Written by
-Dr. C. Lalrampana

Dâwt inhâlsiak


A kamkeuna

Kan thupui aṭang hi chuan ei tur tui deuh, nin theih loh khawpa tui, mi dang aia ei hnem bik ṭhin sawina ni awm tak niin a lang. Mahse, ei leh in lam a ni lo, a sawia sawi lam chi a ni e. Dâwt hi thu dik lo, rintlak loh, innghahna tlak loh leh belhchian dawl lo, engmah lo mai tiin hrilhfiah ila a dik zawber mai awm e. Chutiang thu lawilo leh finfiah tlak loh chu dãwt kan tih ṭhin chu a ni.

Dâwt hi chi hrang hrang a awm thei: dãwt ngialngan, dãwt muhlûm, dâwt vâr tihte a ni tlangpui. Kan Pathian pawh hian dãwt hi a duh lovin a haw hle a, Bible cháng 166 velah dãwt chungchang tarlan a ni. Dãwt sawi hmang, mi dawheh thu lawilo hmanga bum hmangte hi Pathianin a haw tak zet a ni. Ṭhianho, pâwlho, chhungkua, khawtlang leh puipunna zingah pawh mi dawthei leh dâwt sawi hmang, dâwt sawi hrat, mi bum chingte chu tuma’n kan ngaisang thei lo va, a ruka nuihzatbur bak an hlawh ṭhin lo.

Tu nge dâwt heh?

Inthlanpui kan hmachhawn apiangin political party hrang hrangte'n tlin an duh luat avangin an tih theih lo tur thleng thlengin mipui hnenah thutiam hrang hrang an tiam a. Thlan tlin an han ni ta chêng a, an thutiam hlen ngei ngei tura an sawite chu an theihnghilh der leh ṭhin. Hnam tlem zawk Bru leh Chakma chen tamna laiah phei chuan tangkâwng manna khawl, chakai manna khawl pekte pawh an tiam ṭhin nia sawite pawh a awm.

Nikum 2023 MLA inthlan dawn leh kumin Lok sabha inthlanpui May-July 2024 dawnah pawh khan an chîn dan ngai bawkin political party tinte'n mipui hnenah eng eng emaw an tiam leh duah a nih kha! A bikin Mizoramin MLA inthlanpui kan neih apiangin political party tinte mawngvawm bá ang maiin an phu suau suau ṭhin a. Amah Pu Hawla sawi ṭhin dan takah, party tinte’n manifesto an inziah ṭhatsiak a; sorkarna chang pawh ni se, a taka an tihhlawhtlin theih loh tur thleng thlengin mipui hîp thei tur ang berin party manifesto, flagship programme dâwt leh thu tak chawhpawlh ni awm tak tak an buatsaih a, an vawrh darh chuai chuai ṭhin.

Kum 115 liam ta, May 12, 1907-a din, 1801 West End Ave, USA ni tin chanchinbu 'The Tennessean' 2019 chhuaka columnist Buzz Thomas ziah dan chuan, "Khawvel mihringah hian Pathian hming lam reng chunga dâwt sawi hnem ber chu politician-te an ni," a ti hmiah mai! Hetiang a nih vang hian alawm, political party hi ‘Mi lâr, mi hmingṭha leh Pathian mi, sakhaw puithiamte inrawlhna tlak a ni lo,’ an lo tih fona ṭhin chu? Nikum inthlan dawnahte khan social media hrang hrangah politician-te dâwt sawi, ziak leh ṭawngka, video thlengin a inlár leh sup sup mai a nih kha! A ṭhenin ṭhat loh theih lohna báwm, old pension scheme an ti; a ṭhenin kalphung thar, val upa council, etc. an ti; a ṭhenin Pathian leh kan ram tan, kawngpui ṭha, SEDP, etc an ti. Mahse, an insawi ang hi an ni tak tak hauh si lo. Dâwt insawi huaisiak ringawt hi ram hmasawnna thlentu a ni lo.

Dâwt hâl inkhawm

July 19, 2024 chhun khan MNYF chuan Vanapa Hall kawtah pungkhawmin, ZPM party hruaitute dâwt sawi lawrkhawm 100 an hâl a nih kha! A hâltute ngei pawh khan inthlan dawn apiangin dâwt an sawi ve tho niin a lang. Entirna’n: kawng chhâwng; traffic jam free city, switZerland of the East, chakai farm, in tinah SEDP Rs 3,00,000 ṭheuh sem, etc. Chutiang zelin Congress party leh party dang pawhin dâwt tam tak an sawi tawh niin a hriat theih. ZPM Ṭhalai pawhin MNF party dâwt sawi hâl tur an nei ve ṭeuh tho mai!

Buzz Thomas thuziak, "Khawvel mihringah hian Pathian hming lam reng chunga dâwt sawi hnem ber chu politician-te an ni," a lo tih khi a dikzia tilangtu lek fang an ni awm e. Heng dâwt sawi chingte hi zing ṭawngṭai inkhawma kal ṭhin, sande sikul zirtirtu, kohhran upa leh kohhran hruaitu, inkhawm ṭhulh ngai lo, khawtlang hruaitu leh rawngbawltu, NGO hrang hranga hruaitute an ni deuh vek awm e. Mahse, Pathian huat zawng ber dâwt sawi an tím chuang hauh si lo a ni ngei ang. Dâwt sawi inhâlsiak tur an nei tawn tlat mai niin a lang. Tu party mah fihlim an awm lo.

ZPM party hotute dâwt sawi lak khawm 100-te kha ngun taka thlir chuan sawi âwm lêm loh leh sawi kher ngai lote leh, thu holam tak takte pawh a tel nawk niin a lang. A taka tih theih tih leh si lohte leh tihhlawhtlin theih si lohte chenin a awm niin a lang.

Kan politician-te hian eng vangin nge dâwt hmanga mipui min bum kher ṭhin le? Dâwt tel lovin inthlan hi an hmachhawn ngam lo em ni? Dâwt ngaina misualte’n hun tawpah thiam loh an chang ang tih an hre reng lo em ni? Dâwt hâl inkhawm hi buatsaih ziah tur ni ta se hna kan thawk hman ngût dawn em ni? Dâwt inhâlsiak rêng rêngin hun hman a ngai ang a, ram development an khawih hman lul lo vang?

A tlangkawmna

Tun hma aṭang tawhin inthlan dawn apiangin milâr, mi hausa, mi fel leh fing, sakhaw rawngbawltu, officer pensioner, doctor, etc. ram hmangaihtu, a taka ram siamṭhat tumtu mi eng emaw zat political party hrang hrangah zuang lutin an bêl tawh ṭhin. Inthlanah candidate-te niin, thlan tlin an han ni ve tak hlawm a, political party an belh hmaa an tum ang kha eng mah an tihlawhtlingleh tak tak thei ṭhin lo. A ṭhente phei chu political party dang dangah an zuang lâwr a, an tlan tâu a, an kual an kual a, dâwt lah an heh tual tual a. A hmaa lo awm sate ai mahin an phakarin an verther a; lungawina famkim hmu chuang hek lo, an rinna a tlahniam a; Pathian theihnghilhin zû leh ruih theih thil leh hmeichhiat mipat hman sualna khurahte an tla lut a; Vanram chang tur kha Gehenna meipui lamtluang zawhin an vâk liam leh mai ṭhin.

Heng kan mi lâr, mi hmingṭha, talent ṭha tak tak neite hian Mizoram leh hnam an hmangaih tak zet a, ram siamṭhat an duh tak zet a nih chuan political party-ah zuang lut lovin, independent-a ding turin huaisen takin an hmathlir leh inghahna (vision & principle) ṭheuhte chu Zoram pumah tlangaupui ngam zawk se. Pathian rinchhanin huaisen takin pên chhuak mai se, Pathian pawhin ram leh hnam an hmangaihna hi a tihhlawhtlinsak ngei a rinawm zawk. Political party an belh tawh chuan inkaihhruaina dan leh dun, party thiltum an nei sa vek a, an mimal hmathlir leh principle an dah lal thei tawh lo va, pawl dan leh dunin a phuar bet tlat a, dan an bawhchhiat chuan pawlin a thunun a ngai a, an bawhchhiat dan azirin primary member an nihna thlenga hlihsak theih a ni. Chuvangin, MLA-ah thlan tlin lo ni mial pawh ni se, an tum angin an kal thei lo tih a chiang sa a, a tawpah Gehena meipui lamtluang zawhin Zoram mipui hian kan vailiam leh mai ang tih a hlauhawm hlel lo.

Chuvangin, inthlan vote thlak hun hmaa Mizo chhûl chhuak, mi hmingṭha leh ram siamṭhat tum tak tak an la awm a nih chuan political party-ah zuang lut lovin Pathian rinchhanin huaisen takin independent candidate hmachhawn ngam turin inbuatsaih ngam ṭhin ila. Tichuan, dâwt an heh lo ngam ang a, an hmathlir leh innghahna bulpui a takin an pâr chhuahpui thei ngei ang. Chutianga a taka ram hmangaih a, mahni inpumpeka pên chhuak ngam apiangte chu mipuite hian dâwt heh ho aiin ngaisang zawk ila. Hetianga pên chhuak ngam, mi huaisen hi kat nuk zawk se, kan Zoram hian hma a sawn phah zawk ngei ang. Dâwt hâl tur nei ṭheuh ṭheuh tu nge lam chuang le? Chuvangin, kan Zoram politician-te hi inngaihtuah nawn mawlh teh se. 

- Dr C Lalrampana