Written by
- K. Zothanpara

Independence Day-ah security lapse

India ramin zalenna a hmuh champha Independence Day vawi 78-na chu August 15, Ningani khan ram pumah lawm a ni a, Mizoramah pawh khawpui hrang hrang leh hmun dang ṭhenkhatah lawm niin, buaina leh harsatna hriat tur a awm lo. Zalenna champha lawmna tibuaia tikhalhkham khawp buaina a awm loh rual hian, Mizorama lawmna pui ber Lammualah chuan 'security lapse' a awm thung!

National day tia mi tam takin an sawi mai ṭhin Independence Day leh Republic Day-te hi vawi eng emaw zat Mizoramah pawh lawm leh hman a lo ni tawh. Mizoramah chuan Aizawla lawmna hi a pui deuh ber a; tih dan tlangpuiah chuan Republic Day-ah Governor leh Independence Day-ah Chief Minister khuallian an ni ṭhin, an awm lo emaw, harsatna lian tak an nei a nih loh chuan.

Sawm bikte leh enclosure

Independence Day leh Republic Day-ah hian tel tura sàwmna lehkha (invitation card) pek thlap mi eng emaw zat an awm a, mipui pawh tel theihna a nih avangin sâwmna lehkha hmu kher lo pawhin tel theih a ni tho bawk. Sawmna lehkha an pekte chu ṭhutna tur bik ruahmansak an ni tlangpui a, ṭhutnate chu hlawm (enclosure) hrang hrangah ṭhen a ni.

Sawmna lehkha pek zingah hian accredited journalist-te pawh an tel ṭhin a, an ṭhutna tur bik pawh ruahman ṭhin a ni. Accredited journalist hi Aizawlah hian mi 70 vel emaw an awm a, chu'ng zingah chuan national day ngai pawimawh em em eng emaw zat an awm rualin, ngai pawimawh lem lo an awm ve tho bawk. Lammuala national day pahnih lawmnaah journalist-te ṭhutna tur felfai taka ruahman a nih tlangpui laiin, mumal loh deuh ṭum erawh a awm.

Kumina 78th Independence Day-ah pawh journalist-te tan enclosure (ṭhutna tur ruahman) siam a ni a, seat an zuah kha 20 vel a ni mai thei. Mahse, ṭhutna kawhhmuhtu official duty-te khan press enclosure-ah mi dang an lo ṭhuttir ṭhap mai a, programme ṭan hma minute 15 vela thleng journalist-te pawh an leng ta si lo a, a zialo hle. Duty-te (DC office-a thawkte an nih a rinawm) khan an tih tur an tih tâwk loh vang leh an vil ṭhat tâwk loh vang a nih hmel a; tun hnuah chuan thleng nawn tawh lo se a ṭha ngawt ang.

Enclosure (ṭhutna tur ruahman) an siamte mi sawmte'n an awmna tur tak an hriat theih nan chhinchhiahna tar a ni ṭhin a. Enclosure ruahman leh chhinchhiahna an tàrah hian a buaipuitute lam an ngaihsam mah mah a, an namnûl deuh em ni aw, tiha ngaihtuah theih a ni. Ṭhutna kawhhmuh chat chat kher ngai lo turin mi sawmte'n an ṭhutna tur an hriat chian theih nan chiang lehzualin chhinchhiahna an tàr a ṭul âwm e.

Security pass

National day-ah hian accredited journalist-te chu invitation pek an nih laiin, accredited journalist ni lote chu pek an ni lo tlangpui a; mahse, a remchan angin 'pass' siamsak an ni ṭhin. Kumina Independence Day-ah pawh accredited journalist ni lo, an thawhna media tana thla lak ngei ngai site chu sorkar lamin ruahmanna an siam a, 'security pass' pek an ni hlawm. Chu security pass badge chu awrhin top official-te awmna báwr velahte pawh harsatna nei loin an kal a, thla an lak phalsak an ni.

Security pass siam a nih chhan tak hi ka hre lo nâin, inkhawm (function) neih laiin top official-te awmna Lammual gallery bul leh a hma velah an chêt vel phalsak an ni tih lantirna a nih ka ring ngawt a; dik tak maw? Chuti a nih chuan security pass nei lote leh official-te ni lote chu official-te awmna gallery hma velah an duh duha an tei vel phal a ni lo tihna a ni thei ang.

Security lapse chu

Kumina Independence Day-ah erawh chuan sorkar official pawh ni lo leh security pass pawh nei loa thla la youtuber pakhat a awm ve ta tlat mai a, security pass neite chauh kal theihna ni âwm takah kal kualin thla a la a, a youtube channel-ah a 'live' ni âwm tak a ni. He youtuber hian security pass a nei lo chungin security duty-te'n an dang lo a, an duh ang angin an chêttir mai a, an enliam mai mai zu nia! Hei hi a ni 'Security lapse' ka tih chu. Kum 16 chhung Lammuala Independence Day leh Republic Day lawmnaa ka tel tawh china ka tawn leh hriat vawi khatna a ni.

Lammuala national day lawmna hi programme urhsûn leh zahawm a ni a, a bul tumtu sorkar official-te pawhin thil tih fuh loh palh te, tih sual palh te, chêt sual palhte an hlauh em em ṭhin. Kumin Independence Day-a youtuber pakhat, security pass nei lo chunga a duh ang anga che vel erawh kha chu top official-te hmaa khelmual chhung langsar lai takah khan a ṭhusawp nuai mai a; khatiang kha thla latu dangte'n an la tih ngai loh a ni. Khatianga ṭhutsawp nuai mai kha programme nihna ngaihtuahin a mawi lo tak zet a, Independence Day lawmna a tichhangchhe hle.

Security pass pawh nei loa youtuber a duh duha a che a, thla a la a, thil a tikual thei a nih chuan media-a thawk thla latute hnena sorkarin security pass a pek chhuah khan awmzia a nei lêm lo tihna a ni a; security pass buaipuitu leh badge siamtute an hah thlâwn tihna a ni bawk.

Security lapse-in a nghawng

Kumin Independence Day Lammuala lawmnaa security lapse-in a nghawng chhuah chu ‘Social media-a Chief Minister video darh leh amah demna leh sawiselna’ a ni.

Security pass nei loa thla la a, youtube-a live-tu khan citizen responsibility leh media ethics ngaihtuah hauh loin (a hre lo hrim hrim mai thei) Chief Minister leh top official dangte che vel kha a duh ang angin a sawifiah (comment) ve a. CM-in Aizawl SP chibai duh lo angin a chhuah dêr mai a, chu lai tak chu social media-ah a darh (viral) ta chat rêng a. Sorkar lai party leh CM sawisel tum ngar ngartute tan remchang a siam a; phalsak bikte chauh kal theihna laiah phalna pek ni lo an kaltira a chêt vel avangin mi tam takin, sorkar lai party leh CM an dem phah ta rêng a ni.

A chunga ka sawi hi security lapse nghawng chhuah a ni. Hetiang thil mawi lo leh ṭha lo hi ram ni pawimawh, sorkar top official-te telna, programme zahawm takah thleng nawn tawh lo se a ṭha hle ang.

- K Zothanpara