Written by
- Laiu Fachhai

Power politics ni lo zawkin le

Power politics hi international politics-a hman deuh ber a ni ṭhin a, political science lama kan mithiamte chuan chiang zawkin leh zau taka hrilfiah tur an neih ṭeuh ngei ang. He article atan chuan tawi felfai leh mawlmang deuhin hrilhfiah ila a tawk mai awm e. Power politics tih chu, thil dik a nih leh ni loh lam ngaituah chuang lem lo leh dikna leh mihring pianpui chanvo (human right) khawih thei thil a nih leh nih loh lam pawh ngai pawimawh em em lova population, sum leh sipai chakna (power)-te hmanga politics kalpui a, an duh zawng tihpuitlin nan leh hnehna chan tumna politics a ni. Chu power politics chu Israel leh Palestine buainaah pawh hian hmuh theiin a awm a ni.

Mizoram dinhmun aṭanga thlir chuan, sawrkar chelhtu mi tlemtete’n an thuneihna chu anmahni mimal, an chhung leh khat, vua leh vang, ṭhian ṭha leh lainate leh an party mi leh sate duhsakna leh hamṭhatna atan an hman emaw, an sahimna tur leh an hlawkna tura an thuneihna hmangin sawrkar dan leh hraite an palzut emaw, mirethei leh mi hnuaihnungte rapbet a, mi lian leh mi hausa thil tisualtute humhalhna atan an thuneihna an hman emaw, an duhsakte’n chanvo ṭha an neih theih nan influence peddling tihna atan an hman emawte a nih chuan, power politics an kalpui tihna a ni. NGO-te leh pressure group dangte’na an duh zawng leh an thil phutte tihpuitlin nana kawngzawh, boycott, blockage leh action ṭhenkhat an kalpui dante pawh hi power politics a nihna lai a awm ve. Assam leh Mizoram ramri chungchangah pawh hian power politics a lo lang zel ang.

Politics hrim hrim hi power (thuneihna leh thiltihtheihna) a ni a, chu power chu mi tlemtê kutah a awm a ni. Democracy ramah chuan thuneihna hmannaah check and balance a awm theihna atan Executive, Legislative leh Judicial branchte awm mah se, thuneihna tak tak erawh chu executive branch–Prime Minister/Chief Minister leh minister-te kutah a awm a; an thuneihna a lian hle. A ṭul hunah chuan force (sipai/police)-te pawh an hmang thei a ni. Dikna, rinawmna leh hmangaihna nunte nei a, taima taka an mawhphurna hlentute an nih chuan power neitu roreltute chu mipuiin an zah a, an kaihhruaina hnuaiah chuan ram mipui an hlimin an thla a muang ṭhin.

Roreltu ṭhenkhat, a bik takin power politics hmang ṭhinte erawh chuan an power an thlah phal tawh ṭhin lo. Sipai rorelna leh dictatorship rorelnate chu thu hran ni se la, mipui thlan tlin roreltu ṭhenkhatte pawh a tirah chuan democracy taka thlan tlinte ni hlawm mah se la, dictatorship lamah lutin, chhuanlam chi hrang hrang leh inthlanna kalpui dan dik tawk loh (election fraud)-te hmangin, power chelh reng an tum ṭhin. Chuvangin, hmun ṭhenkhatah chuan mipui thuneihna leh thiltihtheihna (people power) hmangin dictatorship leh dik lo taka rorelnate chu tihtawp a ni ṭhin. Chu chu Arab Spring an tih leh tun hnaia kan ṭhenawm ramahte pawh hian hmuh theihin a awm a ni.

India-ah erawh chuan zalenna kan hmuh aṭanga tun thleng hian ṭha tak leh thlamuang taka thuneihna inhlan chhawnna (peaceful transition of power) kan nei thei zel a, kan vannei hle. An term a tawp a, thlan tlin an nih tawh loh chuan thlan tlin tharte hnenah thuneihna an hlan chhawng ṭhin. Democracy puitling ram kan nihna a lang chiang hle a ni. Mizorama state sawrkar, autonomous district council te, municipal corporation-te leh village council-teah pawh chutiang chuan peaceful transition of power a awm ṭhin a, a lawmawm.

Sawi tawh angin, hmun ṭhenkhatah chuan sawrkar cheltute’n thuneihna lian tak an kuta awm chu power politics hmangin anmahni mimal, an chhung leh khat, vua leh vâng, thian ṭha, lainate leh an party mi leh sate duhsakna leh hamṭhatna atan an hmang ṭhin a ni. An thuneihna lian tak chu, mirethei leh mi hnuaihnungte rapbet a, mi lian leh mi hausa thil tisualtute humhalhna atan an hmang a, an duhsakte’n chanvo ṭha an neih theih nan influence peddling tihna atan an hmang bawk a. An sahimna tur leh an hlawkna turin sawrkar dan leh hrai palzutna atan an hmang bawk ṭhin.

Chutih laiin kan Mizoram state sawrkar hrawn mek erawh hi chuan power politics kalpui lo a, ‘Kalphung thar, Mipui sawrkar’ tih thupui hmanga diknaa rorel duh sawrkar nih a tum a, a lawmawm tak zet a ni. Ram mipuite pawhin an lakah beiseina kan nei sang hle. An thupui hi lehkha thu mai ni lovin, lehkha leh thlarauva hlen ngei an tum niin a lang a, beiseina a tithar leh a ni. “Thu chauhvin i hmangaih suh ang u khai, lei chauhvin i hmangaih hek suh ang u, thiltih leh tihtak zetin ni zâwk rawh se,” (1 Johana 3.18) tih Pathian thu hi an rorelna leh ram an hruainaa an nun leh thiltih kaihruaitu atana hmang zel turin ram mipuite’n kan ngenin kan duhsak a ni. Rorelna dik leh ṭha hnuaia ramin hma a sawn theihna atana an thuneihna lian tak chu power politics nihtir lo a, inngaihtlawmna, dikna, rinawmna leh hmangaihna nunte nena rualkhai taka hmang zawk tumtu sawrkar kan neih chu, Mizoram hma lam hun tur ngaihtuahin a êng ṭha a, a hlimawm hle a ni.

Isua erawh chuan anniho chu a ko va, an hnênah, “Jentail-te chunga rorêltua an ruatte chu an chungah an lal em em ṭhin a, an mi liante chuan an chungah thu an nei em em bawk ṭhin tih in hria. Nimahsela, nangni zingah zawng chutiang a ni lo vang; tu pawh in zinga mi lian nih duh apiang chu in rawngbâwltuah a awm zawk tur a ni. Tu pawh in zinga hmasa ber nih duh apiang chu mi zawng zawng chhiahhlawhah a awm bawk tur a ni. Mihring Fapa meuh pawh rawngbâwlsaka awm turin a lo kal lo va, rawngbâwl tur leh mi tam tak tlan nana a nun pe zawk turin a lo kal a ni si,” a ti a (Marka 10:42-44).

- Laiu Fachhai