SCHOOL ṬAN HMA
School ṭan hma chungchang kum 2014 a media hrang hranga sawi hlawh em em kha kum 2015 ah sawi chhuah a nih hnuah Cabinet meeting chuan ni 19.02.2015 khan thutlukna a rawn siam ta a. He issue a lo awm khan zirlai naupang nu leh pa te kan rilru a chiaiin hle a, titi tam berah kan hmang a ni.
Tunah zirlai nu leh pa tam zawkte duh dan lo zawngin an kalpui ta mai a. Mi ramah chuan hun rei tak mai kalphung nghet taka an lo neih tawh tihdanglam a nih dawn chuan zirchianna leh chhuina (research based) an nei a, a tihdan phung, a nghawng tur leh ṭhat zawkna chhut a, ngaihtuahna fim tak, awn bik (bias and impartiality) nei lo taka zirchianna leh inrawnna zau lehzual zawk neih hnuah thutlukna an siam ṭhin. Naupang khawih thila thutlukna siam dawn reng rengin UN level aṭanga kaihhruaina an ngaih pawimawh ber chu naupang tana ṭha ber (best interest of the child) a ni em? tih a ni ṭhin.
School ṭan hma - ban hma ṭha titu tam takin an sawi ṭhin, zan meng rei - zing thawh nachang hre lo, time zone inang hman a - ni eng hun (daylight saving) hman ṭhat, vai pawhin an tih theih chu kan thei ve tur a ni. School ban hma chuan naupang tam takin hna an thawk ang a, thil dang an zir tam thei ang. Public transport-ah mimalin hlawkna an neih phah ang, traffic jam a ziaawm ang etc tih a nih kha. Zan meng rei - zing thawh nachang hre lo kan tihho hi a tlangpuiin college naupang chin emaw, office kal ṭhalaite leh hna thawh mumal nei lo ṭhalai, school naupang ni loho an ni.
School naupangte chuan Home Work tih bakah lehkha an zir a ngai a, zingah an tho tlai hman lo. Zingkara lehkha zir ṭhin tam tak an awm, school an tlai chuan hremtu an nei a, thawhtlai an hlau hle.
School bana tih tur thil chi hrang hrang theory a kan duante khi mi zawng zawng ban phak, zir phak a ni lo a, kan kal dan pangngai hi a ṭha tawh loa thlak a hun tia sawisel tur kan hre chuang bawk si lo. Traffic jam ziaawm nan emaw, transport lama mimal hlawk nan, school/ zirtirtu leh private tutor ṭhenkhatin school bana tuition etc a an hlawkpui tur hi a pawimawh ber dawn em ni? NU leh Pa khawsa thei deuh chauhin an School banah an fate thil an zirtir ang a, a tam zawkin chu chu kan ti thei lo ang.
Ramin hmasawn tura kan duh tak zet chuan office hnathawk, thawh tur tam tak nei sa leh ram hruaitute hian office hi darkar khatin ṭan hma ta zawk se kan hlawkpui zawk a rinawm. Kan Prime Minister pawn ramin hma a sawn dawn chuan ram hruaituten hna kan thawh tam a ngai a tih kha. School naupangte hi hmatheha hman chi an ni dawn em ni?
Central a academic authority atana dah NCERT Curriculum, Framework 2005 tih chhuah a nih kha, hei hi ram pumpui tana kaihhruaina a pek a ni. Chapter 5-ah chuan, ‘The timings of the school day could be decided at each school level in consultation with the gram panchayat’ tiin. Heta kaihhruaina an siam ang zulzui hian school ṭan hun hi 8:00 AM to 9:00 AM inkarah hian duh hun hunah ṭan theih ni tal se, ṭan hma deuh pawi ti lo School tlem an lo awm ve bawk a, kan remchan ang leh ṭha kan tihna School-ah naupang kan luhtir mai ang chu.
School banin naupang an inhlawh ang tih hi sawi a ni fova. The Constitution of India, Articles 24 ah chuan (Prohibition of employment of children in factories etc) naupang kum sawmpali (14 years) hnuailam chin chu khawl hmanga hnathawhna hmunah te, thil laihchhuahna hmunah leh hna hlauhawm/ vanduai theihna hmunah te thawh leh rawih phal a ni lo tih a inziak leh bawk si a. School naupang inhlawh thei chin chu kum 14 chunglam, Cl-IX zirlai emaw an nih a ngai dawn a, inhlawhna awm pawh nise inhlawh thei chin chu tlemte an ni ang, naupang te te darkar bi lehnghala chhawr duh kan awm ngut ang maw?
MSU-in RTI ACT hmanga ṭan hma duh leh duh lo chung changa Mizoram chhung school hrang hrang a rawnna DEO/ SDEO ten School Education Directorate a report an thehluhah khan timing ngaia kal duh school 85.17% an awm a, sawn hma duh school 14.54% an awm a, timing ngaia kal hi kan la duh tih a chiang.
Vanglaini chanchinbu Dt 29.11.2014 leh Dt 14.12.2014 a chhuak editorial pawh khan school naupang thlasik chawlh tur kha a rawn vei ve hle a nih kha. Nu leh paten kan fate hunawla an awm dan tur relfel a ngaihzia te a rawn ziak a, naupang hunawl hi buaipui tham tak a ni reng a ni.
Sum leh paiah sorkar a indaih loh avangin inrenchemna kawng hrang hrang a kalpui mek lai hian sikul ṭan hun hman lai mekah hi chuan mahni lirthei leh sorkar lirtheia school naupang hruai pahin hnathawk tam tak office kal nghal an awm a, a hna khat hle. Sikul ṭan hma a nih hi chuan naupang an hruai te te hnuah inah hawin Office an kal leh chauh a ngai dawn a, chu chuan sorkar lirthei leh mimal vei tawn sek avangin lirtheia veivak a ti tam zual sauh ang a, chhungkua leh sorkarin vahvelna (POL) a a senso a ti tam sawt dawn tih a chiang hle. School ṭan hun tih hma hian sorkar sum leh paia inrenchem tumna lam a hawi lo tihna a ni.
Tuna kan sorkar hian an sorkar tirh 2009 khan Education Reform Commission an din a, chu chuan rawtna engngemawzat a siam a. An rawtnate chu tihhlawhtlin a la awm mang loh laia an rawt tel miah loh thil thar School ṭan hma an kaltlangpui mauh lawi si hi hriatthiam a har hle.
Sikul ṭan hmaa ban hma a nih hian tute hian nge chhawr ṭangkai ber ang ngaihtuah a ti thui hle. Zirtirtute leh naupangte chuan thuawih tak leh ṭha takin an tihtur an ti leh mai ang a. Aizawl bikah Traffic jam a ziaawm sawt ang nge a jam hma ting zawk ang?