Written by
Z.D Lalvunga Journalist
Aizawl Ph9774637851
TUNA KAN RAM RI HI KAN TA NGEI A NI. Part - 1
The Aizawl. Oct. 20 “Ramri” tih hi chuan, International Boundary-a awm kan ni a, Ramri buai kan tih kumhlun ber chu “Assam” State nena kan inkar hi a ni fo mai hi ninawm ta hle mai. Ramdang sorkar nena kan ramri hi a buai tih hi kan la hre hauh lovang.
He kan State ramri, Assam nena kan buai fona hi Mizoram Sorkar, ram buairam hnuai sorkar (Provisional Gov't of Mizoram) leh India sorkar ten “Remna thuthlung” an ziah dawn lai a, Ham palaite ngaimawh em em, “Chakma Dist. Council leh Assam state nena kan ramri hi sawi a nih lai khan Central sorkar aiawh Home Secy-khan, he kan ngaimawh 2 - CADC leh Assam ramrite hi a phih hnawk lui leh tlat pek a nih kha.
Khatih rual khan Mizo Mipuite, kohhran ho leh NGO bakah all parties te khan, Ramri leh CADC kha inrem loh phah nana hmang lo tur leh, “Remna kan neih hnua CADC leh ramrite chu sawi that mai ni rawn se” tih kha Hnam palaite an ngenna a nih avang khan Provisional Gov’t of Mizoram (Ram hnuai sorkar) khan an dah ṭha ta rih niin a lang a, chutih rual chuan vawiin nia kan buaina a ni ta reng niin a lang.
British hun laia saphovin min awp hmain British (India) mi leh sa ten thingpui huan siam nan Cachar depa Lushai Territory an rawn hmang a, kan Mizo lalte'n an ram hauhvin an umchhuak ṭhin a. Ramri tihchian nan 1875-ah British (India) sorkar leh Suakpuilala te'n, “Sa” tanin International “Ramri Lung” 46 zet an phun a. Chumi International Boundary chu nemngheh nan India Sorkara Foreign Deptt. hmangin Governor General chuan, Notification No. 2299 P, Dt. 29.8.1975-a chhuah a, chu chu C.U AITCHISON-a Secy. to the Gov’t of India, hming signed a nemngheh a ni.
Heng Ramri chungchang tarlanna Gazatte leh Notification hrang hrangah a lang nual a, heng Notification-ho hi mithiam ṭhenkhatte kutchhuak kan hmu nual tawh nain kan nawr chak lo hle niin a lang a, a buai deuh laih hian kan ri leh hluai a, kan reh leh vang vang zel hian buaina min thlen ta zel zawk chu a nih hi. Tuna “Innerline Forest Reserve” hi Mizoram a mi a ni ngei a, Assam Forest Deptt. in 1896-1997 khan Form 46 hmangin Lushai Territory-a mi a nih thu a chhuak a. Hei hi vawiin thleng hian thaichhiatna a awm kan la hre rih lo a ni.
Notification No. 592 B.B Dt. 141898 hmangin Lushai Hills (Mizoram) chu Assam-a dah a ni a. Notification No. 1093 P., Dt 1631904 hmangin Inner Line Forest Reserve hi Lushai Hills Dist. (Mizoram) ah Transferred a ni a, tun thleng hian thaichhiat a la ni lo niin, a hrepha te chuan an sawi a ni. He notification hi Evidence Act 1872-chuan, “Finfiahna chiang” (Conclusive Proof) ah pawm a ni a, A kalh zawnga sawi pawh hi khap tlat a ni bawk.
“Conclusive Proof” : “When one fact is declared by this act to be conclusive proof of another, the court shall, on proof of the one fact, regard the other as proved, and shall not allow evidance to be given for the purpose of disproving it”.
Kan hriat ṭheuh tawh angin, ramri chungchangah hian Mizoram sorkar leh Assam sorkar pawh kum 1994 daih tawh khan, DC level te, CS level leh CM level-ah te an lo inbe tawh ṭhin a. Chuta rawtnate chu:-
1) Mizoram Rawtna:- Kan History te, a mihring chengte, tawng leh thil dang a kaihhnawihte behchhanna ramri kham, 1875 notification behchhana Ground-Demarcation siam.
2) Assam dinhmun:- Hun kal tawh, mihring chengte, ṭawng leh thil danga kaihhnawih te behchhana ramri kham an duh lova, kum 1933-a Notification hmanga Inner Line-rin kha ramri a hman an duh.
3) Thutlukna:- Mizoram CM leh Assam CM-te'n thutawp siam mai se, Mizoram CS in Meeting leh chu Aizawla neih a rawt a, CM te thutawp siam erawh hriat a ni lova, sawiho lehna tur leh, hmasawnna a awm pawh hriat a ni lo. Dinhmun ngai (status quo ante) tihdanglam loh an remti a ni awm e.
4) State Boundary piller:- Cachar D.C, HK Mahanta chuan boundary piller chungchangah Kolasib D.C Niharika Rai IAS hnenah lehkhathawn No CCB 18/12/43 dt. 26.9.2012 hmangin hetiang hian ramri Lungphun chungchang a hrilh.
To,
The Deputy Commisioner,
Kolasib Dist. Mizoram
Subject: Construction of Piller at Sihpui Zautlang by Assam Gov’t.
Ref: Your letter No. J.31015/5/2008-DC (K)/207 Dt. 11/9/2012.
Madam,
“In response to your lett. under reference, I would like to inform you that Inter State Boundary piller of Assam and Mizoram at Dolakhal area near Dholai RIver at Geo Co-ordinates N-2400 1105, “E-92 45’ 4605” was removed by the Misreants which was initially planted by Assam Survey Personnel during 1959-60 after conducting Boundary survey and demarcation and which is found to be the Tri-Junctional boundary point of Cachar district, Hailakandi district and Mizoram state. This piller was identified and taken as referal point for demarcating the coupe area under the Cachar Forest Division while Joint Survey and demarcation of Bamboo couple in Inner line Reserve Forest was done on 3/8/2012 by the staff of Dholai Range and H.P.C (Panchgram) officials, on 22/8/2012 a report was received that this pillar was Dismantled and removed by miscreants. Realizing the importance of existence of the piller, it was decided to reconstruct the same on the same place and therefore piller was re-erected by the staff of Dholai Range on 05/09/2012 on the same spot as depicated by Geo coordinates.
“You are aware that the Union Territory of Mizoram was created on 21st Jan, 1972 after the year 1959-60 and therefore status quo Ante be maintained as per bilateral Agreement although there are some differences between Assam and Mizoram over the Inter State Boundary and the pillar should be put in place to maintain status quo Ante, you would appreciate that this is not a matter of violation of status quo Ante in the disputed area from the state of Assam side.
“Matter may be dicussed in detail in the Proposed meeting to be held on 05/10/2012
Yours faithfully,
Sd/- illegible
(H.K Dev Mahanta)
Deputy Commisioner, Cachar, Silchar, tiin lehkhaah hian ziak a ni a. Kolasib D.C aiawhin Pu Lalrinawma, sub-Deputy Commisioner (R) chuan secretary to teh Gov’t of Mizoram, Home Deptt. ah lehkha No. J.31015/5/2008-D.C (K)/216, dt. 4th Oct. 2012-a thawh bawk a ni. Official lehkha hrang hrang han dapkual chuan, tuna kan buaina “Ramri” Inner line Reserve Forest hi Mizoram chhunga mi a ni a, Mizoram ta ngei a ni. Cachar leh Mizoram inrina chu India sorkar, Foreign Deptt. notification No. 2299 P, dt. 20/8/1875 bituk hi a ni. Cachar D.C lehkha D.C No. J. 31015/5/2008-D.C (K) dt. 11.09.2012-pawh hian a dikzia a tilang bawk a ni.
Hei hi Inner Line Reserve Forest leh ramri chungchang thu, Danin a sawi ang chu a ni a. Dan hmang chuan Assam Official te ṭanchhan hi a dik lova, chuvang chuan, Assam chuan, “Ramri buai kan nei lo” tiin ṭan an khawh lui tlat a, Mizorama awm Inner Line Reserve Forest hi neih hlen theih nan Mizoram Sorkar rawtna pawh an pawm duh lo lui tlat a ni. Silchar D.C ziak angin, Cachar leh Mizoram ramri, “Lungphun” pakhat chu Dholai luikam, Dholakhal-ah a awm a. Kan ram zu tak Assam kuta awm hi a dik miah lo a ni. Mizote tan a tlawmthlak a, ramri thu, Vairengte Police O/C leh Dholai O/C te kuta dah phei hi chu a him lo hulhual a ni. Kum 1972 aṭanga vawiin thleng hian, chhiah (Tax) pawh an rawn chhunglut tawh lova. A thlawnin kan ram an luah a, chutih laiin Mizoram chhiah (Tax) leh thil dang man nasa takin a pung a, Assam-in 1972 aṭanga chhiah an lak pawh a pung nen Mizoram Sorkar-ah rawn chhunglut ziah tawh zawk se la, Inner Line Reserve Forest-hi Mizoram hian a rang thei ang berin la kir leh vat zawk sela hetiang anga buaina hi kan pumpelh zel tawh dawn tihna a nih avang hian, kan sorkar chaktak leh huaisen tak hian beihpui thlak nghal vat teh se.
(Note: A tul anga bihchian zual leh deuh a ni ang.)