Assembly ṭhutkhawm thlir let lawk ang
9th Mizoram Legislative Assembly third session a zo chiah a, tunlai ṭawng takin ka'n 'react' ve lawk teh ang. Ni hnih awh ṭhutkhawm kha ka tuihnih ve dawn a, kan ngaihdan erawh a inang vek lo ang.
Tun ṭum kha August 20, 2024-ah session ṭan a ni a, August 21-ah an zo leh nghal a nih kha. Sorkar bill pawimawh panga lai put luh a ni a, sawihona neih a nih hnuah pawm a ni. Zawhna ṭhahnem tâwk tak lutin, House-a chhàn chi (starred question) 200 chuang lutah paruk (6) chiah chhàn hman a ni. Tun ṭum 9th Mizoram Legislative Assembly-ah hian ZPM chuan MLA 27 an nei a, MNF-in 10, BJP pahnih (2) leh Congress-in pakhat (1) an nei a ni.
House-a thusawi mai mai
Ṭum dang ang lo takin tun ṭum session-ah hian finfiah nghal mai theih tur thu dik lo sawi rîk a awm a, mipui nâwlpui mak tih pawh a hlawh viau.
Home Minister Pu K. Sapdanga chuan Serlui (ST) bialtu MLA Pu Lalrinsanga Ralte, Aizawla Dinthar Venga khawsa chu an zawn hmuh zawh loh thu a sawi a, hei hian boruak pawh a tisosang hman viau. MLA meuh hmuh zawh loh anga a sawi hi thil mak leh thu dik tawk lo a ni tih chu a lang nghal lo thei lo a. A hnukhârnaah ṭul hauh lo a sawi chhuah chu Home Minister hian ngaihdam a dil phah a nih kha.
Thu dik lo kuhva chîn khap pawh kha
Thil pawimawh tak pakhat, Chief Minister Pu Lalduhoma'n a sawi liam puat a awm a, chu chu India sorkarin kuhva (areca nut) chîn a phal tawh lo anga a sawi kha a ni. Assembly session hi hun rei deuh tawh aṭangin TV lamah 'live' ngeia tihchhuah a ni tawh a, mipuiin kan thlir rawn a ni. Hei mai bakah social media a chak tawh a, a vaia thlir hman lo tan pawh a pawimawh lai lai lo la chhuakin hmuh tur a awm nghal ṭhin.
Directorate of Arecanut and Spices Development, Ministry of Agriculture and Farmers Welfare-a Director Homey Cheriyan chu kuhva chîn phal tawh loh a ni em tiin mi ṭhahnem ngaiin an zawt nghal a; Mizoram Chief Minister thusawi hi central sorkar chuan an hriatpui loh thu a lo hrilh a ni.
Kuhva chungchang hi Lok Sabha-ah pawh Agriculture Minister hnenah zawhna a lo lut tawh a, "There is no proposal to ban cultivation and use of arecanut in the country,’ tiin chhan a ni. A awmzia kan hre vek a, 'Kuhva leh a chîn phal lohna turin India ramah hmalakna a awm lo...' tihna a ni ber ang chu. Assembly House record-a awm reng tura kan ṭawngkam hmanah fimkhur a ṭha khawp mai.
Thu inchuh leh mimal sawma pakhat
Aizawl aṭanga Assam Rifles sawn chhuah an sawi chhuahnaa Memorandum of Understanding puahchah sa pahnih a awm chungchang an sawi a, an inhnial nual a nih kha. Hachhek (ST) bialtu MNF MLA chuan RTI zawhna chhanna a chhiar chhuak a, Assam Rifles sawn chhuahna tur kal zelah draft MoU pakhat a awm thu a sawi a, Mizoram sorkar chuan 'comments' a pek ringawt thu a sawi.
Pu Lalduhoma chuan RTI chu a dik tâwk lo thei tih a sawi a nih kha. Chief Minister hian draft MoU pahnih a awm tih sawiin, siamrem ngai a awm thu House a hrilh a nih kha. Draft MoU hi Assam Rifles lam leh Mizoram sorkar lamin kan neih thu a sawi. Hei hi Pu Lalnunmawia Chuaungo, MNF sorkar laia Chief Secretary khan a nemnghet a tih theih a; Congress Bhavan, Aizawla a thusawinaah, Chief Secretary a nih laiin Mizoram sorkar pawhin draft MoU a neih thu a sawi a, Ministry of Home Affairs lamah an thawn a, 'reminder' pawh an thawn fo thu a sawi.
Mimal taka House Leader berin a member-pui sawma pakhat a sawi chhuak kha ngaihthlak a hrehawm duh hle bawk. Kum 2010 daiha House member pakhat Pathian ram Assembly House-a sawi chhuah kha thil chuangtlai tak niin a ngaih theih a ni.
'Ka sawi duh a…’
Kan ram rorelna sâng berah ṭawngkam thiam ber bera kan ngaihte thlengin an sawi sual; 'Chairman... leh adt.' kha chu tihpalh a ni mai a. Chu aia ka lo vei chu an duh an sawi vek hnuah ‘...tih hi ka sawi duh a’ an ti deuh vek mai kha a ni.
An sawi duh an sawi zawh vek tawh kha chuan ‘ka sawi duh a’ tih ṭawngkam khi a chuangtlai a ni! Press Release kan siam ṭhin a, Pu Hawla'n ‘...niin kan ngai,’ tih a phal lo ṭhin ang deuh kha a ni.
Entirna mai mai atan, ‘Home Minister hian min zawng hmu zo lo hi thil dik lo leh awihawm loh tak a ni ka ti,’ tihte hian fiah leh tlang taka sawi theih a ni a. Chuti ni lovin a tawpah, ‘tih ka sawi duh a ni,’ tih leh kher ṭhin ang kha a ngai tawh lo. Kan politician leh mipui hmaa ding pha chin, mipuiin kan thlir rawnte hian puithu leh awihawm an tum luatah hian Mizo ṭawng hi an tichhe fo ṭhin tih ngam a ni.
Kan thiama kan sawi dik e, tihna lam ni lovin hmasawn theihna tur hi dap zel a ngai. Sawi belh ta zel ila, ṭawngkam hawihhâwm emaw kan tih tlat, 'Lawmthu sawi kan ba nasa hle,' tihte hi a ngaimawhawm riau. Lawmthu sawi kan bat thu sawi lovin lawmthu sawi mai tur a ni ang. 'I lo ti ila, i lo ngaithla ila, i lo hria ila leh a dangte' hi a dik zân loin a lang. Dawhsan leh mipui ngaihthlak tura ding pha chinte ṭang thar ila, kan thlir rawnte hian Mizo ṭawng dik leh felfai min hlui teh se.
- Zoa Tlau, Buannel Cabin