauh awmna tur leh chuta awm tura ṭan an lak dante an la rawn buk tawnin 'thesis' atana hmangin degree sang pui pui lak nante an la rawn hmang turah ngai ila. A hunlai ram leh hnam inrelbawlna chu hunin a la rawn nawr liam zel ang a, chumi rual chuan sakhaw lama an innghahna lungphum pawh a nghing tel ve nghal zel ang tih hi ka mimal hmathlir leh rindan ka la sawi chhuah zen zen ngai loh a ni e. Chuvangin, mihring thunun phak loh hunin an la rawn nawr liam hrim hrim turah kei chuan ka pawm. Kei chuan, chutih hunah chuan lo kal tura kan beisei hi a lo kal ve em em tawh dawn lawm ni le? (ka lo ti zauh a). Rev. Zairema chuan, ka hre bik lo le, a lo la kal loh chuan (a ti duai a, a nui huk huk a).

Ka zawhna pahnihna - Emile Durkheima'n sakhua chu society hi a ni a, a betuten an biak pawh society tho a ni an biak ni, a tih hi engtin nge i ngaih? tia ka zawhna pawh a chhanna a thuiin a ngaihnawm tham hle a, duh tawk rih ila. Hun leh hmun te a awm a nih leh kan la chhunzawm leh dawn nia.

A tawp ber atan chuan tun tlai khaw­hnua a thu khawchang a ma ṭawngka ngeia ka dawn vete hi amahin mual min liam san ve leh ta zel si a, amah kan kawmn ṭuma tel ve tam zawkten mual min liam san ve ta zel bawk nen thamral thei mai dawnin ka hria a, ka han ziak ve hnuhnawh a ni.