POLITIK PAWIMAWHNA HI HRIAIN TUMAN I NGAIHTHAH SUH ANG U
- Rev. Darchungnunga
Mizo kristiante thlarau mina hian politik hi kan hmu khawvel thil lutuk mah mah a, a ṭhente phei chuan politik aṭanga inlak fihlim kan tum a ni hial awm e. Hei hian nasa takin kan ram pawi a sawi tawhin, kan thlarau lam pawi ngei pawh a sawi tawh a ni.
Pathian thu kan lak fuh loh hi kan chhiatpui deuh a ni em? Isuan, “Kaisara thilte chu Kaisara hnenah pe ula, Pathian thilte chu Pathian hnenah pe ta che u,” (Mk.12:17) a tih kha, Pathian miten Pathian thil chu an ngaihsak anga, kaisara thilte chu Kaisara miten an ti tur a ni, tih angin ṭhenkhatin an ngai a. Chuvangin, thlarau mite leh kohhran rawngbawlna changtute chu politik-ah hian tel lo turah mi tam fe hian an ngai tlat a ni. Mahse helai thu hi chuti zawng chu a ni lo va, Pathian mite chuan Pathian thil, a hnena pek tur chu an pe ang a, Pathian mite vek chuan Kaisara thil, Kaisara hnena chhiah chawi tur chu a pe tur tih a kawk zawk a ni. Pathian leh ram rorelna hnuaiah an rinawm ve ve tur tihna a ni.
Ngaihdan dik lo zawk khian min luhkhung thui tawh avangin, fapa tlanbo-in a pa hnen aṭangin a ro chanai laa tlan bopuiin, a pa mitmei ven phak lohnaah a duh angin a khawsakpui ta ang deuh khan, kan politik mi ṭhenkhat chuan an politik field hi Kaisara huang chh<ngah ngaiin, Pathian duhzawng tinz^wnna tur hmun a ni lo emaw ti ang hrimin, an thiltihtheihna hmangin, mipuite tihchangk^nna tur sum chu anmahni’n an hausakpui ta hlawm si a. Pawisa a riral tawh si chuan, mipuite chu vawk chaw pea kan inhlawhfak mai a ngai ta a ni. Josefa’n, “...engtin nge he sual lian tak hi tiin Pathian chunga thil ka tihsual theih ang” (Gen.39:8-9), a tihna rilru ang kha chu an ṭawmpui lo a ni ngei ang. Ram hruaituten an nihna an hausakpui lawih lawih tawh chuan, ram mipuite hian engtin tin emaw kan tuar em em zel a ni. Kuthnathawktute, an eizawnna leh dinhmun tihhmasawna, tihchangkan ngai berte chuan ngaihsak an hlawh lova, state puitling kan nih aṭanga kum 30 a kal tawh pawhin changkanna rahbi pakhat pawhin an changkan phah si lo hi a lungchhiat thlak hle a ni. Hei hi kan ram dinhmun a chhe zawnga kan thlirna leh a leiko zawnga kan sawina a ni mai lo, kan CM ngeiin, Myanmara Mizo hnahthlakte a fak rualin, “Mizo ramah chuan sawrkar tih sak kan nghak tawp zel,” a tih kha. Hei hian kuthnathawktute dinhmun chauhzia a tarlang chiang hle a ni.
Tunlai thil awmzia: Kan ramah hian thil ṭha lo ava pung nasa em! Nikum aṭang khan z< avangin kan thi zawih zawih a. Zu khap avanga insum hram hram tam tak zu-ah an lut leh tawh a. Khap a nih avanga no 1 in ṭhinte khan no 3 an in tak siah chuan an haw zual ngei tur chu a ni reng e. Zu a lo zalen takah chuan hmeichhia tam takin zu an in phah ta bawk a. MLTP hun laia insum hram theite kha MLPC hunah zet chuan a ngawl vei hmabakin, mi tam tak an awm leh tawh niin a lang e. Corruption a ngaiin a la hluar reng bawk a. R^wng taka inthahna leh mi bo te, ruang chhar thute hriat tur a awm deuh reng bawk. Mipat hmeichhiatna hman khawlohna lamah kan
ṭawp hle tih hriat takin HIV/AIDS a pun chak thu an sawi reng bawk a. Tin, vai ramah chi inthliarna a nasain, chi hnuaihnunghote chu hnam ṭhahovin ding chhuak thei lo khawpin an rap bet a. Mizoramah chutiang chi inthliarna awm lo hi kan vanneih tehlul nen, vairam chi inthliarna ang hrimin politik-ah hian ruling party leh opposition party-te hi ram rorelna thua duhdan inan loh thu mai ni lova, eizawnna thuah ruling miten sawrkara hamṭhatna zawng zawng chan bik vek a, opposition mite chu danbeh leh r>p char hial pawh an duh ni anga lang te phei hi chu Pathian thu aṭang pawha thil tenawm tak a tling a ni. Hetiang rilru chhia, mahni hmasialna leh mi dangte $ts$kna hian kan politika hmun lailum a chan chuan kan ram a ding chhuak thei ngai lo vang. Thil ṭha lo chi hrang hrang kan sawite pawh khi kan politik rilru chhiain a rawn ken luh a nih hlawm a rinawm. Hetianga politik rilru chhiain kan ram politik field a luhchilh avang tak hian, Pathian mi leh mi rilru ṭhaten inthiar fihlim san lovin, siam ṭha tur zawnga ngaihven a ṭul a ni lawm ni?
Engatinge? Engatinge, politik mi nih leh kristian mi ṭha nih hi inkawp thei lo hial anga kan ngaih? Engatinge, ram chu Lalpa ta a ni tih hre reng chung si a, Pathian miten an enkawl tur nia kan ngaih leh si loh? Abraham Lincoln-a, president ropui tak kha chuan, “Ram hi Lalpa ta a ni a, kei hi a chhiahhlawh tlawm tak ka ni,” a ti a. Kan Bible-ah hian, “Chungnungbera chuan mihringte lalna ram chungah thu a neia, a duhsak apiang a pe a, mi hnuaihnung berte pawh a luahtir ṭhin a ni,” (Dan.4:17) tih te, Aigupta lal Pharaoa, kan Pathian ring lotu pawh khan, Josefa kha Pathian thlarau chenchilh nia hriain, “Hetianga Pathian thlarau awmna mi hi kan hmu zo dawn em ni?” (Gen.41:38) tiin, Pathian thlarau mi nia a hriat avangin a chungah rinna nghatin, Aigupta rama lalber dawttu-ah a dah a nih kha. Engatinge, Pathian thlarau hruai mi nih leh ram rorelna hi thil inrem lo ni ang maia kan ngaih le? Thil inhmeh ber tur a ni zawk dawn lawm ni? Tin, Bible-in khua leh tui ṭha, mi rinawm ni turin min zirtir a. Tin, India ram sawrkarin, inthlanna dan ṭha tak a siam hnuaiah kan inthlang bawk a. Candidate pakhatin constituency khat chh<ngah cheng nuai riat (Rs 8,00,000) aia tam hmanral phal a ni lo. A aia tam an hman phawt chuan, pawisa hmanna thianghlim lovah ngaih a ni a, dan bawhchhia an ni. Pawisa leh therhlo dang hmanga mi vote lei khap tlat a ni a, mahni vote hralh pawh khap tlat a ni. Engatinge, mahni hausakna hmanga ram dan lian tak bawhchhe luia, a rinawmna hloh chunga vote zawng, mi vote lei khawmtute kan lo thlan tlin duh tho le? Engatinge, kristiante hian mi rinawm lo berte tih tur ni si, d^nin a khap tlat chunga mahni vote kan hralh ṭalh duh le? Pawisa duh avanga mahni vote hralhtu chuan, a mimal rinawmna leh ram tana a rinawmna pawh a hralh a, a ram tan mi rinawm a ni tawh lo tihna a ni. Dan bawhchhiaa mi vote leikhawma inleitlingten dan bawhchhia bawkin ro an rel dawn tih i hria ang u. Mahni hamṭhatna ringawt ngaihtuaha dan pawisa lova vote zawngtu chu mi rinawm lo tihna a ni a, a lo tling a nih pawhin, a thlangtute chuan dan kan bawhchhiat vena hmangin mi rinawm lo rorelna hnuaiah keimahni kan inbarhlut tihna a ni.
He kan thil sawi huang chhunga thil lawmawm tak chu, kan ram politikah hian mi ṭha leh rinawma ngaihte an lut nual tawh maia, ruling an nih pawha eiru hauh lova ngaihte pawh an awm nual tawh a ni. A lawmawm hle. Leader berte an nih loh avang erawh chuan, boruak pumpui ṭihṭhat chu a har a nih hi.
Tlangkawmna: Kan thupuiah hian politik ngaihthah lo turin kan insawm a. Hei hi politik party-ah luta, ^tchilh khawpa tuipui tur kan tihna a ni reng reng lo. Politik hi ram roreltu siamna a nih tlat avangin, a pawimawh em em a. Mizoram hian kum 30 chhung hian roreltu ṭha, Pathian ṭih mi, ram hmangaih tak leh mahni hmasial lo nei ni ila, party-te inbeihna ṭawngkam leh thiltih bawlhhlawh tak a awm lo vanga, mipui nunphung a thianghlim anga, mahni thawhchhuaha hmasawnin, kan taima hle bawk ang. Eirukna bawlhhlawh a tlem pharh bawk anga, kohhran mite tan thlarau lama nunho leh rawngbawlho a nuam em em bawk ang. Kan ram hi chutiang chu niin kan hria em? Ngaihtuahna i hmang ang u.
Ram roreltu ṭha takte chuan ram tan nasa taka hna thawkin, ram mipui eizawnna ṭha an siam fela, chutah chuan mipuiin phur tak leh taima taka thawkin ei an zawng a, an eizawnnaa harsatna awm turah sawrkarin engkim a lo tihfel vek avangin, an eizawnnaah sawrkar pawimawhna pawh ngaihtuah chang lovin hna an thawk mawlh mawlha, an thawk chhuak ṭeuh mai ṭhin a ni. Ram mipuite eizawnnaah sawrkar an lansarh hle a, an tih leh tih lohvin awmzia a neih hle reng chuan, sawrkar an ṭha tawk lo hle tihna a ni. Kan ram mipui nitin khawsaknaah sawrkar hnathawkin hlawh an lak leh lak loh te, NLUP emaw MIP leh etc. an sem leh sem lohten ram mipui khawsakna-ah awmzia a neih hle chhung chuan, kan ram chu kan la rethei hle a, kan hruaitute min thlenpui chin chu a tawk lo hle tihna a ni. Eizawnna ṭha leh mumal tak neih loh hian thatchhiatna te, nun rinawm lote min siam thei a ni. Mizoramah hian Bible thu anga nun rinawmna hrang hrang zirtirna chu kohhranten an keng reng a, NGO lamah pawh a ṭha lam inzirtirna a tam tho. Mi mal tam tak, sumah leh mahni hnaah rinawm tak leh fakawm tak an tam tho naa, a tlangpuia sawiin, kan thatchhiain, kan rinawm lo niin a lang tlat si a. Kan dinhmun leh eizawnna chhia hian kan thlarau lam nun pawh thui tak a khawih chhia a, hei hi politik ṭha lo rahchhuah a bawk a ni. Politik ṭha lo hian kan thlarau nun a khawih pawi hle tawh tihna a ni.
Chuvangin, politik party-ah hian ram hmangaih a, ram siam tum tak tak chauhten luhchilh sela, mipui a tam thei ang ber hian party hi luh chilh lovin, mahni hna thawk mawlh mawlh ila. Party kotlang aṭangin, rilru pe takin Pathian ṭih mi, ram tana mi rinawm, mahni sum tam hmachhuan lova Pathian hmachhuan zawk thlan tur lo hre chiang ila, chung mite chu thlang ila a ṭha ber ang.