Written by
Hruaitea Pa

KAN HRIAT CHAK – RAMRI CHINFEL DAN THURUK

Kan State hruaitu ber Chief Minister in July 22, 2019 nia Hnam Run-a Inkhawm neihna hmuna a sawi ‘Ramri hi a sawia sawi fel chi a ni lo a, a tiha tih fel chi a ni’ tih thu a sawi hi vawiin thlenga kan la hriat ve loh avangin kan Chief Minister hian sawi chhuak tawh mai se kan ti a ni. 

He thu a sawinaah hian ramri buai chinfel dan tur strategy felfai tak an nei a, nimahsela puanzar mai chi a ni lo tiin a sawi a. A sawi zelnaah Assam aṭanga chhuak state zawng zawngin ramri buai an neih vek thu a sawi a. Assam Chief Minister Tarun Gogoi nen pawh ramri chinfel chungchang kan lo sawi dun tawh a, Gogoi chuan kan ngaihdan a inan dawn loh thu a sawi a, Central hnena boundary commission rawn din rawh u ti ila an rawn ti awl khawp ang. Tu state pawhin an rawtna pawm erawh thu delhkilhah an nei ang a ti a ni a ti a, state pahnih pawm tlan theih ramri siamfel chu thil harsa tak a nih thu a sawi. 

Heng bakah hian CM zahawm tak Pu Zoramthanga chuan Mizoram leh ṭhenawm state te nena kan ramri hi sawi fel chi a ni lo a, tih fel chi a niin kan tih fel dan tur erawh kan la sawi duh rih lo. Tuna kan sawi mai chuan kan khingpuite an lo inring dawn a, Silchar lam kan supply tin reng min hrektute tel loa awm theihna tura hmun dang dang aṭanga kaltlang theihnate siam fel hmasak phawt a ngai a ti bawk. 

Hemi hnua Assembly Session neihna hmunah Congress MLA Pu Zodin­tluanga zawhna chu Home Ministerin, ‘Chief Minister-in ramri chinfel dan tur (strategy) fel fai tak kan nei a tih chu mipui hriatah puanzar a la rem rih lo’ tiin a chhang  bawk. 

Hetianga Mizoram leh Assam ramri chungchanga kan buai nuai nuai lai hian Mizoram sorkar chuan Bengal Eastern Frontier Regulation 1 of 1873, Notification No. 2299P. Dated August 20, 1875 kha kan ram chin atan kan pawm a lo ti tawh bawk a. Hemi nei let leh tur hian central sorkar lamah pawh kan theihtawpin hma kan la bawkin sorkar leh NGO lam te pawhin thawm kan lo nei reng tawh ṭhin a nih kha. Nimahsela vawiinni thlengin chinfel a la ni chuang loin kutbenna tur a la awm chuang lo a nih hi. 

Kum 2007 ah MZP te’n Vairengte thlanga Zorun an sak chu Mizoram Police te an lo ṭhiah tir tawh a. Zophai hmuna MZP te Chawlhbuk sak pawh Feb. 27, 2018 zanah JCB hmanga nawr chhiat vek a ni bawk a, Assam Police an duty nghal bawk a nih kha. Hetiang bawk hian Zophai hmuna Chawlh Buk sak tum vangin MZP te bawk hian March 10, 2018 (Inrinni) chuan buaina an tawk mai pawh ni loin Assam Police te hian Firing Order keng sain MZP te hi silai nen an lo dang leh tawh bawk a. Hemi ni a thil thlen dang zawng zawng hi fiah takin kei ngei pawh hian ka la sawi vek thei ang - a thinrim thlak tak zet a ni. 

Hetiang hian kan ramri humhalhna vangin kan zirlaite hian harsatna an lo tawkin kan nu leh pa ber Mizoram Sorkar lam lahin vawiin thlengin a la ching fel thei bawk si lo hian buaina neuh neuh a la chhuah phah ta reng a. July 6, 2019 a Vairengte leh Lailapur inkara buaina tenau a chhuah chhan Assam Forest Deparment te’n building an sak te lah chu tunah chuan an luah nghet tawh hle niin an sawi bawk a. Sorkar hotute lamah inbiak felna ṭha tak pawh lo awm mahsela an ni hriat lohin tute emaw hian thil an lo ti ru reng tho tih chu a hriatin vawiinni Kolasib SP leh Cachar DFO in biakna ang ni miah loa building an rawn chei ṭha a, an luah ta mai nia kan hriat danah hian a chiang reng mai awm e. 

Heng building chei ṭhatute hi engmah hre lo an ni lo tih chu a hriat reng mai a, nimahsela ngawi renga hna an rawn thawk mawlh mawlh ngam tho hi engnge a chhan ni ang tih hi ngaihtuah ngai tak zawk chu a ni. Mizoram chhunga chengte hi nek kan nuam deuh em ni? Nge kan sorkar hruaitute hi an hmuiah chithlum an rawn tat zauh zauh zawk em ni ang le? 

Chutianga ngampa taka an rawn chetna chu duhtawk mai loin Oct. 9, 2020 (Zirtawpni) chawhnu lamah chuan Cachar DC ho ngei maiin Assam Forest Department leh Assam Police te chuan Mamit District lamah thawm an rawn nei leh ta thut mai a! Kum rei tawh tak thlamuang taka lo awm tawh Pu John Zolawma thlam chu rawn halsakin a kuhva kung tam tak chu an tihchhiat sak bawk a. Hei phei chu tharum thawhna dik tak niin mi 200 chuang lai an rawn thawk chhuak a, kan mi leh sa ramria duty te chu lo awm ve reng mahsela silai nena rawn thawk chhuak an nih tlat vangin dan rual an ni si lo. Vairengte leh Lailapur inkara MZP te Zorun sakna velah chuan tunah Assam lamin chenna tur In 28 lai luah theihin an rawn sa tawh bawk a. 

Thihna em chu a thleng lo a, nimahsela kan unau chhungkaw ṭhenkhatte eizawnna chawbel erawh leihbuaksak an ni a, a thin­rimthlak takzet a ni. Hengte hi ngawi renga lo thlir liam mai harsa kan ti a, kan unaute tawrhna hi a theih ang anga chhawk zangkhai tumin kan MLA ṭhenkhat leh MZP lam aṭanga a hmuna kal an awm tih kan hriatin kan thla a muang suai suai a ni. Chutih mek laiin kan Chief Minister ber erawh chuan Aizawl khawpui chhungah kawng chhawng siamna turin a ban phunna lai tur te a lo kawk kual a ni awm a. 

Kawng chhawng hi kan Aizawl khawpuiah hian kan mamawh tak meuh mai. Mahse, Covid-19 hripui beih­letna atana hnathawktute hlawh puk sak ngai hial khawpa sum leh pai kan mamawh laia mau chi supply na atana cheng nuai 90 lai sanction tlat ang velah a ngaih theih awm e. Tuna ramri humhalhna lama thawm nei duh miah loa kan CM ber a awm pawh hi a hun taka a chinfel dan thuruk rawn phawrh khauh a duh vang zawk pawh a lo ni reng maithei e. 

Assam Rifle hotu hnena ramria mau chin a lo sawipui kha chu a thuruk a ni chiahin a rinawm lo; kei chuan kha aia ṭha, ram leh hnam tan pawha ro tling tur zawk hi kan CM zahawm tak hian a hriat ka ring tlat a, a hun takah a rawn phawrh ngei hi ka ring tlat a ni. Chu chu kan hriat chak tak a niin kan nghahhlelh em em chu a ni bawk si a.