Written by
Lalmaka Tluangneh Siaha

KAN HLIAM HLUITE DAM RAWH SE

θ Lalmaka Tluangneh

Siaha

Remna Ni kan lo thleng leh dawn ta reng mai. Nikum khan Aizawl leh Mizoram hmun hrang hranga he ni pawimawh tak hman dan hi media kal-tlangin ka lo hmu ve a, ngaih-tuahna a vak thui angreng khawp mai a. Ngamtlakah, FB aṭanga ka ṭhian chhar; Zoram khawvela milian Pu RK Lianzuala bulah ang titihin: Political party ten ahrang ahraia hmang lova, a huhoa hman a nih theih nana hmala turin ka va ṭahawh a. Ka thiam ang tawkin FB kaltlangin ka tlangau ve bawk. Keia rawt leh sawi vang zawng a ni hauh lo ang a, ka duhthusam a tak ram changa tlawmngai pawl bultuma hman a ni tur hi ka lawm takzet a ni.

KHA KEIMAH SA-NGHAL-HRIAMA PA: Mizopa mautam tam tuar, nupui fanaute rilṭam hmu thei lo thinrim, India sawrkar laka lungawi lolaklawh, hnawl nia inngaia UNO ṭanpuia independent thei maia inngai chuan, ‘Anni vai buhfai chauh hi tlainaleh puar fanna a ni hleinem, pipu chhanah pawh vai ngal sang, vai chhia kan lo tih kumkhua kha an nia, Nehru-a ten finrawl chhuahin an ramah min hnuk lut a ni mai a, an tel lo paw hhian kan awm thei, mahni kutkea kan din a ngai a ni,’ tiin a aia u ngial chalah chil hnawmin Independent a puang a. Bharat val phanchang tawh lah diau hek suh; Thlanrawkpa khuangchawi laia ta tawh fin kherek leh ral rel thiama hmingthang; thluak ngah leh nei ṭha inti chuan, ‘Teh chai chuan, nuai sawm law law ila a ni mai,’ an lo ti ve bawk.

Jet fighter chu ‘ration’thlak turin a rawntir ta riap mai! Tunt hleng hian kan mithiamte chu ‘jet fighter-in min bomb’tih leh ‘bomb lo’ tiin an inhnial mek reng a nih hi. Lei lamah lah a maka maka tam sipai, Silchar lam aṭangin a rawntir chho bawk..Ngam leh ngam, incho leh incho chu an inkhuainuai a, an inbei ta ṭiah ṭiah mai. A sawhkhawk chu na tak a ni, na tak! He inchona hian bang mai mai pawh beng neiah a siam a, nupa karah pawh thuruk thuhruk a awmtir thei lo. Pathian dan leh human rights dan pawhin awmzia a nei lova, dan chu vai sipai leh hnam sipai chet dan apiang chu a ni mai. Zoram chuan tuboh leh dolung karah a ring a rawlh a, ṭapin hachang a ṭhial ta!

MIZORAM WILL INDEPENDENT………. LUSHAI HILLS WILL REMAIN A PART OF INDIA: Thah zawh sen loh, fanghmir rual ang maia tam India sipai rawn thawk chho chuanVairengte aṭangin an rawn hmatiam chho hmiah hmiah mai a, a hmei a pa, a pui a nawi an rawn thliar ta lo. Pastor nupui a him lova, thlawi leh la an thliar hek lo. Aw sin leh sam sei tawh phawt chu ‘a chha’an ni vek mai! Rum-a hrai ruih jawan rual chuan ram an rawn suar tluan a, ran an suasam a. Mihring an sawisa a, in leh lo an rawn‘kalpah’bawk!

Tuilian so bulh bulh ang maia vailian, chungtiang hnuaitianga ralthuam famkim nena inṭam chu Awlan, perhpawng lamtual, chehpuah, ulhbun leh Pakistan aṭanga an mangai chhuah silai tlem tê chauh hmang tan chuan tihngaihna hlawl hi a awm lo! Thiam thil leh neih thil, theihna leh chaknaa inkhuan rual lo lutuk kâr chu hla tak a ni. Kan pasalṭhate tan cho rual an awm lo. Pawi ber mai chu keimahni leh keimahni min cho tuah a, hmanruaa min hmanga ‘kawktu’-a min siamte; buhfai no hnih khat leh atta per hnih thum thlakhlelh vang leh pang him, sahim nana pasala nei lo thei loa min siam kha a ni.

Khan lo chungchung chuan, khati hrima min bawlzan kha hnam sipaiten an ngai thei bau bik lo; a kaw tawpa ṭang an ni a, an neih chhun ralthuam chu a khat tawk tal chuan an chheu ve tur a ni. Pipu hunlai ata tawh meithal chu an muanna, sa leh ral laka an inhumhimna leh inphenna kumkhua a lo ni ṭhin. Mahse tuna silai ri erawh a thawh dan a dang ta.

‘Chengrang rawl a au,

Kan muanpui si lo’ V. Thangzama hian a

lo tidik chiah mai.

FORGIVE AND FORGET: Chutiang ang dinhmun khirh leh khir, chiar leh hiar hnuaia din reng chu ramin a zo loa, hnamin a tlinna hek lo. A pui a nawiin van lam kan hawi a, chunga Pathian kan au a. Kohhran chauhin aw a chhuahlova, tlawmngai pawl leh zirlai pawl chenin thawm an neih chamchi ta mai - remna leh muanna a awm theih nan.

Kan chhungkaw chanchin hi, remchangah lain ka’n zep lawk teh ang. Ka pian hma thil a ni naa mitthla erawh chuan ka hmu thiam ve riai ruai. Ka pate hi unau pahnih, mipa veve an ni a, ka pa hi upa zawk a ni. Ka patea ( Za-iapa ‘L’) kha Assam Rifles-a havilder ṭanglai; ka nu, a u nupuiin ‘mifel, sawisel kai lo, piangthar lo hlauh pawh ni se vanram kai tur’ tih certificate a pek kha a ni. Amah avanga ka pa pawhin ka u hminga ‘Sangkungi’ sa ve ngat a ni a. Sipai thingrem pathum khat tlata sipai thuam leh thuam lo a rawn hawn chu ‘valanchiar’ lungmawl
ṭhenkhat chuan rawka sawp an duh vang leh a sana manto ‘bun hawh’ duh vang ngawtin; Puithiam lal leh a hoten chhan ṭha tawk awm mang lo chunga Isua manna tur an phuahchawp ang deuh khan, manin hrengah an khung a, tuipuia paih an tum a. Sualna nei lo na na na chu ṭantu leh lainattu ka patea khan a lo hmai bik lova, rip aṭanga ‘tlan chhuak’in zan khaw tairekah, ram palailenga indap chawpin, thi loa-ruangin Sangau sipai post a vakt hleng a ni awm e. Ka pan min hrilh chang chuan patling hi a rum ṭhin; ka nu lahin mittuiin a nemnghet ziah bawk!Heti chin hi duhtawk ang.

Kan chhungkua aia nasa fea tuar an tam ang tih ka hria. Ṭhenkhat chuan an hmangaih ngawih ngawih na takin an chân ang a; in leh lo chu sawi loh, an thil engkim chân a, kumkhaw chawr loh phah nana hmangte, ram tui lei lo hlen ta tam tak an awm ngei ang tih a chiang. Reh thei lo, silfai zawh rual loh tur kai dum, a lehlam lehlam sulhnu tam tak a awm ang tih lah sawi loh alum. Ni e, eng vang pawhin ram kha lo buai se, engtianga nasa pawhin kha khan chhiatna leh harsatna min lo thlen mah se thiam lo zawk zawn a, thiam zawk zawn hun a ni tawh lo. Indem hman a ni tawh love:

‘Kan hliam hlui chu dam rawh se’ti ila,

‘Kan thinlung hliam chu dam mawlh rawh se’ i tiang u hmiang?

Kha inremnaah khan pawimawh ber an awm theil o ang. Ramhnuai sawrkar Pu Denga kaihhruai kha an-pawimawh lo thei lova, Pu Hawla leh a kaihhruai Congress party an neu bik lo bawk. Pu Duhawma ṭhahnemngaihna lah a fakawm narawh. Changtupa ber emaw, parṭhi awrh tur bik emaw an awm chuang lo. Tu party emaw tu emaw vanga inremna kha awm ni lovin Zoram mipuite ṭawngtai rah a ni tih hria ila; eng party mah hian thang ṭhat hming ṭhat lak tum lovin tu beih nan mah hmang lo se a va ṭha dawn em! Kha Remna man kha chhut chhuah zawh rual loha tam a ni si a!!!