Written by
- Zohmingthanga Tlau

'Veng huaisen ṭang fan fan' kha

Vanglaini Volume-XXX No. 60 March ni 14, 2015 (Inrinni) chhuaka phek 8-naah khan 'Revd Chuauṭhuama Huang' tih kha ka lo chhiar a. 'Veng Huaisen Ṭang Fan Fan' tiin a huang neitu hian thiam takin MLPC Act hman sawiselna leh zu zuar duh lo vengte fakin mipui fuihpawrhna rawng kai lek lekte pawh a rawn thailang a, chhiar a manhlain ngaihtuahna thui tak min neihtir hlawm ngeiin ka ring.

Mihring kan thuhmun fo lova, Presbyterian Pastor pension hian zu zawrh hrim hrim hi a hua nge sawrkarin Dan ang thlapa zawrh a tumna hrim hrim hi a hua tih erawh zawhna lian tak a ni. Sawrkarin MLPC Act hnuaia zu zawrh a phal hma hauh hian Veng/ Khaw hrang hrangah zu zuar an tam em em a, mahse kan Reverend hian khatih hunlai khan tun ang em em hian a vei lo nge tuna heti taka 'extreme'-a a do ta hi mi tam tak mak tih a tling ve ngei ang.

Zu chungchang hi sawi thui a ngai lova, kan hriat atana ṭha ve pakhat chu Mizote'n Kristian sakhua kan zawmna kawnga thawh hlawk bertu Missionary rawn tirtu Robert Arthington kha a nu leh pa zu vanga hausakna rochuna Missionary rawn tir thei ve mai kha a ni tih erawh kan hriat a ṭha hle mai. (http://en.wikipedia.org/wiki/R...). Zu zuar hausa neih rosum changtu hmalakna pawh hian Mizote zingah rah ṭha a seng a, kum 100 chuang Kristian kan lo ni ta chu a nih hi. Missionary lo luh tirh khan Lushai Hills District incharge Civil Servant NE Parry chuan zu chungchang hi a lehkhabu The Lakhers-ah khan lo ziak daih tawhin a tira Missionary zirtirna zu khapburna (Prohibition) chu thil ṭha lo a nih thu ziakin a zirtirtute ram ngei pawhin an khap loh laia hetianga an tih avang hian nakinah Mizote'n harsatna an la tawh a rin thu a lo ziakin a hman thiam dan inzirtir a ṭhat thute leh Missionary hmalakna chu bulṭhut fuh lo (wrong foundation) a nih thu a lo ziak nghe nghe. He zirtirna hi hnam hnufual (primitive) zawkte bumna a ni tiin nakin lawkah thil nihna dik tak an la hriat leh tho dawn avangin an la buaipui ang a, buaina a la thlen mai tur thu a ziak bawk (The Lakhers Intoductory Pp-21-22).

'Veng Huaisen Ṭang Fan Fan' article hi uluk taka chhiarin a him lo hlein a lang, Kohhran leh Kohhran inkar boruak chhe siam tumnate pawh a ang lek lekin a hriat. "Presbyterian Kohhran mi leh sa chu a thlang ta rih lo phawt a; hei hi thil lawmawm tak a ni," tih ṭawngkam han hman kherte hi thil uchuak tak chu a ni. Kohhran angin tumahin zu an in lo va, Kohhran ang pawhin tumahin an zuar hek lo.

Article ziaktu tarlan ang hian UPC (NE) Kohhran chuan rawngbawltute zingah zu in phalna (permit) neite chu rawngbawlna aṭangin an nihna an hlihsak tur thu chanchinbu-ah a lo lang a, hei hi a rawn fak hle a ni. Ama Kohhran awmna ngeiin hetianga a ti ve lo hi Synod pawh a kar pah hle niin a lang a, mahni Kohhran tih theih loh faktu hian a duhthusam ram (utopian state)-ah Mizote hi min chentir a tum mai niin a lang. Reverend zahawm tak hian ama Kohhran mipuite hi him takin veng mai se, chu chu a tih tur dik tak niin a lang. Khawvel ṭhang zelah kan Reverend zahawm tak ngaihdan ang nguta khawsak hi a theih tawh loh tih hi kan hriat nawn fo a ṭha hle mai, hetiang hi sakhaw larun lutuk 'fanatic' rawng kai an ni thei em? tihte pawh hi kan inzawh nawn fo a ṭha. Midangte nun zawng zawnga inrawlh tum nih ngawt hi a dik ber em? Zu dinhmun dik tak hi zirchiang zawk se hetianga a ṭhuthmun aṭanga sawisel vak vak ringawt lo hian tih hi ka ngen tel duh a ni.

Reverend hian ṭawngṭaina hi a ngaisang vak lo nite pawhin a lang tel a. Ringtute ralthuam ṭha leh chak bera ngaih ṭawngṭaina chu ti hian a ziak a nih kha; "Chauh thuba rawhah ṭawngṭai kan rawt leh ngawt ṭhin a," tiin, a thil thlir dan hi a mak hle a ni.

"MLTP Act hman chhung khan zu chu a rem ṭha lo tih chu tlang hriat a ni. Mahse zu a tawmim hle tih erawh chu tu man an pha thei lo," tia a ziak phei hi chu thil zirchiang lo leh dawhkana ṭhu chunga ngaihdan puakchhuak mai a ni e. MLTP Act hun lai kha nimin mai a ni a, khatih hunlaia zu a tawmim lohzia hretu chu mipui hi kan ni, mipui em bum tuma lehkhaziak hnutchhiah hi a ṭha ngai lo. Chanchinbumi kan nihna angin Rangvamual-ah zu zuar zu hralh dan survey kan nei tawh a, in 10 chuang kan lut a, (chung chu zu zuar vek, lo ngai haw lo se) in tinin dawrtu an nei vek a, an rate zawng zawng nen kan finfiah vek a, khatihlai khan zu a tawmim tia sawitu Reverend hian zir chiang ve deuh teh se. Khami zat zu zawrhna dawr pawh kha tunah hian hawn a ni dawn lo lehnghal.

Veng pakhat thiltih fak chiamna hi Veng dang fuihpawrh tumna mai niin a lang bawk, Reverend hian Chanmari Veng hi a fak tak tak chiah em? A ngaih­dan nen inmila hma an lak vang maiin veng dang elhsen nan hman a tum lek ni fangin a lang. Mipui fuihpawrh tuma 'Black Day' sawimawitu hian 'political interest' te pawh a nei tel niin a lang, sawrkar huaisen taka dodal anga lan tumna hi larna chikhat a ni ve a!