Written by
- Vanlalthlana
Dept. of Commerce, Pachhunga University College

UNION BUDGET 2015-2016 BIHCHIANNA

Ni 28.2.2015 chawhma dar 11 khan kan Union Finance Minister, Arun Jaitley chuan kum 2015-16 atana India ram budget a pharh ta rup mai a. He budget hi India rama Narendra Modi-a kaihhruai, BJP party-in sorkarna a chelh atanga budget puitling pharh hmasak ber tur a nih avang leh kan Prime Minister ni lai Narendra Modi-an India ram tihdanglam a tum dan tarlangtu a nih dawn avangin kum dang ai maha ngaihven hlawh a ni a. India mipuite bakah ram danga sumdawng liante leh ram hruaitute tam takin an hlawkpui theihna lai tur an lo zawng nileng thak a ni ber mai. Sumdawnna lama mipuite sukthlek lam tar lang thei bertu, stock market index lamah pawh san leh tlakhniam a inchhawk nileng zak a nih kha.

Budget estimates (Rupees):

Article anga chhuah tur atan chuan Union Budget huang hi a zuah em avangin Mizoram-a chengte min nghawng thei tur leh kan ngaihven zual deuh te chauh ka rawn la chhuak a ni:

1. Mizoram atanga kan lo nghahhleh bera ka ngaih chu MGNREGS chungchang a nih ka ring a. BJP an sorkar tirh khan tihbo tumna a awm deuh avangin, mi tam tak chuan an ngaihven viau a. 2015-16 budget hian tihbo lam ni loin hma lak belh tumna a rawn neih avangin, a bik takin, thingtlang lama awmte tan a lawmawm hle ang. MGNREGS hnuaiah hian Rs.34,699 Vbc dah a ni.

2. Service tax 12% atanga 14%-a a san tak avangin restaurant lama thil ei man leh kan mobile/landline/internet man a san phah dawn a. Tin, ethylene atanga siamah chhiah a pun avangin polythene man tlemin a sang bawk ang.

3. Pheikhawk Rs.1,000 man aia to atanga chhiah an lak thin chu 6% laia tihhniam a nih dawn avangin pheikhawk man a tlahniam dawn a. A bik takin ṭhalaite kan lawm viauin a rinawm.

4. Pradhan Mantri Suraksha Bima Yojana hnuaiah accidental insurance (accident vanga thite tan) Rs.2,00,000 luman (sum assured) nei tur kum khata Rs.12 lek chawia lei theiha siam a ni ang. Tin, kum 18-55 inkara awmte tan Rs.330 chawiin insurance (accident vang leh accident vang ni lem loa thite tan) Rs.2,00,000 luman awmna siam a ni ang. Kum khata Rs.12 leh Rs.330-te hi tuna insurance atana pawisa chawi ngai kan hriat vete aiin a hniam fe zawk a ni.

5. Kum lama upa tan Senior Citizen Welfare Fund siam a nih dawn bakah sorkara thawk ve lote tan Atal Pension Yojana (pension scheme) siam a ni bawk ang.

6. J&K, Punjab, Tamil Nadu, Himachal Pradesh leh Assam-ah All India Institutes of Medical Sciences (AIIMS) din a nih dawn. Hei bakah hian heng state-ahte hian zirna hmun tha tak tak din an ni dawn - Karnataka-ah Indian Institute of Technology (IIT); Amritsar (Punjab)-ah Post Graduate Institute of Horticulture Research and Education; J&K and Andhra Pradesh-ah Indian Institute of Management (IIM); Maharashtra, Rajasthan, and Chattisgarh-ah National Institutes of Pharmaceutical Education and Research; Nagaland leh Odisha-ah Institutes of Science and Education Research; Arunachal Pradesh-ah Centre for Film Production, Animation and Gaming; Haryana leh Uttrakhand-ah Apprenticeship Training Institute for Women. Heng zirna hmun pawimawh din thar turte zingah hian Mizoram kan lan ve miah loh bakah kum dangah pawh budget speech lamah kan lang khat viau mai a. Kan ram hruaitute tana chona nasa tak niin ka hria.

7. Loneitute tana tui khawlna leh lakna tur siamna atan Rs.5,300 Vbc dah a ni a. Tin, Rural Infrastructure Development Fund atan Rs.25,000 Vbc dah a ni bawk. Hei hi khawpui lama cheng ve thei lo leh huan thlai hmanga eizawngtute tana siam a ni a. Kan state lamah pawh kan dawng ve teuh thei turah ngai phawt mai ang.

8. National Agriculture Market din a ni dawn a, loneitute thil thar chhuahte hralh a awlsam phah beisei a ni.

9. Sumdawnna lian vak lo ṭan duh, mahse sum lama harsatna neite tan Micro Units Development Refinance Agency (MUDRA) din a ni dawn a, Rs.20,000 Vbc hmanga thuam a ni ang. Heimi hnuaiah hian SC/ST te ngaih pawimawh bik an nih dawn avangin kan ṭangkaipui thei hle turah ngai ila. Micro finance institution-te (kan state-ah chuan NEREFS ang chi hi) nena tang hova tih tur a ni.

10. Post office awm sate hmangin, thingtlang mite tan sum peipunna ṭha leh him zawka pawisa dah theihna kawng hawn sak an ni ang.

11. Kan hriat ngun tak em em ‘Swatchh Bharat’ programme hmangin hriselna leh faina lamah nasa taka hma lak a ni dawn a. Hemi atana sum mamawh chu chhiah tihpunna lam aṭanga neih a ni ang.

12. Company hvin an sum deh chhuah aṭanga chhiah 30% an pek

ṭhin chu kum li chhunga 25%-a tlakhniamtir tum a nih avangin thil man a tlakhniam ve phah dawn a. Tin, company lamah hna a tam belh phah dawn bawk a ni.

13. Sorkar hriatpui lova sum lak luh (black money) chungchangah khauh zawka hma lak tum a ni a. Chhiah chawi loa sum lo chheprelhtute chu kum 10 thlenga rim taka tantir theih an ni tawh ang. Sum chheprelhtute hremna dan chu chipchiar zawka duan a ni dawn bawk a ni.

14. April ni 1, 2016 aṭangin Goods and Services Tax (GST) hman tan tawh tur a ni a. He GST hian chhiah chi hrang hrang sumdawngten an pek ṭhin chu tiboin, GST hnuaiah chiah pek tawh tur a ni dawn a. Hei hian sumdawngte chhiah pek tur a titlemin thil man a tihniam ang. GST hman a nih chuan India rama chhiah laknain mel lung thar pawimawh tak a kai dawn tihna a ni a. GST hi Congress hunlai atanga hman tum a ni tawh nain, a hman hun tur hi pawh sei zel a ni a. Nakkumah hian kan hman ngei theih i beisei phawt ang.

15. Sumdawng ten Rs.1,00,000 man aia tam thil an hralh emaw lei dawn chuan an Permanent Account Number (PAN), an thil leinaah khan tarlan ngei ngei tawh tur a ni dawn a. Mizorama kan sumdawngte tan hmalakna tur pawimawh tak a ni.

16. India ram sum dinhmun tiṭha turin ram hmasawnna ruhrel pawimawhte (infrastructure) siamna atan kum tin Rs.20,000 Vbc dah a ni dawn a. Heti zat pawisa hman a nih dawn chuan keini state tan pawh hmasawnna kailawn pawimawh tak a ni ngei ang.

17. Hmeichhe himna lama hmalakna atana Nirbhaya Fund hnuaiah Rs.1,000 Vbc dah a ni.

A chunga ka han tar lante bakah hian kan budget chungchang tlem azawng han tuihnih leh ila. Kan budget hian kum 3 chhungin fiscal deficit 3%-ah tihhniam a tum a. Hei hi 7th Pay Commission report lo awm tur leh 14th Finance Commission recommendation pawm takte lama hmalakna awm tur ngaihtuah chuan a harsat mai theih bakah sorkar company liante hralhnaah a innghat lutuk hi chu a fuh lo deuh mai thei (kum dangah pawh sorkar company-te hi an hralh ṭha thei thin si lova).

Inflation 6%-a tlahniam thei tura an inngaih pawh hi petrol leh diesel man lo sang (nimin maiah) leh sorkar hnathawk hlawh sang leh tur hian ngaihtuahna tam tak min siam thei a ni. Tin, nakkum chhunga India ram sum dinhmun thanna atan 8-8.5% a dah hi a tam lutuk deuh mai thei a. Amaherawhchu, company-te chhiah chawi tur tlemna leh infrastructure lama hmalakna hian nghawng tha tak a nei thei bawk a, tlin theih loh chu a ni lem lo. 14th Finance Commission lamin state te tana sum dawn tur zat a tihsan tak avangin Central Assistance for State and UT (Plan fund) chu Rs.73,384 Vbc laiin a tla hniam dawn a, state hruaitute an inbuatsaih ṭhat a ngai viauin ka ring.

Gold monetisation scheme-in Turkey ram nasa taka a lo puih tawh avang leh India ram hi rangkachak lei nasa ber ram kan nih avangin thil finthlak tak niin a hriat a. Wealth Tax paiha vaibelchhia 1 aia tam chhiah chawi theihna tur sum lalutte tana 2% tax surcharge a siam hi chhiah chawitute tan thil ṭha tak a ni ngei dawn a. Ka nghahhleh ve ber erawh chu GST kan hmang ṭan tur hi a ni. Sumdawnna kalhmang a tidanglam ve dawrh thei dawnin bungraw leina man a tlahniam dawn a. Ram hmasawnna atan a ṭangkai dawn em mai.

Skill development (thiamna tihpun) lamah nasa taka hmalak a ni dawn a, hei hian ṭhalaite tan mahni intunnunna turah a ṭangkai hle dawn bawk a. Kum 2022-a India ramin ‘75th Year of Independence’ kan hmanna tura ruahmanna tam tak a rawn chhawp chhuak hian sorkar lo awm leh zel tur tan hmachhawp pawimawh tak a rawn siam a, a finthlak hle. Tin, North East State ho tan bika NLCPR Fund dah hi 38%-a a pun dawrh bakah North Eastern Council (NEC) hnuaiah Rs.740 Vbc dahin 34% in kan Finance Minister hian a pun dawrh mai a. Keini state pawh hian kan ṭangkaipui hle turah ka ngai. A tawp ber atan chuan ram dang hoin keini Indian ho hi “Best planners but worst implementers” min tih ṭhin angin, ruahmanna ṭha tak awm mah se a tihpuitlinna lamin a zir loh chuan a nih tur ang a nih phak thin loh avangin kan Union Budget pawh hi a kenkawhna lamah a innghat thui viau dawn a. Eng nge kan sorkar thar hian a ruahmannate kenkawhna chungchangah danglamna a thlen theih dan tur beiseina sang tak nen i lo thlir ang u.

Non-plan expenditure 13,12,200 Vbc
Plan expenditure 4,65,277 Vbc 
Total expenditure 17,77,477 Vbc 
Central sorkar chan – 9,19,842 Vbc
State sorkar chan – 5,23,958 Vbc
Chhiah (tax) atanga sum lak luh tur:14,49,490 Vbc
Chhiah (tax) ni lo aṭanga sum hmuh tur: 2,21,733 Vbc
Fiscal deficit (Sum hmanna tur zawng  zawng atanga sum hmuh tur paih, pawisa puk tur tiam lovin)  3.9 per cent