Aizawl hi an va ṭha em!

Aizawl hi an va ṭha tawh em, han tih hian a chhunga cheng Aizawl mite hi tunhma ai khan an va ṭha tawh zawk em tihna a ni. Mau tam hmasak, 1959 vel hmalam te kha chuan Aizawl mite hi inti Aizawl ngalh mai an ni a. An tan thingtlang mite chu kan te ngawlh ngawlh a.

Chutiang chu ni mah se, Aizawl hi kan ram khawpui ber a ni si a. Kan kal ve fo lo thei lo a, tunlai ang hian motor-a kalna a la awm si lo. Em phurh a ngai a, Aizawla kan ei tur bufai ‘Zan riak buhfai -or- Riahchawfai) phurh tel a ngai a, chu bakah mamawh lei nana Aizawla va zawrh chawp tur kan thil neih ang ang leh zan puanthuah phurh tel a ngai bawk ṭhin. Chutiang mikhual em phur, thlan huh zawr hnup mai han thlen chu a lo thlengtute tan pawh lo mikhual chakawm lo tak an ni reng a. An tiamawm viau tho e.

Mikhual tam tak chuan thlen inah mahni buhfai phurh chu chhum chawpin eirawng an in blaw hrang a, thingtuah tur leh a chhumna bel erawh chu thlen in te ta hman ve a ni a. Chutianga tih chu ‘inkulh’ an ti a. Chutiang system-a thleng ṭhin chu an tam mai.

Kum 1948 kha ni tain ka hria, naupang kum 10 mi vel ka ni ve tawh. Vawikhat chu ka pa nen Aizawl kan zin a, ka pa hmelhriatte in, Kulikawnan inkulh system-in kan thleng a. Kan thlenna nu ber chu tun hmaa ka pa te nena lo inṭhenrual ṭha leh lo inhre bel tak an ni a. Mahse, chu nu chu Aizawlah pasal neiin Kulikawnah a awm tawh a. Ka pa chuan an inah chuan thlen a han dil a, aw ban deuh chung chuan mi thlen tir ve ta a. Mahse, an nu chuan ka pa chu hmelhriat enin a en duh miah lo a. Nakinah chuan ka pa chuan, “In neitunu chu min hre ta lo em ni le?” a han ti a. A ni cuan lehlam hawi chung chuan, “Hre tawh mang lo e a” tih chauhin a chhang a. A chhan dan aṭang chuan tunhmaa a ṭhenrual hlui a ni tih chu a hai lo tih a hriat a. Mahse, tunah chuan ka pa chu a hre thei tawh hauh lo. A chhan chu Aizawl nu a lo ni tlat tawh alawm. A tan kha thingtlangpa kha hriat theih a ni tawh lo.

Zanah chuan an fapa leng chu a lo haw a, a zurui chu a ṭha khawp mai thung a, puanthuah tur kawmawl ṭha tak tak hi a lo thehchhuak a. Mahse, a nupui chuan, “Mikhual thuah atan ka phal hleinem” tiin a la leh ta vek a, khang kawmawl ṭha han sin kha chu kan phu lo reng a. Ni, chutiang chu hmanlai Aizawl chu a ni. Mahse, heng hunlai pawh hian Aizawl mi zawng zawng phei chu hetiang hi an ni vek kher lo ang a, a tlangpui thuin ‘thingtlang ke khi vawih uih ho’ lakah chuan Aizawl mite chu Aizawl ngalh mai vek an ni. Sawi tur tam tak a awm.

Hetiang Aizawl boruak hian Kohhran lam thleng pawhin hun rei tak a tuam a. Aizawl rilruah thingtlang hi a te em em reng mai a ni. Han sawi ta mai mai ila, tunhma chuan KṬP General Conference te pawh hi Mission Veng Biak In leh Dawrpui biakinah te deuh chauh hian an nghah chhawk tlut tlut mai ṭhin a. Biak in pawh pandal zar belh ngai chuang loin mi pawh an tam vak ṭhin lo. Kum 1971 emaw 1972 emaw vel kha a ni mai thei, Aizawl Dawrpui biak inah KṬP General Conference an nghat a, kan khua aṭangin ka va palai ve a. Chutihlaia Central KṬP Leader chu Rev. C. Pazawna a ni a, mi ṭha tak a ni.

Rorelna hun a lo thlen chuan mawl takin ka han dingchhuak a, “Kan programme han en hian keini thingtlang lamte tih ve chi chanvo pakhatmah a awm lo a, in chevel kan han thlir hi a ni ringawt a. A thuhrimah nangni nen hian keini thingtlang lam hi a zawm pawh kan inzawm ṭha tawk lo,” ka han ti ve pawp mai a. Ṭhenkhat chuan min lo nuihsawh a. Chutah kan Chairman chuan zawi deuh raih hian, “Kan Programme-ah hian thingtlang lam tih ve awm chi a awm lo a ni” a ti a. Kei chuan zawi deuh bawk hian ṭhu chungin, “Chutiang awm tur chi chuan siam tur alawm” ka`n ti leh a. Kan ngawi tlang ta a. Chu chuan kan hotute ngaihtuahna a hruai deuh ta nge, hunin a rawn her chho ve ta hrim hrim zawk, chumi kum aṭanga rei lo te-ah chuan KṬP General Conference chu thingtlang khua, Thingsulthliahah an nghat chhuak ta a. Mipui pawh kan tam ta em em a. Biak in pawh nasa taka zauh belh a ni ta a. Mihring kan lo pung zel ta bawk nen KṬP General Conference dawnna tur chuan a hranpa ngata Pandal zar ngat a lo ngai ta zel a nih hi.

Mikhual thlen chungchang kha han chhunzawm leh ta ila. Tunah chuan hmalai Aizawl leh tunlai Aizawl chu thim leh eng, chhun leh zan ang maiin thil a danglam ta. Tunlaia Aizawl mite ṭhat tawhzia hi chu an fakawm tak meuh meuh a ni. Mizote hi mikhual inthleng tawn ṭhin kan ni a, phai rama kan zin chuan hotel-ah kan thleng mai ṭhin tih hre reng chungin Aizawlah hi chuan mahni laichin unau leh hmelhriatte inah kan thleng zawk ṭhin. Hmanlai angin tumah riahchawfai lah kan keng tawh ngai lo a. Puanthuah takngial pawh keng loin thlen inah kan lut tawp mai a. Engkim mai, engkim mai, thlen in te ta vek kan ring a, kan tibuaiin kan ti hautak em em a. Chuti chung chuan tlangnel takin duh chen chen kan cham ngam ta.

Aizawl hi kan ram khawpui ber a ni a, hetia ke-a kal ngai lo a, motor-a kal zung zung theih a nih tawh hnu phei hi chuan chhungte tana ninawm khawpin Aizawl hi kan tlawh zing a. Mahse, chuti chung pawh chuan Aizawl mite hi mikhualte chungah an ṭha em em reng mai a ni. Thingtlang mite Aizawla kan kal zing tluk hian Aizawl mite hi thingtlangah rawn zin zing ve ta se anni ṭhat tluk hian thingtlang mite hi kan ṭha peih lo zawk ang tih hial tlak a ni. Chuvangin, kan thupuiah hian ‘Aizawl hi an va ṭha tawh em!” ka ti ngawih ngawih ṭhin.

Nakin hun zelah chuan chhungkhatte tibuai lo zawngin, vairam ang bawk khuan Hotel-a thlen kan intihhmuh hunte a awm ang a. Aizawl mite tan pawh a la zangkhai deuh ang chu. Engpawhnise, tunlai dinhmunah chuan kan Aizawl unaute hi an ṭha em em ṭheuh mai a ni.