Written by
- Lalthanliana
Salem Veng

MEI ZUK, ZU LEH MIZOTE

Meizial zuk hi Mizoten kan thlah hleithei lo a ni awm e. Kan pi leh pute hunah pawh an zu nasa a, lehkha an zial hma pawhin mipain vaibel an zu a, hmeichhiain tuibur an zu ṭhin.

Kan thlahtute kha an eizawnna ber chu ram lama hnathawh a nih avangin thosi leh vaihmite laka inven nan an zu deuh reng a ni. Mipa chu an lo tlangval ṭan tirhin ram hnathawh a ngai a, mei zu turah an ngai. Zial zukin taksa a khawih pawi theih dan tur an ngaihtuah pha lo a, hmeichhia erawh nulat laia meizu an tam lutuk loh hmel.

Tunhma lam kha chuan Biak in leh puipunna hunserh hman bik lai a nih loh chuan mei zuk khapna dan a awm loh avangin a duh duhin an zu a, meizuk kha a mawi lohna leh sawiselna a awm loh avangin a zu mite chuan inthlahrung loin an zu deuh reng a ni. Lo lama feh nikhuaah pawh chawfun theihnghilh aiin dumbur theihnghilh kha pawi an ti mah zawk ṭhin.

Kum 1989 September 11 khan Chief Minister Bungalow Tuikhuahtlangah mi 12 kalkhawmten mipui nawlpui hriat turin Indian Society on Tobaco and Health (Mizoram chapter) an din a. Chung mite leh mi ṭhahnemngai zualten kawng hrang hrangin meizuk ṭhat lohzia chu vawiin thlengin an tlangaupui ta zel a. Sorkar pawhin September 11 chu Mizoram Antitobaco Day atan a puang ta hial a ni. Office leh vantlang hmunah te, bazar leh motor chhunga meizuk ṭhat lohzia sawiin, an khap ta zel a. An hmalakna hian rah ṭha a chhuahin a lawmawm tak zet a ni.

Meizial zuk hi a zutu tan a ṭhat loh bakah a khu lo hip vetute tan thlenga a pawi theihzia kawng hrang hrangin mipui hriatah puanzar a ni ta zel a. A bik takin meizuka inthiarfihlim chu Kohhran rawngbawltute tan phei chuan thiang­hlimna kawngah a ṭangkai hle awm e.

Kohhran ṭhenkhat phei chuan kumin 2015 aṭang hian zuk leh hmuama inthiarfihlim lo rawngbawltu chu Pulpit tlang chan pawh an khap ta hial a. Kohhran dang tan entawntlak an ni. Kan Pathian chuan, ‘In thianghlim tur a ni, kei ka thianghlim si a’ a ti. Chu­vangin, thianghlimna kawnga sulsutu leh hmalaktute hi an fakawm.

Zial zuk khapa ṭan kan lak rual hian sual tinreng bula kan ngaih zu erawh thlah zalen a ni ta hlauh a, a pawi khawp mai. Mihring nun zawng zawng khawih chhetu, chhungkua leh khawtlang khawih buaitu, pawngsual leh tualthahna thlen tirtu, accident rapthlak tak tak thlen tirtu, kan rinna tiderthawngtu leh ṭul loa sum khawhralna zu kan zuar leh mai tur hi a pawi tak zet a ni.

Zial zuk hi ṭha lo hle mah se zu angin chhungkaw kehchhiatna leh sual tak tak a keng tel ve lo a, a zutu leh a khu lo hip vetu tan a ṭha lo tih chauh a ni. Hma kan lak dan hi ngaihtuah chian a ṭul. Zial zuk khaptu leh zu thlah zalentute hi thuhmun tho an nih hmel a. Zu thlah zalena sum an hmuh tur ang hi meizial thlah zalen hian sum hmuh ni ve dawn ta se zial zuk pawh kan thlah zalen ve mai lo'ng maw? Kan sorkar hian hlawkna awm lohna turah khua tidurin ruah a surtir a, sorkar sum hmuhna turah sual bul inṭanna ni mah se khua a ṭhat tir hlauh thung.

Kan sorkar hmalakna hi Mizo Upaten ‘Tlawng vuak a, mat dap’ an tih ang hi a ni mai awm asin. Kan sorkar hian a thlang tlingtu mipui a hmangaih a nih chuan ngaihtuahna seng ṭha leh teh se.