I taah siam rawh

Thil reng reng hi he khawvelah hian kan taa kan siam chi leh chi loh a awm ve a; chumi thliar thiam chu thil pawimawh tak a ni. Mi nupuite kan taa kan siam ngawt chuan thil pawi tak khawihin, a nghawng chu rapthlak tak a ni ṭhin. Ruihhlo te, rûkrûk leh tualthahte pawh kan taa siam ngawt chi a ni hauh lo. Pawikhawihna leh dan bawhchhiatna lam hawi chu kan taa siam chi a ni lo tih mi â nileng lo tan chuan hriat chi tak a ni. Khawvela pawi khawihtu lar, tualthah âtchilh tlat mai te, hmeichhia pawngsual âtchilh tlat maite leh rukruk âtchilh tlat maite chanchin han hriatte hian mi dangte tana ṭahna leh chhiatna an thlenna pawi thuizia chu kan hre ṭheuh awm e. Ṭhenawm ramrite kan taa kan siam tlat chuan buaina zakhua a thleng ṭhin.

Kan ta ni lo pui kan taa siam kan tum tlatna hian keimahni leh mi dangteah buaina leh harsatna a siam ṭhin a, a nghawng chu a ṭha lo hle ṭhin a ni. Mahni thawh chhuah bâk neih kan tum tlatna hian thil ṭha lo zawk a hring chhuak ṭhin a, mahni thawh chhuaha lungawi maina hi keimahni tan leh mi dangte tan pawh a nuam a, a rah chu lawmawm tak a ni ṭhin.

Tunlaiah pawh sorkar sumte mahni taa siam phêt tumte avang hian kan ram chuan harsatna a tâwk nasa hle a. Kan ta ni lo pui kan taa siam tum tlatna hian kan ram hi min tichhe hle mai. Chu chuan a hrin chhuah chu mi dang chan ai neih duhna, mahni hmasiala mahni hlâwkna ûma phêt sekna te, duhamna uchuak hian min tichhe mek a ni.

Tlangvalin mi nupui emaw, mi ngaihzawng emaw a chuh buai tlat chuan a nghawng chu ṭha lo tak a ni ṭhin a. Chutiang bawkin hmeichhia pawhin mahni pasal ni lo pui chuh buai tlatna te, mi chhungkua tibuai zawnga inrawlh tlatnate hian a hrin chhuah chu chhe tak a ni. Hmeichhia mahni inzuar ṭhin an kawmna kan lo hriat ve ṭhinah pawh hian, anmahni dawrtu tam ber chu nupui nei lai an ni tlat mai. Mahni nupui/pasalah hian lungawi tlang mai ila, mahni ta lo pui hi neih tum tlat lo ila, buaina tam tak hi chu a fihlim ngei ang. Nupui pasal leh ngaihzawng chungchanga mahni ta lo pui kan awh tlatna hian HIV kaina te, uirèna te, naupang enkawltu nei lo fahrah te, ruihhlo ngai leh KS-te thlengin a hrin chhuah tam phah a ni.

Kan Bible chuan sual tinreng bul a tih chu ‘sum’ hi a ni a. Tunlaiah kan ramah pawh kan buaipui ber chu sum hman dik lohna a ni. Khawvelah hian nei ṭên ṭûnin, rosum ṭhahnem tak, in leh ropui tak pawh nei mah ila, kan thih hun a lo thlen meuh chuan eng mah chhawm tur kan nei lo. Alexander Ropuia chuan amah an vuinaa an tih dan tur hetiang hian thupek a chhuah: "Thlanmuala phûm tura ka ruang in zâwn hunah chuan ka kut hi kut tuamna puanin in rawn tuam tur a ni lo va, a hmu apiangin kut ruakin thlan ka pan tih hi an rawn hre vek tur a ni," tiin.

Mahni chan tawka lungawi lo hian mahni ta ni lo neih phêt tum hian mawi leh mawi lo pawh thlu lovin kan phe a, mahse, kan dam chhung ní a lo ral meuh chuan eng mah chhawm tur reng kan nei si lo. Nupa chungchangah te, kan thawh chhuah, hlawh chungchangahte leh kan neih tawkah hian lungawi tlang mai ila, mahni ta ni lo neih phêt tum hian khawsa lo ila chuan khawvel hi a va nuam dawn em! Chhungkua a hlim ang a, keimahni pawh kan hlim bawk ang a, khawtlang leh ram thlengin a hlim ang.

Mi hausa leh neinung deuhte hi hlim turin kan ngai ṭhin a, mahse, an lo hlim vek hauh lo. Eirukna avanga hausate phei hi chu rilrua inthiam chiah lo leh man chhuah hlau reng reng hian an rilru a hahdam lo. “Millionaire-te hi kan nui khât pharh mai a ni,” Andrew Carnegie chuan a lo ti asin.

Sum duhamna chuan enge a hrin chhuah le? Beidawnna, chhungkaw keh chhia, ram chhiatna thlengin a nghawng a ni. Mahni chan tawkah, mahni taah hian lungawi mai tlang ila, mahni ta ni lo hi awt lo bawk ila, kan ramah hian sualna tam tak hi tihrêm a ni ngei ang.

DL Moody chuan, “Keimah ang mi keimah min tibuai nasatu ka la tawng ngai lo,” a lo ti a. Mihringah hian hneh harsa ber chu mahni hi a ni a, kan Bible hian a lo sawi chiang khawp mai. Kan buaina tam ber chu mi dang ni lovin keimahni hi kan ni. Mahni hi kan hneh ṭhin loh avangin chu chuan mi dangah nghawng ṭha lo a nei ṭhin. Keimah leh keimah ka intihbuaina hian beidawnna, duhamna, mahni intihhlum duhna leh ruihhlo bâwiha tàn thlengin a nghawng ṭhin.

June ni 11, 2002 khan zai intihsiakna American Idol an rawn inlan ṭan a. Kar tin, beiseina neite’n hla lar tak tak te, anmahni version-in an sa ṭhin a. Show-a endiktu pakhat Randy Jackson chuan zai pakhat tana a ngaihdan a sawi lar tak chu, “Nangma ta (hla)-ah i siam chhuak e ṭhianpa,” tih hi a ni. Hla hriat lar tak, thiam taka ama thlûk mawi tak maia mi pakhatin a sak a ni. ‘Mahni taa siam chhuah’ tih chu thil awm sa mahni ta ni tura themthiamna hmanga khawvel hriata a thara puan chhuah a ni.

Hetiang ang bawk hian thil lar tak lo ni tawh, kan ṭawngkamah pawha kan hman lar em em, diknate, rinawmna hi kan taah siam ila, chu chu kan mimal nun, chhungkua leh kan ramah ngei hian kan mamawh a ni. Pathian thute hi kâwra hmang mai lova kan taah kan siam a pawimawh ngawt mai. Hman deuha ka zin kual nasat ṭhin lai khan Mizoram hmun tam takah hian sorkar quarters leh building-te ka hmu nual a, nimahsela, a ṭhen chu a ṭawp em em. A enkawltu leh luahtute’n mahni ta angin an en lo nge ni, tourist lodge ṭhenkhatte phei chu thlenna tlak pawh a ni lo.

Kan ram hi kan taah kan siam a ngai a, sorkar hi kan taah kan siam a ngai bawk. Kan state ṭhenawm lawk, ring lo mi tamna state Tripura-a kan awm lai khan hmun dang danga ka vahkualnaah, an sorkar thilte a felfaiin an enkawl uluk em emte khan rual an tiawt ṭhin. Sorkar thil an chei hnûm ṭhatzia leh an enkawl ṭhatzia kha a mak kan ti ṭhin. An Secretariat building fai leh an enkawl thianghlimziate khu mak tak a ni. Khawvel ram hrang hrang aṭangin en turin an kal ṭhin.

Mipuite leh sorkara hnathawkte ngei pawh hian kan sorkar hi kan taah ngai ila, sorkar building, office leh thil dangte hi i enkawl uluk teh ang u. Kan taa siam loh tur tur hi kan taa siam tur hian kan phê a, kan taa siam tur dik tak kan taa siam tum si lo hian. Aizawl khawpui ṭawp dan leh felfai lohziate hi zah nachang hriat a hun. Kan ramah ruihhlo a hluar, zu a tam, ruihhlo ngai an tam, kan ti a; a dik khawp mai. Nimahse, zu leh ruihhlo avanga thle thle ho ai hian rui lo hai lo, meng fim kar ho hi an hlauhawm zawk mah ang em, tihte hi lo ngaihtuah ve teh le.

- Reuben Lalnunthara Hnamte