Mizoram hmel thar kan hmuh chin
Zoram khawvar chu la hla tak a ni. Nih loh dana kal thui tawh, a nih dan tura kaltir nan hun kan la hmang mek chauh a la ni. Ram intodelh lo, tuai leh patil chauh intodelhna ram, dik lo taka tribal scholarship la duh, zu khapna ram azawnga zu tamna ram, fashion uarna ram khawvelah hian, nu pum chhunga thla kaw pai ve mai bawkte hi kan ngaihdan a inang lo zawng a nih hi.
A lo va thûk em
Tlangkama kan lo hriat aiin a takah thil fel lo a lo inphûm nasa tih kan ram hruaitu tharte’n an rawn hai lang mek. Politics hi politricks-a kan kalpui rei tawh avangin mahni hun laia siamṭhat tum si lo khan siamṭhat tumtute thil tih kan hâm ‘strick’ leh em em a. Constructive ai mahin negative criticism (a bawplawka thu lak) kan tuipui zui ta zel a ang khawp mai. Chutih lain, a hnuaia hmalaknate hi sorkar thara Mizoram hmel thar kan hmuh chin tiin kan sawi thei ang.
Thlai hralhna kawng hawn:
Kut hnathawktuten thlan sa phûl kaia an thawh chhuah hralhna lam ngaihtuahpuitu nei lova hun rei tak lo kal tawh chu sorkarin a ngaihtuahpui dawn tih thâwm a lo rîk ringawt pawhin kut hnathawktute an phu suau suau a, an hmalakna lar ber chu sawhthing a ni. Thlai lei nan sorkarin cheng vaibelchhe 100 aia tam a dah tih thawm hian mipui a tiphur khawp mai.
Chutih lain, mipui rinawm lo ven nan grade A leh B ṭhen tumna a awm a, mi rinawm lote hnâwl nan grade A chauh kan leisak ang tih thawm a lo chhuak a; opposition lamin remchanga hmangin sorkarin mipui bum an tum, an ti ta chiam mai a. Phûr taka kut hnathawktute hna kal lai a tihhnual hlauvin kan CM chuan grade A leh B ṭhen a awm lo vang a rawn ti leh ta; chutih rualin, mipui rinawm lo an awm chuan, mi rinawm lo ta chu sorkarin leisak a ba lo, a ti a. Opposition lam chuan, kan nawr hlawhtling e, a va lawmawm em, ti ta mai lo chuan, kan CM hian mipui min bum kual mai mai a ni, an la ti hram a nih chu. Rinawmna nen kal tlang ila, sawhthing fai ṭha hlir hralh tum ila, buaina a awm lo turah beisei phawt ang u.
Damlo enkawlna pek chhuah:
Health Care sum ba sorkar tharin an rûl pawp mai kha natna tuarte tan thu lawmawm a va ni em. Hun hmasa lamah khan Health Care sum hian ngaih pawimawh a hlawh lo hle ni tur a ni. Kan ṭhianpa pakhat thusawi ka hriat reng chu, Health Care sum hi insurance-ah Ministry hmasain an lo dah kha Ministry thar a lo piang a, a interest a san lai taka la chhuak tura insurance-a thawkte’n an hrilh chu engah mah ngai lovin an la chhuak duh lo va, a hnuah interest tlem zawkin an la chhuak ta a, vaibelchhe thum vel lai interest an chân phah, a ti. Hetiang vel hi rorel kan duh dan kha a a ni tlata. Tunah chuan thâwk huaina chi khat chu kan tleng ta.
Pension hlawh pek chhuah:
Sorkar hnathawkin a pension huna pawisa a hlawma a lak tur a hlawh aṭangin thla tin eng emaw zat sorkarah a pe lut a, a khinna sorkarin a lo pe bawk a. Chu sum tling khawm leh a pung chu sorkar hna thawk pension khan a pension veleh la tur a nih laiin, pension tawh tam tak pawisa lak tur hrensakin a lo awm reng mai a. Mahni pawisa ngei lak chhuah pawh a harsa ta em em mai ṭhin kha a ni a, sawipuitu neih ṭhatte kha a ngai vel a ni awm e.
Chu mai a la ni lo, hun kal tawhah khan sorkar hnathawk ṭhenkhat (officer lian) hlawh tihpun an lo phalsak a, an pe nghal thei mai si lo a, pension hunah pek turin an lo ti bawk si, an pension meuh chuan officer pakhatin pension huna a lak tur, cheng vaibelchhe tlingte pawh a awm nia maw le! Chung zawng zawng chu pek chhuah a ngai a, phurrit inrochunte hi kan lo hreh lo hle ṭhin kha a lo nia. Tunah chuan pension hlawh lak harsa ṭhin kha a ziaawm ta.
Tar enkawlna tihpun:
Tar châwmna hi India sorkar hian a la pe tam thei lo. Israel-ah chuan tar châwmna hi anmahni inenkawlna khawp mai ni lo, an hman sên loh an pe thei a, Mizo Israel-a pêmte’n hahipin an sawi ṭhin. Keini ve chu a hming mai a la ni, chu pawh chu thla tin lak theih loh chang a la awm zui. A mak asin. Hun kal tawhah khan hnuchham enkawlna sum central-in an rawn pek pawh kan lo hrêng khawtlai ṭhin a, kei ngei pawhin hei hi ka au chhuahpui tawh. Tunah chuan tar châwmna Central-in an pek aṭangin cheng sang khat zel belhin sorkar thar chuan a pe chhuak ta. Tarte ngaihsak hi kan Bible pawhin a ngai pawimawh khawp asin.
Electric bill ba pek tlak:
Mipuiin electric bill kan bat loh laiin sorkar chuan a lo ba ngat ngat mai a, a hun taka a pek theih avanga interest lah a tam. A hun taka pek chuan, a hun taka pek vanga lawmthu sawina nge kan tih dawn, an pek tur aia tlem pek theihna dan awm a reng si. Hun hmasa lamah khan kan lo ba ngat ngat mai a, hei hian hmasawnna tur sum tam tak ba rulh nan kan lo hmang ṭhin kha a ni a. Sorkar tharah chuan heng ba kan neih zawng zawng hi an pe tla ta rup mai le. Sum hi enkawl thiam chuan hmasawnna hi chak zawkin a kal theih tih chu a chiang a ni.
Aikal lak tihtawp:
Danin a phal miah loh, dan palzûtna kan lo kalpui ṭhin chu sorkar tharin a han ching chhuak tak tak a, mitthi aia kal thlengin kan lo awm hman a; pui tak kan ni! Sumdawnna hlawk zawk hmuh vanga aikal la te, kum dik lo hman vanga la pension si lo, hman tlak tawh loh aikal late kan lo awm nuk mai. Khangte kha ngaiah kan lo nei hman tawh. Hun kal tawhah eng sorkar mah khan an lo ngaimawh lo kha a lo ni a; tunah chuan Zoram hmel thar kan hmu ṭan mek e.
Kawl loh tur kawl tihtawp:
Officer liante hi an lo che bawn ṭhin khawp mai a, an lal laiin MR an rawih theih aia tamte an lo ruai a, motor an kawl theih aia tamte an lo kawl a, ṭhenkhat phei chuan an pension hnu thlengin sawrkar motor an lo la kawl nia maw le! Hun kal tawha ram hruaitute khan an lo ngaimawh reng reng lo mai kha a lo ni a. Ngaia kan neih tawh chu sorkar thar chuan hma a rawn la ta rep rep mai a; Zoram hian kawng dik a zawh ṭan mek niin a lang.
Hlawh phu tâwk siam rem:
He thil hi ngaihtuahna zau tak nei tan chuan thil tih âwm tak a ni. LMC te, AMC te, LC leh VC-te hi mipui rawngbawl tura kan thlan chhuah, mipui bawh buai, mahni hna tawh thawh hman loh chang nei, mipui tana an hun pek ngaite an ni. Chutih lain, an hlawh a lo tlem em em mai. Roreltu an nihna chiah kha an zahawmna a ni mai a. An hlawh a tlem em avangin development sum anmahni hamṭhatna atana hman awl tak dinhmunah kan dah a; an lo hmang tih kan hriat phei chuan kan thikthu a chhe leh hle si.
MNF sorkar khan MLA hlawh an pun vak mai pawh kha phun tâwk awm mah se, an han tihpun takah chuan a âwm tihna a lo awm ve leh mai. Hetiang bawk hian tun sorkar pawh hian heng kan thlan lalte hlawh phu tawk an siamsak hi anmahni hamṭhatna atana development sum hman ngai lo dinhmuna kan dah ta hi Zoram hmel thar kan hmuh leh chu a ni.
Ration card siam rem:
Mi retheite’n ration card an kawl tur dik tak kawl lo a, mi khawsa theite’n mi retheite kawl tur card kawl kan awm nuk mai a, induhsakna hmang khan card kawl loh tur zawk inpek chhuah kha a tam mai a. Kan sorkar thar hian siam ṭhat a tum mek a, felfai tak chuan an chhuah kher lo ang; rinawm lohna hian min luh thûk tawh em mai.
Mi khawsa thei zawk tan card var siamsak an ni a, heng mite tan hian sorkarin sum tam tak a la chawi zui. India ram state hrang hrangah kan awm ve tawh, hetiang card var neiin ration an lak ve ka la hmu lo. Mahni ei tur buhfai dawra mi an lei mai, Mizo kan nih vanga lei thei lo kan ni bik lo ang. Sorkar sum hi mipui pawhin renpuina thinlung i pu ve tawh ang u. Kutdawh thinlung pu zawng hian mipuite hruai lo ila, kan ram hian hma a sawn ve zel mai ang.
- Lalrinliana Colney