Written by
- Rev. Darchungnunga

MIZORAM QUOVADIS?

‘Quovadis’ tih hi, khawiah nge i kal dawn tihna tih kan hre ṭheuh awm e. Pathian zawlnei Jeremia, ama hun laia an ram roreltute leh mipui kalphung
ṭha lo tak veia, ṭap ṭhin khan,
“Ka lu hi tui ni se, ka mit hi mittui hnar ni teh se aw!
Ka mi ka fanu thlahte tan chhunzanin ka ṭap tur...,” (Jer.9:1ff.) a ti a ni a. Tunlai Mizoramah hian khua leh tui niin lo awm ve leh ta sela, a vei leh nasa hle anga, a ṭah hla ngai bawk kha a chham leh ka ring a ni.

Tuna kan ram dinhmun leh kan kal mekna angah hi chuan Mizo ram leh hnam tan inhnemna tling, thil ṭha beiseiawm tak nghah thlen tur kei chuan ka hmu phak lo. Zawlnei Jeremia tluka ram tlukchhiat nasatzia hre chiang thiam leh ṭah hla thiam ni phei ila, ṭah tlawk tlawk chhan tur awm ngeiah ka ngai. Tuna kan ram kal mek dinhmun chhe tak mai leh party tinte pawhin politics an sukthlekpui dan reng reng ka thlir hian, Mizoram hi khawilai hmunah nge min luhpui dawn aw? Kan hmaah hian eng ang suar chhia leh kurung hlauhawm nge awm kan hre si lo. Hlauhthawnnain kan khat a, “MIZORAM QUOVADIS,” tiin, kan au lawm lawm ta mai a ni. Zoram politics pumpui sukthlek ṭha lo hlauhawmzia leh veiawmzia sawi kan tum a. Sawrkar kal mek thiltih dan aṭangin hetiangin sawifiah i han tum dawn teh ang.

Tuna roreltuten tun dinhmun min thlenpui dan hi

Ram pum kalhmanga lawmna emaw, harsatna lam emaw han sawi dawn reng rengin sawrkar dinglai hi chu tlar hmasa a mi an nihsa avangin, kan sawi hmasak leh kan sawi ber pawh an ni lo thei lo. Tin, NLUP hi sawrkar flagship programme a nih avangin a langsarin a lian ber bawk a, tlemin kan thlir bawk ang a.

Mizoram hian hmasawnna programme atan pawisa sem leh a thlawna thil dawn lam hi chu kan hlawhtlinpui ngai lo tih District Council kan nih lai aṭanga tun thlengin kan experience-ah a chiang a. Kan ram politics kalpui dan hian kan ram mipuite rilru min tihchhiat tawh em avangin, rinawm taka mahni hna thawha intih changkan lam aiin, politics-a pute duhsaknaa thawh phu lo dawn leh a thlawna thil sem lam ngaihven em em mi kan tam em em mai a ni. Mautam ṭam hmasa 1960-a buh chi an sem pawh ching pung peih lo va ei ta zawk a, tharrang kan ching ti ta mai mai kan ni hlawm si a. Congress party hian heng hi a hriat loh vang ni lovin, a hriat chian em avang zawkin, NLUP-a nuai khat thleng tawktarhin policy an han zam ta a. Kan mize puitlin lohna lai tak nen a lo inmil hle mai si a. Chuvangin, kum 2008 inthlanah leh 2013 inthlanah an chak phah a, tun thlengin ro an la rel ta a ni.

An hruaituten NLUP an tawktarh chhan chu hlawhtling an inti hle ang le, term hnih lai an tlinpui thei reng a. Mahse, NLUP tum tak erawh a hlawhchham thung. Chumi kan sawina lam thung chu, NLUP dawngtu (beneficiary) lam aṭanga a lan danah chuan, chhungkaw eizawnna ngelnghet ruhrel kal zel siam thei chu zaa panga (5%) pawh an awm kher lo ang. Chuvangin, ram development ni tura thlirna aṭang chuan a tum chu a hlawhchham chiang hle. Chhawmdawlna (relief) chu ni se hlawhchham kan ti lo ang.

Sawrkar hruaitu ṭhain policy ṭha tak nen ram an hruaiin, kum nga chhung chuan lang thama hmasawnna awm ngei ngei tura ngaih a ni. Keini zawng mahni policy-a hlawhtling inti takten an policy hmangin term hnih a puitlin hma pawhin, kum sarih (7) min hruai chuan ramin heti khawp hian harsatna kan tawk ta si a nih hi. Thingtlanga kan unau, NLUP dawngtute ngei khan, kum 2014 favang lama an ṭam a nat em avang khan, lo vah an uar ta sauh zawk niin an sawi. UNO palai lamte khan rawn hrechiang sela, engtin tak ngai ang maw!

Kha NLUP sum kha zozai kha mi retheiten thlai tam tak thar chhuak a, an thawh rah dik tak kum tela thar chhuak tam tial tiala an lo dinchhuahpui theih nan, an mamawh zualpui thil mimal tana tih mai theih loh (infrastruckture) siam nan hmang zawk se. Entirnan :- Tuikawng, tuikhuah, tui pump, Agriculture/ Horticulture land linkroad tam zawk leh ṭha, a ṭul ang zela khawl leh Storage leh trade tin tan market ṭha leh nghet te siam ni se, (hei hi entirna ang lek a ni a) kuthnathawktute hamṭhatna zawk tur chu a ni ngei ang. Hetiang zawng hi a ṭhat zawk turzia pawh an hriat chian hle ka ring bawk. Mahse, mipuiten an hriatthiam mai phak loha hmasawnna ngelnghet atana pawisa hman chiam aiin, mi retheiten pawisa fai an lo dawn ngeina lam hian mipui vote a hnuk chak zawk daih dawn a ni tih an hriat chian em avangin, mi tam tak chuan relief sum dawnin ang dawng mai anga, an hlawhtling chuang dawn lo tih hre reng mah se, inthlan huna mipui vote pawt chak tur nia an ngaih lam apiang kha an bei char char mai a ni. An la sawrkarpui leh thei dawna an rin phei chuan heti khawpa ramin a tuar chung pawh hian an beih zel duh a rinawm.

Hei hi tuna Congress sawrkar kan sawina a ni tak nain, tuna Mizorama political party dangte pawh hian, an sawrkarpui theih dawn phawt chuan hetiang tluk vel pawh hi pawiti bik lo tur anga ngaih theih an ni. Kan ram political party pumpui sukthlek nia a lan tlatna hi a runthlak lai tak chu a ni.

Congress sawrkar hian hun hmasa lamah kha chuan kohhran leh NGO-te an thawhpui thiamin an kaihhruai thiam ṭhin tehlul nen, tun ṭumah hian kohhran leh NGO tute mahin an support lo chung pawhin zu zawrh a lo ngai ta hial a. Zu zawrh hi kan phur deuh nge ni, sawrkar ngeiin kan zuar dawn lehnghal a ni. Mi ram tih dan ang tak maw?

Tunah hian kan ramah development atana project hna thawh lai, inhlawhfakna tur a tlem a. Sawrkar hnathawkten hlawh an la regular thei lo deuh bawk a. Hetianga kawng hrang hranga pawisa a t^n deuh hian, inhlawhfate leh kawng hrang hranga eichawp dapte hian an tuar zaw ber lehnghal a. Tin, chhiah leh bill nasa takin a pung vek a. Chhiahte hi lo pung pawh ni se, mipui hmuhah ram hmasawnna hnathawh nan ni ngei se, a thathoawm tur a ni. Mahse, survival atan ni mai awma ngaih theih a ni hi chu a thanatawm a nih hi.

Kan politician-te zingah ram hmangaih tak tak avanga politics-a lut a, ram mipui rilru sukthlek hruai puitling tur leh, hmasawnna ruhrel siam puitlin tum r^n an awm tawh pawh a ni mai thei. Chutiang chu awm pawh ni se, hetianga politics kalsual tawh ramah, party tin hruaituten ram aia party an hmangaih zawkna leh, politics field hi sum siamna remchanga hmanga hausakpui tum tlat ṭhinte rorelna ramah hian, mi mal rilru ṭha tak an lo lut tawh hlawm pawh ni se, engmah awmzia an nei thei lo a, ram rorelna tha pawh a awm thei ngai lo a ni. Chutiang ramah chuan an mipuite, political party-a tih tak meuhva tel zawng zawngte chuan, an hruaitute zia kha an la a, mahni tan chakai khawrh rilru puin party-ah rawng an bawl ve ṭhin a ni.

Inthlang leh ila, mi hausate kan inleitlintir leh ang em?

Inthlannaah mi retheiho, pawisa hmuh hlek tura tuihalhote hian, mi hausate hi therhlo leh pawisa faia an inleitlin theihna tura pawisa ita kan vote kan hralh hian, mi hausaten kan ram sum an ei zawhna tur remchang kan siam sak a, kan chanvo tur zawng zawng min ei saktu tur kan vulh lenna leh mahni lu chunga meiling chhekna dik tak a ni tih hre lo hian, eichawp riral mai mai turah hian, rilru dik lova vote thlakin kan ram hi kan hralh zel mai a va hlauhawm em!

Mizoram tana hlauh­thawnna rilru chuan, Mizo­ram, Lalpan min pek chhan mawhphurhna nei khan min liam san hlauin Mizoram Quovadis kan ti a ni.