PARTY POLITCS LEH CORRUPTION

‘Ṭhattheihmiahlohna Bawm–Party Politics’ tih thu ka ziak lo chhiar tawhte chuan kan rama party politics kan kalpui dan dik loh avanga sualna nasa tak lo awm dan chu kan hrethiam tawh turah ka ngai. Amaherawhchu, Zo fate hian thu leh hla lama kan ril viau rual hian thil bul chhui leh hriat lam hi kan hlamchhiah deuh niin a lang. Sual pawh kan hua, tihrêm pawh kan duh, kan thiam ang leh theih ang tawk pawhin kan bei nasa hle. Amaherawhchu, sual kan do dan leh tihrem kan tum dan hi a lêrah kan ṭhuai a, kan beih nasat ang huin kan hlawhtling thei rih lo. Chuvang chuan, sual /corruption bul hi kan hriat chian a ngai a ni.

Zoram Thar Zofate Lairelnaa kan unaunu pakhatin Zoram Thar lo pian dan tur mumanga a hmuh thu min hrilh hian ka rilru a hneh khawp mai. Hetiang hi a mumanga a hmuh dan chu a ni: Pa pakhat hian an kawt zawla thing hnah tla hnawk chu tuk tin mai hian a phiat fai ṭhin a. Tuk tin phiat mah se la, tuk tin a hnah chu a rawn tla hnawk zel a. A ning lutuk chuan, “A zar hi kan sat thla vek teh ang,” tiin a zar chu a thlak kawlh ta vek a. Mahse, thla leh kum a lo vei chuan a zar chu a lo chawr no leh a, a ngai tê bawk chuan an kawt zawl chu hnah ro tla chuan a rawn tihnawk leh ta. “E, heti chuan a dik lo, a zar chauh ni lovin, a kung hi kan kit daih teh ang,” a ti a, a kung chu a kit ta a. A kung kit tawh mah se la, a zung aṭang chuan a lo chawr no leh a, thla tam a vei hmain a kung a lo insiam leh dawn ta mai a. “E, heti chuan a dik lo, a zung hi kar phawng vek a ngai a nih hi,” tiin a zung chawpin a kar phawng ta vek a. Chuta ṭang chuan a kawt zawl tihnawktu hnah chu a awm ta lo. “Zoram Thar lo pian dan tur chu party politics sualna hi a zungah phawi a, paih a ni hunah Zoram Thar chu a lo piang dawn a ni,” a ti.

Kan ram hruaitu te, politician-te hi ṭhat duh lo kan awm awm lo ve. Rorelna fel leh dik pawh kalpui kan châk vek ang. Amaherawhchu, tuna kan party politics kalpui dan aṭang hi chuan mi ṭha tak nih hi a theih thlawt lo a ni tih chu a hretute vek kan ni. Party dintute chu ram veitu, ram leh hnam ṭhatna duhtu kan ni a, mahse, kan party kalphung chu a corrupt tlat si–hruaitu kan thlan dan leh kan ruat dan aṭangin kan dik lo (corrupt) nghal a; party chhungkuaah hruaitu nihna inchuhna nasa tak kan siam a, party chhungkuaah lamṭang siamin indona tenawm tak a awm ṭhin. Chutiang zelin block hruaitu thlanna leh unit hruaitu thlan thlengin lalna leh thuneihna inchuhna tenawm tak hmangin party kan kalpui ṭhin. Chu tak chu party politics-a eirukna (corruption)-in zung a kaih dan chu a ni.

Inthlan a lo nih dawn chuan MLA candidate tura inchuhna nasa tak a lo awm a. Sum nei nei hmelṭha tih chu chiang sa. Mi lar leh thil ti thei deuhte chu pary-ah mi thar pawh ni se, ṭhutthleng ṭha chu an chan turah an dah nghal a. MLA candidate tur chuan tangka ngah tawk a ngai phawt a, a dawt lehah chuan tangka ngah thlawptu an tam a ngai. Pawisa khelhna lar tak ‘hupthuk’ khelh ang mai hian inthlan chu kan kalpui a. Tawka, zum, âk leh ṭial-ah a khawi ber hi nge tla ṭha ang tih kan zawng a. A tlak ṭhatna turah chuan sum kan vawm thûr thûr ta mai a. A tla tla vanduaiah tih ang maiin a chhuah ve lohna rawng ho, sawrkarna siam ve lo party-te chu an hawi hil tawp a ni mai. A tlakna ṭhatna pawl/party-te chuan an sum sen rah tlan tur ni âwm hrimin kum 5 chhung chu an thuneihna leh sawrkar sum hmangin an inleng kual vel ta ṭhin a ni ber mai.

‘Ka eiru ve dawn lo reng reng’ ti vek si khan eiruk dan tur an zawn loh chuan an sum sên phuhrûkna tur budget hranpa a awm si lo. Cheng nai 100 chuang an lo sen tawh kha tuihawk kawra paih ringawt atan chuan an ui leh lo thei lo. Anmahni lo puitute sum pek ringawt tur lah chu budget-ah a tel bawk si lo. An party mi leh sa, block hruaitu, unit hruaitu leh sum leh paia lo puitute mangṭang ei turte an tihlawm a, an ei ve tur ngaihtuah lo thei lo dinhmunah an ding ta ṭhin a ni. Contractor ni lo mahse contract hna an pek a ngai a, supplier ni lo mahse supply tur thil an zawnsak a ngai. Hnaruak awmah an aia phû zawk awm mahse an mi leh sate duhsak kha a ngai tlat a ni.

Mipuite hnenah MLA-a min thlan tlin chuan chumi khami chu ka tihsak ang che u, tiin leiba an lo insiam ther thur bawk si. Sawkarna an chelh tuk aṭang chuan manṭang eitu tur an rawn inlar ta sup sup a. MLA ṭhat tum leh fel tum tak tak ho chu Ṭhattheihmiahlohna Bawmah chuan an âwk ta ṭhin a ni.

Chuvang chuan, Zo fate kan harh a ngai. Kan ram leh hnam hi kan hmangaih a, Lalpa Pathianin rorelna chang se kan duh a nih chuan tuna party politics system hi a zungah kan phawi a, kan pho ro a, kan hâl vek a, Pathian lal ram politics–Politics thianghlima bul kan ṭan a ngai a ni.

- Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo