Written by
Vanlalremruata Tonson

Pu Hawla tan Mizoram

June 30 a han ni leh mah ang a, Pu Hawla nge nge chu Pu Hawla a nihzia a rawn lang leh dawn a nih hi. Kum 30 dawn kal ta chhung khan India sorkar leh Mizo ralthuam keng pawl MNF te inremna ni - Remna Ni kan tih tak hi vawi tam tak chu inrem lohna ni emaw intawnna ni emaw tih mai tur a ni tawh a; a kum telin a zual tulh tulh emaw tih mai tur pawh a ni. Ram tan leh hnam tana thil ṭha ngaihtuahtute ngaihtuahnaah chuan hetianga intawn fo mai chu a ṭha ber lo a, thil hlu satliah ni lo, a hun laia parawn zawng zawngin an duh tih mai tur hi ninawm lamah a kal ta ni mai awm a ni. YMA a rawn pen chhuak ta a, lungrual takin kan lawmho dawn ta a ni. A tir aṭang reng khan thu kha a tam riau mai.

'Pu Lal Thanhawla kha MNF leh India indo avanga hrehawm leh zalen lo taka awmte chhan nan a rawn pen chhuak a, rilru tak taka thil ti a nih avangin a indo-ate kha an inbe thei a, an inbiak rem theih takah chuan MNF hotupain a phut angin chief minister dinhmun pawh a kian a ni mai lawm ni?' te kan lo ti a. 'A nihna takah chuan MNF pawhin India do kha an tlin tawh bik lo a, an thlir vel satliah mai mai a ni deuh tawh a, chuvangin India sorkar nena an inbiak theihna tur kawng dap thei tura lang Pu Lal Thanhawla te nen phei chuan an inkawmngeih chauh a ni lo a, an sipaite pawh Pu Lal Thanhawla te pawl Indian National Congress (INC) ralthuam keng pawl ang an ni mai.

Kum 1984 inthlan dawn phei kha chuan candidate thih phah te pawh an awm alawm' lo ti te awm mah se a awm tho. Kan sawi leh hrilhfiah danah hian thil inang reng pawh a danglam fo ṭhin. Khatih laia Mizoram chief minister Brig T Sailo phei chuan MNF leh Congress ten ralthuam nena an beih avangin an campaign hleithei lo a, an tlak phah niah a ngai nghe nghe. 'Pu Laldenga lalna tur hi a man a lo van tamin nunna chan phah an lo van tam em!' tih mai pawh awl deuh a ni. Pu Ṭhenphunga ngaihdan ṭawmpui tan chuan chutiang ngaihdan chu neih mai awm a ni reng reng. Mahse, chuti mai chu a lo ni lo deuh a ni ang chu. Remna Ni a hrang hranga hman pawhin ngaimawh a hlawh ta hial a nih ber hi.

Kei chu heng lai thu vel hi ka hre hleithei lo reng reng. En lova sawi chhawng tur phei chuan ka rin tlak loh. Mahse, Mizo leh India indo kha thil awmze nei lo va ngai, thinlung taka MNF leh India ten indo an bansan duh an awm a, thil inṭhial chho vel avanga Congress aṭanga chhuak hlen ta vang vang pawh an awm chu a nih hi. 'Pu Lal Thanhawla hian chief minister nihna hi Pu Laldenga ken a tum lo reng reng a, theihtawp a chhuah nain India sorkar zawk hian MNF nena indo hi tihtawp an tum chiang em a, kian lo thei loah Pu Lal Thanhawla a ding alawm' tia ngaihdan nei leh sawi ṭhin an awm.

'MNF leh India inremna chu Pu Lalduhawma vang alawm. Ani hian nihna chân te a huam a, khati khawp khan nawr lo se Pu Lal Thanhawla hian chief minister nihna a kian lo ang a, Pu Laldenga pawhin Pu Lal Thanhawla leh India sorkar hi a ring ngam tawh lo,' ti pawl pawh an awm. Pu Laldenga hian inbiakna tih tawp a, Mosolman terrorist-ho thawhpui a tum tawh a, Osama bin Laden nen pawh inhmuin thlate hial an la dun nia sawite pawh an awm nghe nghe. A enga pawh chu ni se Remna chungchanga Pu Lalduhawma ngaisangtute hi chuan an ngaisang chauh ni lovin Pu Lalduhawma ho hian an retheihpui niin ka hria. Tun thlenga Pu Lalduhawma vahvaih kualnaah a hnungzuitu rinawm ber chu kha Remna a buaipui laia mite an ni awm e. An pawl ideology vanga zuitute chu an awm tho nangin a hlun berte chu Congress a nih lai aṭanga zuitute kha an ni.

Remna chungchangah hian sawi a tam ṭhin a, amah Pu Lal Thanhawla ber hian eng rilru nge a put chiah ang aw tih hi ka ngaihtuahnaah awm zauh chang a nei. Eng emaw lai vel aṭanga khan India sorkar nena an (MNF) inbiakremna tura tha thawhtu chauh ni lo, a fatu avangin chief minister han ni a, chu dinhmun hlu leh ropui tak pawh chu kian phal e ti lo hian MNF-hoin Remna Ni an lawm hi Pu Hawla hian a sawisel tlat ṭhin a ni ber. Mizo-te tlawmna ni tihte kha ama
ṭawngkam ni tain ka hria. A sual lo ang chu maw. A tha lo thawhte hi a ngai hlu bik lo nge ni? 'Mizo-te tuktlawmtu pawimawh berah amah chu a inngai ta zawk em ni chu aw' tihte thlengin a ngaihtuah theih.

MNF lam khan Pu Lal Thanhawla
ṭawngkam hi na an ti deuh ṭhin a, sorkar fawng vuantu lo zawka an awm hnuah phei chuan a chhan pawh an chhang ṭhin. Remna Ni hi inhnial leh intawnna ni a lo chang ta mai niin ka hria. Ka hriat dan a dik ber lo thei. Chu inhnialna leh intawnna karah Pu Lalduhawma pawl ten Remna leh a ni chungchangah chuan neitu nih an rawn chuh thut a, Remna Ni boruak
ṭha vak lo awm ṭhin chu remna boruakin a rawn thlak dawn ta a ang.

Boruak thar kan beisei meka hi Pu Lal Thanhawla hian a hlawkpui ber phawt dawn niah ka ngai nghet tlat. Kan lungawi lohna leh rilru natna te dahṭhain Remna Ni chu inrem taka hmanho kan tum dawn a ni a. Sawi tur leh zawhna chhan tur kan ngah ta lo. 'Engtin nge MNF leh India an inrem?' tih a ni mai. 'Pu Lal Thanhawla chuan MNF leh India inremtir tumin public mandate a zawng a, a hmuh hnuah a intiam angin chief minister nihna Pu Laldenga a kian' tih hi a chhanna chu a ni leh mai. 'Mizo Remna pa Pu Lal Thanhawla' chu zawng chu! Chief minister lal ṭhuthleng a kenin a nuisang nge a tûm, ding lamah nge a pen vei lamah tih lam a lang lo, a kian tih chiang takin kan hmu a, chuvangin MNF leh India an inrem thei a ni. Chief minister lalṭhuthleng kian tura nawr luitu an awm a nih pawhin drug addict nawr a nih leh a nupui nawr a nih kha a lem chuang lo, mipui tan a hlut dan a inang reng.

MNF hian India sorkar nena an inremnaah India chu tlawm zawk leh constitution meuh pawh amend zawk a, MNF chu hlawk zawk leh dinhmun
ṭha zawk engangah inngai mah se Pu Lal Thanhawla vanga chutiang chu ni thei an ni tih hi kan sawi leh tur chu ni mai awm a ni.

Chuvangin Remna Ni chungchangah hian sawi leh i awm ṭhinin khawi khawiah emaw ngaihdan hrang awm ṭhin mah se mipui nawlpuiah chuan Pu Lal Thanhawla thawh ṭhat chawimawina ni a ni tawh dawn a ni. A tan Mizoram mipuiin hriat-rengna hlu tak kan siamsak kan ti thei ang. A phu leh phu loh emaw, thu inchuh hrang hrangte chu kil khata sawi mai mai tur tawk lek an ni tawh ang chu.

Heti hian ka ngaihtuahnaah a awm ta a. MNF leh India sorkar indo hi Pu Lal Thanhawla tluka ṭhatpui a awm em? Politician larte leh Pu Laldenga te chuan lalṭhuthlengah an ṭhut phah a nih pawhin an hming chhiatpui tel a; Pu Lal Thanhawla erawh chuan inbe chak tak pahnih inbiaktir turin lalṭhuthleng a luah theih phah a, a ken hnuah hun remchang a rawn inherchhuah leh khan mipui pawhin lawmthu kan sawi chu a ni lawm ni? Tunah a damlai lungphun tih mai turin a inhuamna leh inpekna hi chhuan lo awm zel turte hriatrengnaah tuh turin kan inpuahchah mup mup a a ni a. India lal Modi-a sawmna lah chu a kal tluang meuh lo ni awm a ni a. Remna Ni-ah pawh hian Pu Lal Thanhawla lo chu han voh larh tur dang hi an awm lo reng reng.

- Vanlalremruata Tonson