Written by
- Z.K.Hmar

MLTP ACT Vs MLPC

Zu khap burna dan ‘Mizoram Liquor Total Prohibition Act’ (MLTP) chu Mizoram sawrkar chuan kumin kumtir 2015 aṭang tidanglamin, ‘Mizoram Liquor Prohibition Control’ (MLPC) hmangin a thlak ta a. He thil hi sawi rik anih phat aṭangin Mizo upaten ‘buana hmaa kherh’ an tih ṭhin ang maiin, eptu party leh Kohhran ṭhenkhat chuan ‘Zu thlah zalen ta ang huau leh zu zawrh phalna’ anga ngaiin an do bur mai a, an hmalakna pawh an kalpui mek bawk. MLTP Act tidanglama MLPC Bill dodaltu tam tak chuan, MLPC dan leh hraite hi an la zir chiang kher awm lo e.

MLTP Act kha ṭhangkhat lian aia rei mah Mizoramah kan hmang tawh a. Excise Force lam pawhin theihtawp an chhuah reng a, tlawmngai pawl ṭhenkhat pawhin an ṭawiawm a, zu an man reng a, ‘demand’ a san em avangin man rem theih a ni lo. State dang aṭangin a sen chi (IMFL) an rawn tawlh ru lut reng a, an man reng bawk. Rakzu siamtuten lu chhum ban chhum huamin an zuar a, zu bilh thawh hmana leh a tih takna damdawi ṭha lo tak tak an telh ru a. A in mite chu mawng pawh dep hman loin an thi zawih zawih mai a ni. Hetih rual hian rui chunga lirthei khalh avangin accident a thleng reng bawk.

MLTP Act-ah khan hrem­na dan chi hrang hrang na tak tak a awm a, sawrkar hnathawk dan bawhchhetu phei chu suspend theihna leh an hna aṭanga ban hial theihna a awm. Kha dan rei tak kan hman chhung khan, sawrkar hnathawk suspend leh ban thawm hriat tur a tam lo hle. A mi nawlpui pawh zu zuar leh rui sual an mante chu an tan tir a, bail-in an lo chhuak leh zung zung a, a ngai bawk zu zawrh leh zu in an ṭan leh mai ṭhin.

Pawisa nei tan chuan sap zu ṭha lei tur a awm reng tho a, mi harsa deuhte chuan an sum neih ang chhun pawhin zu chhe tak tak an lei reng bawk. Tu huat thu ni lo se, MLTP Act kha zawh loh hremna dan kan hmang a ni ber mai. Zawh loh hremna dan hman ai chuan, zawh tawk hremna dan hman a pawimawh zawk. ‘MLTP Act kha zawh loh nghawngkawl bahna a ni’ ti ila, a sual tam pui lo ang.

MLPC dan thar kan hman ṭan erawh chu kan Society in siamṭhatna leh ‘moral reform’ ang hialin a ngaih theih ta. Tunah hian Excise department chuan kawng hrang hrangin hmachhawp tam tak a nei a, motor khalh chunga zu in leh in lo endikna ‘Breath Analyser’ pawh 150 chuang a nei tawh a, Police hnenah 30 chuang hlan a ni tawh. ‘Breath Analyser’ hi pakhat cheng 40000 man vel a ni a, tun aia daih zai taka hman theih turin Mizoram sawrkar pawh hian Excise department tan hian sum sen hreh lo se, a duhawm khawp mai.

Khualzin phur motor-te chu an tlan chhuah hmain ‘Breath Analyser’ hmang hian driver-te chu zu an in leh in loh an test hmasa ṭhin tawh a. Passenger-te pawh an thlamuan phah ta hle a, driver zu ruih avanga accident thleng ṭhin pawh nasa takin a tlem phah ang. Hetih rual hian rawtna pakhat chu driver leh passenger-te chawlhna hmun ‘Hotel & Restaurant’ awmna hmun a piangah driver-te hi ‘Breath Analyser’ hmang hian test zel ni ta se, a ziaawm leh zual ang.

Chanchintharah te kan hmuh fo tak ang hian MLPC dan hman a nih aṭang chuan, an mi mante chu damdawiin compound leh vantlang hmun bawlhhlawh te an thenfai tir ta a. He dan thar hnuaia hrem tawhte chuan 'vantlang hmun (public place)-ah chuan zu ruiin ka in tawh hauh lo ang, an ti ta zel mai a nih hi.

MLTP dan hnuaiah kha chuan Jail leh lock-up ah te kan inkhung a. Dik tak chuan Mizoram jail hi in siamṭhatna hmun a ni lo, thil ṭha aiin thil

ṭha lo zawk an rawn hawn ngei ngei ṭhin. Misual leh awm khawlo hnen aṭang hian thil ṭha puak chhuah tur a awm lo. Khatiang dan hman ai kha chuan an sim ngei ngeina tura vantlang hmun an phiah faitir hi a pawimawh zawk. MLTP Act hman a nih laia mawi lo taka kawngpui sir (public place) leh khawimaw lai hmuna zu lo in mai mai

ṭhinte pawh MLPC hman a nih aṭang chuan hmuh tur an khât pharh ta. Hmeichhia leh naupangte tan pawh nun a ralmuan phah ta hle.

Kan sawrkar hian beng lo chhi hram se la, MLPC dan thar hnuaia an mi mante hi ni thum chhung nitin darkar khat emaw zu chungchangah hian uluk takin ‘awareness campaign’ ang deuh neih pui zel se. Excise staff-te hi an indaih lo em em a, an tlem tham si a, tun ai hian Traffic lam leh Police te pawhin ṭawiawm ṭha leh zual se. Police ngat phei chu ‘crime’ lam buaipuitu an ni a, ‘zu’ pawh ‘crime’ a nih angin an mawhphurhnaah dah lian zual thei se. He tih rual hian, zu rui leh dan loa zuar rute lakah NGO hrang hrang, CYMA pawhin tunhma lama CYMA kaihhruaina hnuaia kumpuan duty SRS leh tuna CADS hmalakna ṭhin ang khan mar patin Excise te hi ṭawiawm tlat zel ang u.

MLTP Act kha Mizoramin a nihna angin kan hlen zo lo a, MLPC Bill thar hi zu thlah zalenna anga ngai mai loin, dan khauh tak hnuaia hremna dan kan zawh tawk, zu loa awm thei lote zu thianghlim leh man tlawm zawka intir theihna danah pawm thiam hram ang u.