Rahul Gandhi hmel thar
Young Indians, Mizoram Chapter hmalaknain March 2019 khan Chetan Bhagat-a Aizawlah a lo zin a. Vanapa Hall-ah ṭhalaite leh amah ngaisangtute nen hun hlimawm tak an hmang a nih kha.
India mi, ram chhung leh pawna ngaihsan, lehkhabu ziaktu hmingthang leh thu sawi thiam tak Chetana hi hi mi lar a ni satliah lo va, uluk taka thil thlir a, India ram tana ṭha nia a hriat chu huai taka sawi leh ziak ṭhin mi a ni. Political party lama inhmang emaw, ṭan lam bik nei emaw a ni lo bawk. Chuvang chuan tun hnaia Chetana’n Rahul Gandhi chungchang chanchinbua a ziah leh, TV lama a sawi chhawnna hian ngaihven a hlawh zui viau reng a ni.
Chetana chuan, Congress party hruaitu leh India ram rorelna sang, Lok Sabha-a Leader of Opposition ni lai mek Tv. Rahul Gandhi chu ziak meuhin a fak a. TV lama amah an kawmnaah pawh Chetan hian Rahul-a chungchanga a thil ziah chu dinpuiin, Rahul-a a fakna chhan pawh a sawifiah zel bawk.
India rama Sap ṭawng chanchinbu darh zau ber The Times of India (July 28, 2024)-ah, “Mipui hruaitu ni tlak lo tia sawi ṭhin Rahul-a chu hruaitu rintlak a rawn ni chho ta,” tih thupuia hmangin Chetan hian article a ziak a ni.
Chetan-a article tlangpui hi Mizo ṭawngin lo tarlang ila.
May 2011 khan Gujarat state Chief Minister a la nih laiin, Narendra Modi hi Centre-ah India ram hruaitu a lo la nih theih mai dan ka ziak tawh a. Ka thil ziah kha tam takin an awih lo va, an nuihsawh nghe nghe. Ka lo rin lawk angin tunah Modi-a chu a zâwnin India Prime Minister vawi thum ngawt a lo ni ta.
Rahul Gandhi-a hi Centre-ah India ram hruaitu a la nih mai theihzia tarlanna tuna ka article ziah pawh hi nuihsawh a ni mai thei. Kumin 2024 Congress party-in Lok Sabha MP seat 99 chauh a la neih phak mek laia he thu ka sawi mai hi, ṭhenkhat chuan an awih lo vang. Mahse, Rahul-a hian a tih fuh chuan term lehpeka Modi-a thlaktu India PM a ni thei tih a lang chiang hle si a ni.
Hetianga ka sawi hian chhan pathum a nei a ni:
(1) Rahul-a hmel thar: Kumin 2024-a Rahul-a hi hmana mi Rahul-a kha a ni tawh lo. Tunah chuan a thu sawi tum pawh chiang takin a sawi lang thei tawh a, a thu sawi pawh a sawh sawn chhen tawh lo. Mi a biak leh thu a sawiin an mitah a en kiau tawh. Mahni inrintawkna nen huaisen takin, hlauh nei hauh lovin thu a sawi ta.
Sakhaw chungchanga BJP han beihte hi thil namai a ni lo chungin Rahul-a chuan a ngam ta tlat mai. Social media lamah a invawrh sang hle bawk. Amah a la ṭhalai zek zawk bawk a, a ṭhalaipuite pawhin an ngaina ta hle mai.
(2) Dawngsawngtu mipui rilru thar: BJP (leh Modi) hi mipui hian ropui tiin la ngaisang hle se chuan, Rahul-a lo danglam ta pawh hian ngaiven a hlawh hauh lo vang.
Kum 2014 khan mipuiin BJP chu Centre-ah an sawrkartir ṭan a nih kha. Eirukna nuaibo tur te, hna tam tak siam chhuak tur te, zirna ṭha tak din tur te, kawngpui ṭha tak sial tur te, mimir hausakna leh mipui nawlpui nawmsakna rawn thlen turin BJP sawrkar chu beisei a ni. India ram chu ram ropui taka din tur leh Hindu hnam hmasanga an ropuina chu tharthawh leh ngei tura ngaihna a lian hle a ni.
BJP rorelna chu kum 10 zet a takin kan lo hrawn ta a. BJP chuan mipui beiseina a pha ta hauh lo mai. Rail station-ah zanah han kal la, India ram dinhmun dik tak chu i hmu mai ang. Mi rethei tam tak, rel chawlhna hmun platform-a zana riak ṭhin i la hmu ang.
BJP kum 10 an sawrkar hnua India ram namenlova hmasawn ta anga sawi hi thu dika pawm a har ta viau lo maw? BJP lakah beidawnna a lo awm ta. Hei vang hian Rahul-a (hmel danglam ta) lamah beiseina thar a lo piang tan ta a ni.
(3) BJP-in Rahul-a an ṭanpui: BJP chuan Rahul-a chu mi puitling lo leh hruaitu tlak lo tiin, mawi lo takin an bei buan buan a. MP nihna hlihsakin, a chenna aṭangin an chhuahtir a. (Sumpai leh thuneihna hmanruaa hmangin)Congress party chu media lamah BJP-in an rep char a, pawisa lachhuak thei lovin an bank account te pawh election dawn téah an tihbuaisak a. A leh a linga vut tui thlawr bel an sawi ang maiin, heng hian a tawpah chuan Rahul-a chu mipui ngaihsan (hero)-ah a chhuahtir ta hlauh zawk a. BJP hian tum loh deuvin Rahul-a hi chher hriamin, hmanraw hmantlak takah an chhuah a ni ber mai.
Rahul-a hi India PM la ni mai thei dinhmunah tunah ding mah se, rim taka a thawh a, mipui rawngbawla nasa taka a beih chhoh zel erawh a ngai tih a lang, tiin Chetana chuan a thu ziah hmawr a bawk.
Congress party hi Rahul-a hruaina hnuaiah a dinchhuah leh theih an rin loh avangin Rahul-a hi Congress party hruaitu ni reng se, tih hi BJP duhthusam a lo ni tawh ṭhin a. Mizorama Congress party hruaitu leh worker te pawhin hun rei tak chhung kha chu, Rahul-a lakah hian beiseina an nei sang lo ṭhin hle. Mahse, tunah chuan thil a lo danglam ta. Rahul-a hian politics a buaipuina hi a rei ve ta hle a, tawrhna leh channa pawh a mimal takin a ngah ve hle ang. A teirei peihna leh a taimakna hian tunah chuan rah ṭha a chhuah ve dawn ta niin a lang.
Kan hriat angin, Modi leh BJP-te auhla ber chu: Sakhaw pakhat (Hinduism), ṭawng khat (Hindi), culture khat (Hindu culture), nation pakhat tih a ni a. India ram pum leh Mizoram te hi Hindu lal rama siam hi an thupui ber a ni. India Danpuia ziah luh sakhaw zalenna (secularism) te hi an pawm ve lo. An thurin duang chhuaktu MS Golwalkar lehkhabu ziah Bunch of Thoughts ah heng zawng zawng hi chiang takin a lang vek a ni.
Centre-a BJP lal hnua Kristiante nek chepna leh Lal Isua chanchinṭha hril darh dodalna a hluarziate hi sawi hian a siak lo ve. BJP hmachhuan economic development te hi, Hindu lal ram dinna leh inchimralna hmanrua atana an hman mek reng a ni. Hindu firfiak pawl RSS-a sawrkar hnathawkte member nih khapna kum 58 lai lo hman tawh pawh, July 2024 khan BJP sawrkar chuan a hlip ta a nih kha.
Tunah Myanmar rama kan unaute nena kan inzawmna pawh chhutchah an tum a, border hung leh FMR (Free Movement Regime) tihtawp pawh BJP sawrkar chuan a rel fel der tawh tih kan hria. Mizote kan inhumhimna, ILP (Inner Line Permit) te hi BJP chuan an ngaimawhna a rei tawh mai. Remchang an hmuh ve leh an hlip em em ang.
BJP heti taka India rama a lo lenna chhan hi politics avang a ni tih kan hre vek awm e. BJP bei let tur chuan politics veka beih let a ngai tih pawh kan hre turah ngai ila. Awmze neia BJP dodal theitu party chu Congress chiah hi a ni tih pawh hriat a ngai bawk.
Tunah hetiang tak maia Rahul-a hmel thar lo lang chhuak mek hi thil lawmawm tak a ni. Sakhaw zalenna leh hnam tenau zawkte chawikanna dah pawimawhtu, Lok Sabha chhungah pawh Lal Isua lem huaisen taka lek chhuak ngattu kha amah hi a ni.
Mi tak tak, Rahul-a te angina India ram hi an hruai loh zawngin, keini Mizo te ang hnam tenau, feikibar (Hindu pathian chhinchhiahna) aia Kross thlangtute tan hian ralmuanna a awm mawlh lo zawng a nih hi.
- Prof LH Chhuanawma,
PU College, Aizawl.