Mizo ṭawng hman uar

Keini ang duang, Mizo ṭawng bak thiam lo tan hi chuan Mizo ṭawng hman uar loh pawh ti se tih ngaihna a awm chuang lo a, a hmang uar pawl kan ni reng mai dawn a ni. Uar tih hi a khurbìnpui theih khawpin ka ring a, ṭul lo zeta mi dang khak nan te, ṭawngkam nalh lo pui pui, tu mahina an hmanpui duh loh tur ang chi chher chawp vak phahte a awm theih. Mizo ṭawng ang maia kan hman, ṭawng dang ni si, lehlin vak ngaihna awm lo, kan hman tlanglawn em avanga a pui a pangina kan bel sa em emte phei hi chu lehlin buangbar tum kher tur a ni lo. ‘Biak-hmuh-theihna'’ tih ang chite kha chanchintharah kan ngaithla fo a, a mipui mimir hian kan hmang zui lem lo chu a nih hmel hi. 'Zanah min rawn BE HMU rawh aw, u Lai', ti i la, nalh kan tih ka ring lo. A nalh lo alawm. Tih luih leh tum vanga chher chawp chiam ang chi hi chu a sawt mawh khawp. Ṭawng hi a barha inbarh luih chi a ni lo a, a neitu hnamin kan duh leh remchan dan te, a awlsam dantein kan hmang a, inhmantir loh kan tum em em pawh kan hmang zel a, hman tura kan duh em em hman zui si loh pawh a awm ṭeuh. Heng hi thil pangngai leh ṭawng nihphung a ni ve hrim hrim a, tu pa dâla dan beh theih chi mah a ni lo. Intihthu viauna tur pawh a ni lo tih hriat a ṭha.

Mizo ṭawng tak zelin aw

Facebook vela chanchinthar kan chhiar ṭhin tam ber hi lehlin a ni a, an lehlinna ṭawngkauchheh ang leh hman dan zûl hian an let pup pup mai a, Mizo ṭawng hman dana lehlin mai tur a ni a, a thiamthlak zawk em em bawk. Mi hnam chuan exam an lo pein thu sawina an lo nei ṭhin a ni mai thei a, Mizo chuan exam peka thu sawina neih ve kher a ngai lo a, exam-a thu sawi mai tur a ni. Thu sawi tura mi kan sawm pawhin thu sawinate neihtir loin thu sawi tura sawma sawitir mai tur. Chu chu a tawk chauh. Chutiang zelin ṭawngṭai turin sawm ila, ṭawngṭaina erawh i neihtir kher lo ang u. A ṭul em em lo. A neih chi hi nei i la, neih chi ni lo hi chu inneihtir kher tum loh tur. Kan theihnghilh hmain- exam tih ang chite khi lehlin tum kher loh tur zinga mi ang chu a ni. I exam zel mai teh ang u.

Seng luh

Ṭawng tin maiah hian ṭawng dang aṭanga thumal seng luh hi a awm vek ni mai hian a hriat a, ṭawng hi a inpawt tawn ve bawk a ni. Mizoin hnam dang ṭawng kan seng luh ang chi hi a tam ber chu a lam dan kan hriat loh vanga kan lam dik loh, ṭawng pakhata mi kha ṭawng dang leh hawrawpa mahni lam dana lo ziah chhawna lo lam ang chi (transliterate) hi niin a lang. Hetiang hi ṭawng zirna lam huangah chuan 'mi ṭawng hawha ṭawng danga seng luh (borrowing words)' an ti a, ṭawng nihphung chi khat bawk a ni a, helh tur a ni lo. Sipai, chabi, lalṭin, kumpinu, sikul, etc., tih ang chite kan lo neih phah a, kan ṭangkaipui viau hi.

Sap ṭawngin min chim pil mek

Social media emaw, tute emaw interview leh thu sawi ilo emaw TV vela kan hmuh reng rengah hian Sap ṭawng min zirtir tum ni awm fahrana kawi tin maia Sap ṭawng rawlh thlazen ang chi hlir mai hi Mizo hian kan la hmu a, changkang kan ti viau a ni mahna. Mizo ṭawnga sawi theih rengte hi chu Mizo ṭawng hian sawi ve mai i la a ṭha ni mai tur hi a ni a. Sap ṭawng kan zirtir a nih lem si loh chuan Mizoramah hian kan thu leh hla hi Mizo bak hian an ngaithla vak lo bawk a, Mizo ṭawnga sawi theih chu sawi zel hi a ṭha ber reng reng. A ngaithlatu azira insiam rem thiam chu mi thiam leh fing zia tur pawh a ni ang.

Mizo ṭawng tia sawi theih si, Sap ṭawng zûla Mizo ṭawng hman ni bawk si hi a tam em em a, hei hian Mizo ṭawng hi a nêk na hle bawk. A bik takin ṭhalai zingah phei chuan a nasa zual. Engtia tih chi nge ni ang tih hi hriat thiam a har. Mizo ṭawng inbarh vak i la, a sawt em em awm chuang si lo. Ṭawng dang hlamchhiah leh ngaisang lo zawng ni si loin sikul aṭang hian naupangte rilruah tuhsak tum ta i la awmzia a nei thei deuhin ka ring.

A tawp berah chuan Youtube chungchang hi sawi kai ve hrim hrim a ngai. Tunlaiah chuan kan khawvel tukverh pakhat a ni a, a nghawng hi a nêp lo hle. Youtuber kan ngah a, Mizo ṭawng chhiar dik thiam an tlem em em mai hi engti zai-zia nge maw ni dawn aw. Hei hian a lantir chu Mizo ṭawnga ziak lehkhabu kan chhiar ngai vak lo tih te, Mizo ṭawng kan mausâm tial tial tihte hi a ni. Sap ṭawng chhiar sual kan hlauha hman sual kan hlauh em em laia mahni pianpui ṭawng kan dîm lo leh hle site hi a hnam ral zia riau hian a hriat. Thumal tihdanglam kan tih mai, bia-biak-be tih ang chi hi kan tih sual ngun pawl a ni bawk a, kan inchhungahte hian Mizo ṭawng kan hmang ngai lo chu a ni awm si lo. Mizo ni si, pai deuh deuha ṭawng ching kan awm. A zahthlak a ni. A inzir theih a, kan tih peih chuan rei lo teah kan ziaawm thuai dawn. Nang leh kei hian Mizo ṭawng mawi tak hi kan humhalh loh chuan tu dang mahnin min uluksak hian a rinawm loh a, theih tawp i chhuah teh ang aw.

- Iril Fanai