AIKAL

Tunlai titi lar aikal chungchang hi tawitêa sawi theih, thui tak sawi theih bawk a ni awm e. Eng emaw lai khan ka fapa laita hi Gov’t. Kolasib College-ah khan mi ai a kal ve ṭhin a. Cheng 15,000 hlawhin a kal ni tain ka hria. An Principal Pu Muankima kha mi sincere tak mai, an college-a ka kal ve lai aṭanga thil ṭha duh leh taima tih ka hriat tawh a ni a. Mizo khawtlangah hian mi dik leh mi ṭha, mi taimate hian dik lo nih an hlawh zawmah fo va, ani kha chutiang hlawh deuhthaw khawpa mi taima leh dik a ni. Ka fapa kha a duh ve viau ṭhin thute min hrilh ve luam ṭhin a, mahni fate fakna aw hi thil ngaihnawm tak a lo ni bawk nen, aikal chungchang ngaihtuah ta lem lovin ka lo lawm ve em em ṭhin.

Mizote hi dikna chawisang hnam kan ni lem lo va, dikna aia dik tling pha lo deuh hmanga thutlukna ‘secondary judgement’ chawisang hnam kan ni. Pathian nature-ah pawh ‘sual hua’ a nihna lam ai chuan ‘ngaidam ṭhin’ a nihna lam kan sawi vâwng thiam hle. Ṭhenkhatin kan han sawi tak tak phei hi chuan Vanram kai tur hian sual sim a ngai reng reng lo, sual ang anga ngaihdam kan ni deuh der mai a. Bible zirtirna nena inmil lem lo, Mizo rilru puthmang nena inmil zirtirna hian khawi tak min thlen ang maw!? Lal Isua hi aikal atan kan la fel thên mai a ni ber.

Tun hma deuh, Shillong-a kan awm laia Manipur lama kan unaute hovin Manipur sawrkar chanchin an sawiah: Aikal chhawr an awm ṭhin thu te, aikal pawh chhawr lo, thawh pawh thawk chuang lo, hlawh la ve ngar ngar an awm thute an sawi khan mak kan ti thei hle ṭhin a. An fiamthu nge ni a tak tak, school awm reng reng tawh lo hminga zirtirtu hlawh la char charte pawh an awm thu te, Imphal khawpuia cheng tam tak kha thingtlang school zirtirtu an nih reng thute an sawi ṭhin a, mak kan ti thei hle ṭhin. Khatih lai kha chuan kan tan chanchin mak tak a ni a, tunah erawh chuan mi chanchin ni lovin, kan chanchin a lo ni ve ta reng mai; a pawi khawp mai.

Tun hnaiah kan ram a insingsa deuh va, a hmaa kan hriat ngai loh kan hria kan hria a. Aikal an lo awm nual thu te, a ṭhente phei chu mitthi tawh aikalte an lo ni awm a; pastor chhungkuate pawhin aikal kan lo la nawk nawk emaw ni! Sawrkar hna thawh tirh aṭanga mahni post-a la kal miah lo, aikal la ta nghal maite pawh kan awm a ni âwm e. Engtik lai aṭang khan nge ni a, tute hun aṭang khan nge ni kan ram heti taka a lo ṭawp tâk mai hi?

Han ngaihtuah mai pawh hian, thawk lo puiin sawrkar sum lo ei char char a, a thawktu tak zawkin thawk lotu phal tawk lo hlawh ve zawk hlauh chu a dik thei lo hrim hrim a ni. Hmun ṭawp leh mi ṭawpte zinga tih chi chauh niin a lang. Miin man chawiin kan hire a, a man kan pek tho a nih avanga kan luah sên loh mi luah chhawntirte chu a la dik thei deuh ang. Sawrkar hna, a man kan pek emaw, kan chhungkaw ro emaw pawh ni hlei lo lo hralh chhawn a, a thlawna sawrkar sum lo ei ve ringawt hi thil zahthlak, inkhawm ṭhinte tih atana thil mawi lo, tih loh tawp tur a ni.

Aikal chungchangah hian ‘ṭha leh ṭha lo’ ai maha kan ngaihtuah hmasak ngai chu ‘dik leh dik lo’ hi a ni awm e. Hemi thu loah pawh hian hei hi ngaihtuah fo atan a ṭha hle mai. Tun atan ṭha zawk angin lang mah se, tun hun leh hun lo la awm zel tur atana ‘dik’ zawk hi thlang hram hram thei ila a duhawm khawp mai; kan tu leh fa awm zel turte nghawng thil a ni. Tuna kan sawrkar hian an tihpuitlin tak tak leh tak tak loh chu thuhran ni se, kan ram mamawh, tih hmasak tur an hre fuh hle niin a lang.

Thil sawi hi kan thiam ang reng a, tling lo sawi tlin thiam ang reng tak kan nih avangin, ṭha zawk ang lek leka ngaih theiha sawi thiamte pawh kan awm a ni âwm e. Aikal chungchang hi chu thiam zawk leh zawk loh lam emaw, ṭhat zawk leh zawk loh emaw lam a ni lo va, thil dik lo ‘corruption’ dik tak a ni. Dam lohna vang emaw, vanduaina dang vang emawa sawrkar hnathawk chunga thil thlenga tih dan tur leave rules-te chu sawrkarin a nei ṭha em em mai, chutiang chuan tih mai tur a ni.

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pû)