Written by
Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo

PARTY POLITICS LEH KRISTIANNA (Party Politics & Christianity)



‘Ṭhattheihmiahlohna Bawm Party Politics’ tih leh ‘Party Politics leh Corruption’ tih kan ziak tawh a, tun ṭumah chuan ‘Party Politics leh Kristianna’ tih thupui kan bihchiang dawn a ni.

Kan hriat tlan angin Zo fate chu kum 1894-a Zosap missionary-te’n min ṭhutchilh aṭangin Kristianna chuan kan nun pumpui mai chu a rawn thlak danglam tih mai tur a ni. Ziak leh chhiar tur hawrawp pawh nei nei loa kum tam tak awm tawh kha A, Aw, B min rawn siamsak a, zirna hmangin khawvel tukverh min dahtir a. Hriselna lamah bung thar kaiin, damdawi inte min dinsak a; eizawnna lamah pawh rahbi thar kan kai nasa. Vantlang nun dan pawh nasa taka inthlakin, khawtlang rorelna pawh a inthlak danglam nasa hle. Zawlbuk chu biak inin a rawn thlak a, lal leh upate rorelna pawh zawi zawiin pastor leh kohhran upate kutah a awm chho tiin a sawi theih awm e. A tawp a tawpah phei chuan lal leh upate rorelna zawng zawng chu ṭhiah a lo ni ta nghe nghe. Tun ṭumah hian ram rorelna party politics leh Kristianna bik kan thlur bing dawn avangin thil dang chu sawi thui lutuk lo mai ang.

Party politics hi Kristianna nen kal kawp ṭha tur leh kal kawp ṭha thei a ni reng em? Kan party politics neih leh Kristianna chu a kal kawp ṭha em? Party politics leh Kristianna chu eng angin nge kan lo kalpui tawh? Party politics leh Kristianna hi engtin nge kan kalpui zel dawn? Rilru zau tak leh inhawng takin kohhran mi, party mi leh sa leh mipuite’n lo zir a, lo ngaihtuah ve turin ka ngen tak meuh che u a ni.

Party politics leh Kristianna hi mipuite innghahna lungpui pawimawh lutuk a ni a, he thil pahnih hi a kal dik leh dik loh azirin mipui hi kan dikin kan dik lo thei a. Kan ram leh hnam nun a nuamin a nuam lo thei. Zo fate thlarau, rilru leh taksa dam leh dam lohna bulpui ber pawh politics leh Kristiannaah hian a innghat tlat a ni.

Kan party politics neih leh Kristianna hi kal kawp tur a ni reng em? Lalpa’n, ‘I pianna ramah kir tawh rawh,’ tia min kohna chhangin kum 2016-ah England aṭangin ka rawn haw a. Tlai khat chu kan kohhran ṭawngṭai inkhawmah nu pakhat thlaraumi deuh chuan dingin thu a sawi a, “Pu Zaichhawn, politics-ahte hian i inhmang ve mai mai ang e aw! Pathian mi i ni a, hetiang thil bawlhhlawhah hian inhnamhnawih ve miah suh,” tiin mipui hmaah thu a sawi a. He a thusawi hi ka nupui Rohlupuii politics-a tiharhtu a ni tlat thung. Ina kan haw hnuah heti hian a sawi, “Heti tak hian Mizoram politics chu a lo ṭawp a nih si chuan siamṭhat hna thawk turin Pathian mite chuan theihtawp chhuah a ngai hle a lo nih hi,” a ti.

Kan party politics kalpui dan a ṭhat loh avang leh kan Kristianna leh Bible zirtirna nen a inmil loh avangin kohhran mite chuan inhnamhnawihna turah kan ngai lo a lo ni. Kohhran pulpita party politics sawi chu Pathian pawisawina ang tluk deuhthawa ngaite pawh kan awm niin a lang. Chutih rual chuan, politician zawng zawng deuhthaw chuan Pathian thu kan sawi a, Pathian thu hmangin politics chu kan khel leh bawk si. Kohhran member leh kohhran mite vek kha party politics-a inhnamhnawihte chu kan ni leh bawk si. Thil kal kawp lo tur leh kal kawp thei lo nia kan ngaih kha loh theih lohvin a kal kawp mek bawk si. Kohhran member ṭha tak, kohhrana Pathian thu awih takte khan party politics-ah chuan Pathian thu an awih leh thei si lo tihna a ni. ‘Politics leh Kristianna’ chu ṭhen hran tum mah ila, thil inkawp lo thei lo a ni bawk si. Chuti a nih chuan a kal kawp lohna chhan chu kan chhui chhuah a ngai ta tihna a ni.

Kan party politics neih leh Kristianna kal kawp ṭhat loh dan chu eng nge ni ta le? A hmasa berah chuan - party politics chu lal leh thuneih inchuhna a ni. Chu lal leh thuneih inchuhna chu kan Bible chuan kan buan te, kan hmelma a tih a ni. Ephesi 6:12 ‘Kan buante hi tisa leh thisen an ni lo, lalna te, thuneihna te, he khawvela thim chunga roreltu leh van hmunah thlarau sual awmte an ni zawk,’ tih kan hmu. Heta lalna leh thuneihna a sawi hi Pathian aṭanga chhuak ni lo, Pathian tel lova lalna leh thuneihna sawina a ni. Pathian thu ang ni lo, Pathian duh dan pawh ni lo, Pathian râwn miah lova mihringin lal leh thuneih kan inchuhna, thlarau sualin mihringte hmanga ro a relna sawina a ni. Thim chunga roreltu leh van hmuna thlarau sualte’n mihring fate min awpbehna sawina a ni.

Kohhran rorelnaah hruaitu te, thuneitu te, mawhphurtute leh mipuite min enkawltu tur kan thlang ṭhin. Chu inthlanna chu Pathian thil, Pathian ta a ni tiin thianghlim taka kalpui kan duh ṭhin. Engati nge ram roreltu tur kan thlanah hian chutiang chuan kan tih ve theih loh kan tih chuan, a chhanna awlsam ber chu - kan party politics neih leh buaipui hi a Kristian loh vang a ni.

Party politics tuna kan neih mek hi chu mihringte indona a ni. Kristianna chu mihringte hmangaih inremna leh siamtu Pathian nena inrem lehna a ni. Kohhranin kan buaipui leh party hovin kan buaipui a inang tlat lo. Kristiannaah chuan misual chhe lailet dêrte pawh ngaihdamna leh khawngaihnaa chhandamna kan tuipui a. Kan fel lohna leh tlin lohna zawng zawng pawh Kraws tarmit hmanga min hmuh tlin tawhna a ni. Party politics chu a ṭha thei ang bera kan tihte pawh a chhe thei ang bera inhmuhsakna, insawiselna leh phuba lakna vek a ni tih mai tur a ni. Tunlai phei chu mi dangte thil tihsual sawichhiat mai pawh duh tawk lovin, kan inhâlsiak vel mek chu a nih hi. ‘Miin i chunga an tiha i duh tur ang bawkin mi chungah pawh ti ve rawh’ tih chu a letlingin kan hmang a; mite’n kan chunga an tih ve tura kan duh loh hlir hi tih kan tum ta emaw tih tur a ni. Biak inah ‘Aw hmangaihna a va mak em tih chu ka hla ni se’ tia lâm dial dialte kha biak in pawnah chuan misual chhe lailet derah kan inpuh leh bawk si. A mihring chu a pangngai vek kha kan ni a, mahse, kan awmna bâwm party politics bâwm leh kohhran bâwm azir khan ‘Leh lama awr sen leh lehlama awr dumin’ kan awm kual vel ni berin a lang.

A tawp bera ka sawi duh chu, heta ṭang hian khaw nge kan kal zel dawn tih hi a ni. Party politics leh Kristianna hi kan duh leh mamawh, a tel lova kan awm theih loh, kan nihna leh kan awmna tur ve ve a nih tlat si chuan, engtin nge inrem taka kan kaltir tâk ang tih hi a ni. Tuna kan awm danah hi chuan ‘Changêla sâwi bel’ tum ang deuhvin party politics leh Kristianna chu kan suih fin thei rih lo chu a ni ber mai. Pathian thu zirmite chuan, ‘Engkim chungah Pathian kan dah lal tur a ni,’ tiin an sawi ṭhin.

Tuna party politics kan kalpui mekah hian Pathian thu nena inmil lo leh inrem lote hi kan paih vek a ngai tihna a ni. Politics-ah Pathian lal ram a thlen a ngai a, kan party system, party kalpui dana Pathian duh loh zawng kan hnawl ngam vek a ngai dawn tihna a ni. Chuti a nih chuan tuna kan party politics bâwm neih lai hi chu a ṭhalai a awm lo tih mai tur a ni. A bâwm chawp hian hâl ral vek a, bâwm thar hlak ‘Pathian Thlarau Thianghlim lal berna tur bâwm’ kan siam a ngai tihna a ni. Kan politics bâwm a thianghlim hunah kan politics pawh a thianghlim ang a, politician ho pawh kan thianghlim tawh dawn a ni. Politics leh Pathian indotir tawh lovin, politics neitu Pathian kutah kan ram leh hnam kan dah tawh zawk ang. Amah Pu Rokunga’n, ‘Kan ram kan hnam min hruaia’n nang chauh kan thlang a che’ a tih kha a takin a thleng thei tawh ang.

- Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo