Written by
Rev. Jh. Za Hluna

REMNA LENG SE!

Kum 1986 kum laihawl zan khat chu, Khasiho te leh vaiho te thla awk lem auh chhuah tum thawm ang maiin, thawm danglam tak mai a lo ri huk a. A khawn rik theih theih kan khawng ri ta mai emaw tih turin Aizawl khawpui a ri ch<l a. Kan hnam pasaltha te leh India sawrkarin inremna kawng zawngin inbiakna an kalpui mek tih te kha a mi nazwangin tunlai angin kan hre bello. Chanchin inhriat pawhna hmanrua bera kan neih t^k Zonet Cable News te hi a la awm silo. Khami kuma World Cup Football en tur pawh khan keini Bethlehem Vengah pawh khan TV nei inah kan la bawr nasa hle ṭhin. TV a la v^ng em em a, kan v>nga TV nei hmasa Pu Ch. Kapkima (L) te’n Bethlehem (vengthlang ni t^) k^wna an han h<ng chhuak ngawt mai ṭhin te kha an lo fakawm ngawt mai. Bethlehem veng (Bethlehem chhak leh thlang infinkhawm lai hun) han sawi hi chuan thawhrimnaa ding chhuak v>ng a nihna hi sawi a ch^kawm khawp ṭhin mai. Nitin mai hian, Aizawl Baz^ra hnathawk t<r an kal r>m zet chauh tihin an chh<ngte chaw pe t<rin kan umzui nguah nguah ṭhin a, baz^r kawng hi a reh ngailo a ni ber. Chau phur, chawhmeh phur, chau her, mi lung rema inhlawh, lei lai, in saa inhlawh leh school naupang kal vel kha kan ins<l zut zut mai ṭhin a. Kei pawh ka < buhfai zuar chaw pe t<rin zing d^r 8 ah baz^rah ka tl^n chho ngar ngar a, dar 9 a Bethlehem High School a class ṭan leh hman turin ka tl^n h^wng leh ṭhin.

Chuti taka information technology te a la chauh av^ng chuan, Delhi ah Mizoram leh India sawrkar inremna kawng zawngin kan hruaitute’n thapui an thawh d^n hre phalo kha a tam zawk kan ni hial ^wm e. An th^wm mitdelte hriat khawpa lo ri ta huk chu eng ni maw tia kan han ngaihch^n n^k chuan, ‘Mizoram leh India ramin inremna an ziak a, Mizoram chu state puitling a ni dawn t^ a, kan hnam pasalṭhate an lo hawng tawh d^wn,’ tih thu l^wmawm em em chu kan hnenah a lo thleng hi a lo ni a. Kan lawm ngang mai, state nih l^wmawm hrim hrim v^ng te, ram hmasawnna suangtuahna a v^ng te, kan pasalṭha ramm< te’n khum laizawla mutmu an tuah ve theih tawh dawn av^ngtea lawm kan ni ber ang.

Ni e, a lawmawm khawp mai. Mizo-ram hi a area a zim a, state kan nih rualpui Arunachal ram leh Tripura ram te angin a ram a ṭhain a zau velo. Chu-a-chhapah Burma leh Bangladesh ramri (international border) kan lo ni bawksi, keini a chh<ng a ch>ngte lah kan zia a dangin kan rilru a hrang bawksi n>n, khati ang taka bei kha nilo ang ila State kan hmu ngei ang tih hi sawi theih a nilo. Kan hnam pasalṭhate kh^n tih tak takin, thisen sengin, fa lu hlohin kan ram independence kha lo bei lo ni ang sela, India ram zaupuiah hian State pakhat hnuaia District Council pakhat, MLA bial hnih thum lek nih reng theih d^n kawng a awm. Politician ṭhenkhat sawi d^n hi a dik a nih lek phei chuan Independence chu sawiloh, state nihna hi kan t^n hian sual taktea sual ngai a lo ni. Mi t^n, va rilru milpui hnamho t^n sual ngailo a ni maithei, kan t^n khan sual a lo ngai a ni tih hi ka hmuh ve dan a ni.

Kan ram z$mteah hian remna hi p^r vul zel sela. America ram ropui takah pawh khuan Kum 1830 – 1860 chhung v>la chhim leh hmar an sawi ṭhin lai chu an ram hun thim lai a ni a. Chhim lam ram chu thil thar chhuahna hmun pui lam a ni a, sal chhawra thil thar chhuah thur thurna hmun a ni. Chu mai chu duht^wk lovin chhim lam state ropui South Carolina bialin kum 1832 velah, an ram danpuiin chhiah a lak d^n te chu an state (chhim lam bial) a hmang velo turin dan hran an lo pass r^wl n>n! Chumi ep n^na hmar lam bial Kansas state-in an state chu sal awmlohna state ‘Slave free state” a an han puang ulh ulh mai site chuan tualchhung indona (civil war) a chawk chhuak ut ut mai a ni. Chhim leh hmar an sawi an sawi a, d^n hran neih hial an lo duh tak hnu chuan, ram pakhata chengza ṭhin kha hm>lma an lo chang zo ta.

Tin, kum 1948 bawr velah German khawthlang bial (West Germany) chuan sumdawnna lamah USA puihnain hma a lo sawn chak viau a. German khaw chhak bial (East Germany) aṭanga sumdawng mi leh hnathawk tuten khawthlang lam an pan ruih ruih a. Chhak leh thlang boruak a lo lian ta hle mai a. Chumi boruak kal zelah chuan kum 1961 ah chuan German khawchhak leh thlang daidanna bang ‘Berlin Wall’ siam a lo ni ta ruah mai le. Chhak leh thlang an sawi uar vanglai tak chu German ram hun thim v^nglai a ni.

Pathian min pek, hla siamtute’n, “Kan sakruang Mizoram tan’ ti a an lo chawi MIZORAM ah hian Chhak leh thlang, Chhim leh hmar te hi chi leh ze sawi na’na hmang lovin, kan hawi zawng leh pan lam (Direction) hriat n^n chauh i hmang ang u. Chhim leh hmar, chhak leh thlang sawina ramah chuan remna hi tihchhiatin a awm ṭhin a ni. Mizo chanchinah pawh Chhim leh Hmar kan sawi uar lai hun chu indo chanchin n>n a inzawm tlat a ni. He ramah hian inrem takin chengho ila, kan rama remna leh muanna tichhe khawp hian p^wl chanchin te, hmun chanchin leh hnam chanchin, a eng-a-mah hi i sawi hauh suh ang u. Hetah hian hlim takin cheng za ila, mi zawng zawng nena inremna hi i <m z>l ang u.