'Ka eiru lo ang' tihin a entir hi a thûk!

Sawi mai aiin a tak ramah rin aiin a thûk a, a khâ a, a nghawng pawh na tak a ni. Ram chhiatna–eirukna hian min chiah rei ta. He kut fai thu leh fihlimna ṭawngkam, ‘Ka ei ru lo ang’ tih hi a ngaihnawm riuain ka hria. Eirukna ram hruaitu ṭhenkhat hlawhtling fal lutukte kan hmuh hian heng thu hian ring takin aw a chhuah mekin ka hre si! He thu hian kawh a neiin ka hria a, chu chu heti hian i’n hrilhfiah dawn teh ang.

1. Chief Minister, minister/MLA ka nih angin ka hlawh leh hamṭhatna bak ka la lo ang tihna a ni ang.

2. Tute emaw angin, Chief Minister, minister/MLA ka nih angin, ka thuneihna hmangin kan party worker-te emaw, mi hmingin emaw contract leh supply ka thawk lo ang tihna a ni ang.

3. Chief Minister, minister/MLA ka nih angin an lo chìn dan nia an sawi angin, mi dang nen hlêp insem turin a rûkin contract leh supply ka thawk lo ang tihna a ni.

4. Mahni thuneihna hmang dik lo a, eiruk zak chuang lo mi ngaihsamte angin, Chief Minister, minister/MLA ka nih avangin ka zin dawnah emaw, eng emaw thil atana hman turin sorkar department pawisa ka ṭhâm ve lo ang tihna a ni leh ang.

5. Chief Minister, minister/MLA ka nih angin, sorkar department (minister tan, ka enkawl department)-te’n departmental work aṭanga hna an thawhna hlêp aṭangin pawisa ka ṭhâm vak vak lo ang tihna a ni leh ang a. Dik lo takin sorkar hnathawkte ka nawr lo ang a, sorkar hnathawk zinga eiru ve duh thote ka thurualpui lo ang tihna a ni bawk ang.

6. Chief Minister, minister/MLA kan nih angin, sorkarah zin bill emaw, bill dang awm thei ang angte dik lo takin ka siam lo ang tihna a ni leh ang.

7. RTI Act hmanga an hriat chhuah theih miah loh tur leh document aṭang pawha hriat theih miah loh turin dik lo takin eirukna lama ka thurualpui official nen kan eiruk sum kan ziak bo lo ang tihna a ni leh ang.

8. Ka bial MLA fund aṭangin engmah ka îtin ka lo la/dawng ru ve lo tihna a ni ang.

Chief Minister, minister/MLA ka ni a, eirukna lakah keimah ka fihlim viau laiin, keimah min thlim a, sorkar hnathawkte eirûkna awm thei tur vengin nasa takin ṭan ka la turah ka inngai ang a, veng turin nasa takin ka zirin ka thiam tur a ni ang. Sorkara ka mawhphurhna piah lamah, ka mimal thil programme huaihawta ka chetvelnaah, ka thuneihna hmang sualin, min zuitu sorkar mi leh sa ni lote tan sorkar department motor hmantir ka remti lo bawk tur a ni ang.

Thu awlsam lo tak, 'Ka eiru lo ang' ka lo tih chu a takin ka bawhzui ngam a, kan ram chhiatna corruption chu ka hneh ta! Hei vang hian ṭhangtharte’n politician corrupt lo tia an ngaihsan zingah ka hming a chuang ve ta. Minister, MLA ka nih hnuah ka account a pun phah ve loh avangin ka lawm hle a, chu chuan min tihlim a ni.

Mahse, politics kal sual hâk laklawhte’n ka hun ṭha hmang ṭangkai thiam lo tiin, mi â tiin min nuih a, tlâw min ti hle mai. Ka ram ka hmangaih avang hian kei hi ka mâwl bik a ni mai thei! Kan ram saltànna khur pakhat aṭanga chhuak tura min duhtu ṭhangthar tam zawk erawhin ka hming an lam rualin an lawmna kut an bêng thung ang a, kei leh ka hming chu kil tinah an chawimawi thung tawh ang.

Eirukna thu ka sawite lakah ka kut a fai miau tawh avangin, phai ram zirna in ṭhaah ka fate kaltirna tur leh flat changkang tak luah turin pawisa ka nei zo ve ta chiah lo a, pakhat tal kaltir hram tur chuan kan harsat phah hret a ngai dawn tih ka inhria. Ka fate chu Mizoramah an inzir ve mai a ngai dawn tihnate pawh a ni a, kan chhungkaw thutlukna tur a ni. Sum dik lo hmanga zirna in ṭhaa tirh ai chuan, kut faiin a lak luh hmanga nun kawng dik leh chung lam hriatpuina anga kan inenkawlna chuan rah ṭha a chhuah ang tih rinna nasa tak ka neih avang leh min kamtu sual inthup a awm lo a ni tih chu ka ṭhenawm hnaia mi te, kohhrana ka rawngbawlpuite leh kan party mite ngeiin an hmu a, min ṭantu an lo pung a, chu chuan min tilawm let miau a ni.

Heti taka corruption laka fihlim inti ngam ka lo nih tâk avangin a tak ram aupui turin ka bán chu sâng takah ka phar ngam ta a; he ram tan hian ka aw ki pawh ring takin ka chhuah ngam leh zual ta! Tute emaw eiruk ching chunga ram veina thu aupui ve chiam chiam ṭhin, hnung lam aṭanga an nuih ang ka ni ve lo a, ka bul hnaiah mi rethei chan ai laksak chingte an kimki ta. Kei chu a rûkin min zah hle a, chu zahawmna chu keima vawrh chhuah a nih miau avangin min entawn tum an lo tam ṭan a, chu chuan min tilawm a ni. Ram hruainaah hian a ngaihna hriat telnain a zui a ṭul a ni tih erawh hai rual a ni lo tih ka hria a, chu erawh eirukna laka ka kut a fai tawh avangin huai takin a ṭha tur thlirin, sorkar official mithiam rual, eirukna laka kut fai rualte nen kan ram tan hma lam panin, inringtawk takin ka kal ta a ni.

Mahse, ‘Ka ei ru lo ve ang’ ka tih laiin, dik taka tih a lo har si avang te, mipui nawrna avang leh thil harsa a lo tam thûk tawh êm avangin, inthlan lehah tlin leh ka duh nen, mi tih ang thoa ka eiruk a ngai a nih pawhin, ka rilru chu inthiam lo teh mah se, ka tih ve a ngai tihna a ni si. Politician ṭha mi, mi zeihawi ka ni ve ṭan ta! Hetiang mi ka lo nih ve zel avang hian, mipuite tibeidawngtu tiin ka hnung lamah rèl ka hlawh ṭan a, mipuiin ka lakah beiseina an nei thiang tawh lo a nih pawhin, lawm takin ka pawm a ngai thung tawh ang.

Hei hi vawiin a ni. Mi hian an hre lo emaw ka lo tihte chu an lo hre ru hle a, eirukna laka ka kut fai lohzia an lo hmu ru chiang si. Inti zeihawi taka eiruk thiam, systematic corrupt practice ching ka lo ni a ni tihte chu mi rilruah a lang fiah nasa a ni tih reng ka inhre si lo. Mite thinlungah chuan, ram hruaitu, chhungkaw tana mi hlawhtling, mipuite hruaitu hlawhchham ni thung si zingah ka hming chu ziah luhin a lo awm ta!

‘Ka eiru lo ang’ tih hi a lo thûkzia leh zahawm zia, eiruk chingte nun zahawm lohzia nen hûn chhuahin a awm ta tihna a nih hi.

- Lalnunṭawma Fanai