MIFEL NGEI I SIM ANG U

Republic Venga thil theng rapthlak tak mai khan ka nun a khawih na hle. A tir phat aṭang khan ka thinlung hian a chhui neuh neuh reng a, ka chhui chian poh leh a rapthlak ka ti a, a mak ka ti em em ringawt mai a ni.

Ka nupui leh fanaute nin khawpa news channel en nasa hi ka ni a. Chanchinthar, khawvela thil thleng leh ramchhunga thil thleng mak deuh leh rapthlak zual, news tling an rawn puan ṭhinte nen kha thil thleng kha ka khaikhin ṭhin a. BBC leh CNN te pawhin mihring inthahna rapthlak an puan tam tak hi, khami nia kan Mizoram khawpui Aizawla thil thleng aia mak lo leh rapthlak lo zawk a tam mai. A tir phat aṭangin ziah ka chak a, thu tam takin min deng dawt dawt a, keimaha keimah hian 'ziak rawh' min ti sek sek a. Mahse khatih lai khan ziak ta ila, kan thlarau mite hian, 'Pastor ngilnei lo emaw, mi nawlpui ai pawha rilru chhe zawk rawngbawltu' ah min puh dawn tih ka hre chiang hle mai si.

Khatiang ang thil rapthlak tawpkhawka pawikhawhtu chunga rorelna dik ngiata court tuala kan pungkhawm lo kha mak ka tih thu te, a eng pawl mahin kawng kan zawh miah lo mai kha mak ka tih tu te, him dam taka police kut a thleng mai thei chungchanga ka rilru put hmangte erawh chu, Bible Society in kan ral niin, mi tam vak lo hmaah erawh chuan ka ngaihtuahna siper te chu ka va sawi hram a. Singham film-a an hmeichhe police officer te reuh kha a zei ka ti, hmeichhe pawikhawihtu (khang hmeichhiate khan politician sual deuh kha an lo hau zek a, an beng vela) man turin a kal a. A motor khalhtu hnenah 'enge hmanhmawh vakna tur awm, muangchangin mawle,' zuk han ti reuh va mawle! A ni, thil thleng ṭhenkhatte hi chu mipui vantlang (society) discipline hnuaia kan dah thiam hian misual tan a hlauhawm zawkin, sual kan hlau deuh zawk maithei.

Kha thil thleng khan thil pakhat min hmuhchhuahtir nia ka hriat tak chu, 'Mifel ngei kan chin rah kan seng mek,' tih hi a ni. Tleirawl chhuak tir kan nih ve hun laia kan khua (Vangtlang khua) velah pawh kan ngaihdan leh kan thil sawi duh dan pakhat chu, keni aia fel leh sakhaw mi kan hmuhte hian, 'inti KṬP' kan ti ṭhin. Nula fel tak leh tlangval fel tak, invawng up tak leh sakhawmi takte khan khawtlangah ngaihsan an hlawh mang hauh lo. Khawkhat tlangval fel leh sakhawmi, tleirawl sual pawh nei lo mi ṭhate khan Mizo khawtlangah ngaihsan an hlawh lo fo va, hmeichhe tleirawl chhuaktir phei chuan an ngei rawn duh lutuk. Chutiang bawkin nula fel leh hawihhawm, sakhawmi leh leplerh lote hi inleng ngah lo, tlangvalte ngei a ni fo ṭhin.

Hemi chungchangah hian kan ngaihdan leh kan rilru put hmang kan thlak danglam a ṭul hlein a lang. Kan nau pakhat zurui hian min tawng min tawng ṭhin a, a au hla pui ber pakhat chu, "Reverend ka ngaisang lo, kan venga mite pawh hian engah mah an ngai lo che," min ti a ni deuh ber mai. Zurui ṭawngka mai a ni na a, a thil sawi dan leh au hla kha kan khawtlanga mi nawlpui ngaihdan dik tak pawh ni ve thei tho hian ka hria a. Keini, zu chu sawi loh meizial, sahdah, kuhva, tuibur a engamah ti ngai lo, ṭhenawm khawvengte pawi pawh sawi lem lo, fel nia inhria kha zurui kawi mai mai khan, 'engahmah min ngai lo' tlat mai. He thil hi ama mimal ngaihdan a ni mai lo tlat hian ka hre ṭhin.

Mizo khawtlang mizia leh rilru put hmang a au chhuahpui ni ve tlat hian ka hre ṭhin a, a ril ka ti ru ve tlat. Mizo hnamah chuan, unau zinga hmeichheho pawh hian, an nuṭate zingah hian a invawng fel, a engamah zu lo leh in lo, sakhawmi takte kianga awm ai chuan, a khat tawka in zeuh zeuh, kuhva man pe thei deuh kianga khawsak hi nuam an ti zawkin an fak zawk tlat zel. Ka nau pawh hi keiin sual ka ti si, anin kei aia a sualna leh a aia ka ṭhatna a hre lo tlat hi kan buaina ber chu a ni. Mifel ngaihnep leh engahmah ngaih bik loh chin hi kan society hian a lo kalpui thui tawh lutuk ni berin ka hria. Kan rilru put hmang (mind set) hi a thara kan set ṭhat vek loh chuan misual kan vulh lian tulh tulh ang a, kan ram hi misualte ramah kan siam zo takngial dawnin ka hre ta.

Hmanlai deuh ka sawi avang khian hmanlai thilah ngaih chi a ni lo, tunlai thlengah pawh hian he ngaihdan hi a la awm reng. YMA hruaituah (tumah ka sawi chhan ni lo sela) thlan duh tawk kan nei. VC leh Local Council-ah pawh mifel tak, sakhaw mi khek khawk, dik leh rinawm taka ti ngei ngei tur ang chi hi kan thlan duhzawng tak an ni lo fo. MLA thleng pawh hian (A fel lo apiang kan thlang a, kan thlan zawngte hi tumah an fel lo ka tihna a ni lo, fel tak tak an awm). Mifel ngei kan chin hi sim a hun hle.

Hemi thuah hian facebook group pakhat, English zirna group a kan hotunu pakhat nen pawh kan ngaihdan a inpersan nasa hle. Ani chuan Republic Vengin an veng chhunga misual thiltih demna leh a chunga hremna thu an tihchhuahte kha 'lutuk' a ti a, kha misual kha a khawngaih a ni. A dik e, kan khawngaihin kan lainat hle tur pawh a ni, mah se a thil tihsual, a pawi khawih, a 'sual' tak kha chu kan haw tur a ni. Sual huat leh mifel chawimawi hi kan society-in a zir a ngai.

Misualte thiam lohna leh sualna kan han sawi a, chumi khin let nan chuan mifelte tlin lohna lai chhe te kan han tarlang ṭalh zel te hian misual a tingampa. Hmanah ka ziak tawh a, ka han sawi nawn leh teh ang. Society dang dangah hian kan lo awm kual ve nial tawh a. Vai kan han tihho te, kan tlangmi pui hnam hrang hrangte pawh, an society hian sual a haw hle. Rukru emaw, mahni mihring puite chunga suaksual taka ti te, hmeichhe chunga nunrawnna leh chet dan mawi lo lantir te, ran chunga tih loh tur tih chingte tan an khawtlangah chen leh nun a har hle. Khawtlang ṭangrualin an tihhlum hialte pawh an awm fo mai. Motor khalhtuin mihring an chil phei chuan insawifiahna hun an pe lo reng reng ringawt mai a ni. Thil tisualtu tan hlauh tur a tam em em mai.

Keini khawtlangah hian misual tana hlauhawm a tlem hle. Misual lamah kan inṭan siak a, misual kan inhmangaih siak a, kan fate pawh inrawlh lo tura inkhap betin sual do va ṭang lo turin kan inthiarfihlim siak a, misual sualna thup nan mifel sawi chhiat kan ching. Mi ngei theih tur khawpa mifel sawi bawrhban kan ching te, mifel ngei kan chin te sim a sual kan huat deuh chu a hun ta. Chuti lo chuan kan ram leh hnamin a chinfel zawh loh khawp, a phurh zawh loh khawp misual kan vulh lian hnem lutuk palh ang a, kan ram zimte hi chenna tlak loh, misualte zalenna ramah kan siam mai palh ang e.