Written by
- LH Hauheng
Nghilhloh Rûn

HAPPY VALENTINE’S DAY

“In the arithmetic of love, one plus one equals everything, and two minus one equals nothing.” - Mignon Mc Laughlin

Hmangaihna kût ni a lo thleng leh dawn ta. He kût ni hian tam takin in hmangaih mitinte thinlungah thu sawi se, ṭhang leh thar lo awm leh zel turte hnenah nen! Kan tunlai khawvel changkanna tualzawl zau puiah hian hmangaihna var pawh ve lo tu hringnun hmang nih chu a ho ta riaua hriatna a awm ngei ang le. He hun kum tina kan hman ṭhin hi, Thinlung takin Hmangaihna hruikhat vuana damlai pâr tlana hmangaihna siamtu ṭih dek chunga chen tur che u in, 14th February 2015 a lo thlen hian chibai ka buk a che u. Hmangaihna hi naktuk nung thleng tura vawiina dam tinuamtu ber a ni si a.

Chhim miril, a thu leh hla kan chhiar nin ngai loh tur Leitlang Dingdi, he khawvela min chhawpchhuah saktu, C. Ṭhuamluaia (L) in a, “Hma­ngaihna in tih hi chu a ṭha lo em mai ṭahna a ni” a lo ti a. Nia, a dik hlein ka hria, hmangaihna hi chu a changin ṭahna, hlim reng tura ṭahna hi a pai tel ve hrim hrim nite hian a hriat ṭhin. Hmangaihna hi ‘vawi-za-tam nui tura kan ṭah hmasak ṭhinna lai tak te pawh hi a ni zawk mah awm e!’ tih hi hmangaihna khawvela kan tlang kawmna a ni ve fo bawk hian ka hre ṭhin. He khawvela ṭawngkam mawi leh duhawm ber ber te, lehkhabu ngaihnawm leh hmingthang ber berte pawh hi hmangaihna chanchin, hmangaihna ṭawngkam leh thu mawi ber berte an lo ni zawk si a. Kei a karah ka man pha ve lo!

William Shakespeare-a'n, “Mipa ni ve si hmeichhe pakhat pawh chhai thlu zo lo chu, mihringah pawh ka ngai hrep lo a che,” a lo tih te kha, he hunpui hmangaihte niah hian chona a va ni em! Nia, hmeichhe pakhat, kan damchhung thawnthu atana kan bum thluk turte ngat hi zawng, a ruktea thangkam vil taka kan vil chu a ngai ta ve ang. Kan duha kan hmangaihte lah hi kan nupui turte an lo nih ngawt ṭhin si loh danah hian...

Kan tunlai inhmangaihna te hi chu, a holam lulai hret ni hian hriat chang ka nei fo ṭhin. Bazara second hand thin ang deuh hi a nih chang a va tam ta em! Ka ṭhian ṭhen­khatte’na an harsatna tawh min hrilh ṭhinah hian, ka bialpa/ bialnu nen kan chesual a, tih hi a tawpah a tam khawp mai. A tawpa an inchhirna, damchhung nun an hman tleu phahna ni (he valentine’s day) hi ṭhen­khatte tan a va ni chiang em’ tih hi nikum thilthleng aṭang pawh hian a hriat hle si a.

Hmanni chu ka ṭhiante nen City park-ah chhun mi tam laiin kan lêng a. City Park bulah alto car pakhat a lo ding a. A chhungah chuan nula leh tlangval an sap chet deuh reuh a. City Park chhung kan han thleng thla a, kan hla phuah thiam Rokunga lim hnuaiah lah ni se, sikul naupang uniform ha leh ha lote lamin an lo kil bial laih mai han hmuh te chuan, kan vawiina kan nun hi a va duhawm loh ṭhin em ve aw!

Nu leh Pate bulah chuan sikul kal angin an insawi leh ngei awm si a. Kan police lamte paw’n a tam thei ang berin helai hmun hi mut mawh hnâr mawha neihin han vai ṭhin se’ a ṭha ngawt hian ka ring. Kan ram lanna darthlalang pakhat kan City Park hmun hi vawiinah a la ni si a.

Hei hi kan vawiin, naktuk atana thil thleng chu a ni ṭhin si. Hmangaihna hi nawm­chenna khur a ni lo. He hma­ngaihna kut ni hi, rose par mawi tak dawn lam a ni kher kher lo; a petu che thinlung (album) ah i hlimthla a chuan chuang si loh chuan awmzia a awm chuang lo ang!

Khawthlang pa, Simon and Garfunkel te’na an thusawi hi ka hre reng ṭhin, “Vawiinah engmah ka dawng lo a, mah se ka hlim a ni,” an lo tih hi. A dik hlein ka hria. Kan hmangaihte hian engmah min pe lo mah se, an thinlung album-ah kan hlimthla a chuan chuan a tawk êm êm zawk - kan thinlung kawngkhar chahbi neitute an nih vangin. Ṭhalaite u, mipat hmeichhiatna hi nulat tlangval inngaihzawnnaa hman turah kan ngai ṭhinte pawh hi kan sim a ngai, inhmangaih takte inkara nupa nunah chauh hman tur a ni; chu chu Pathian thu a ni.

Valentine’s day-ah hian lo hmanhmawh tawh suh u. Vawi engemaw zat Valentine’s day i lo hmang tawh a ni mai thei, mah se i inchhirna turin eng kawngah mah i taksa hlân lo ngam rawh. Kan inhmangaihna zawk tur chu, he khawvel hi kum tam ralin, ni sang tam rawn inherchhuak leh pawh nise - a pangngai reng tur a ni zawk!

Thufing pakhatah chuan, ‘Tlemte te-in rei deuh min hmangaih rawh’ tih hi ka chhiar a. He mihring nun chhuikir leh ngai si ṭhin, he hmangaihna thawnthuah hian, ṭhenkhatte lahin he hmangaihna hi damchhung atan khawhar takin an hmang ral a, ṭhenkhatin hmangaihna avang chauhin dam an thlahlel thung em em a. Hmangaihna avang chauh zawkin dam leh nun hi a lo hlu hliah hliah zawk fo ṭhin lah tak a. Nitina ni chhuah aṭanga ni tlak, ni tlak aṭanga ni chhuah leh thleng paw’n ka ngai che’ ti theitute thinlungah ngat phei chuan he hmangaihna hi zawng a hmang thiamtute tan chuan hlut tak tein a hlu ngei ang le.

Ṭhalaite, kan nun hmang ṭhain kan nun uluk ang u. Kan vanglai taka HIV/ AIDS, nulat/ tlangval, ruihhlo ngawl vei tur ringawtin Lal­pa’n min siam lo asin. Kan inhmangaihna te hi ruihhlo­ah, HIV/ AIDS, mipat hmei­chhiatnaah i hralh tawh lo ngam ang u. Valentine’s day-ah hian a thianghlim ber lai Lalpa tân pein, i hmangaih ber tan i thinlung hlân rawh. Chu chu Valentine’s day an tih chu a ni zawk si.

Tihian ka ngaihtuah a, he hmangaihna zinkawngah hian, “R for Red, Red for Blood, Blood for Love, Love for Heart, Heart for You, You and Me, Me and I - I LOVE YOU! Happy Valentine’s Day!