Written by
- Lalrintluanga Pa

Officer hruai theih minister?


Hman ni khan minister hlui pakhat hian officer-te nen thawhho ṭhat a ṭul thu ngaihnawm takin a ziak a. Kha thu kha ka hnialna lam ni lovin, khatiang hrûl deuh hlek, minister-te officer-te nen thawhhona ṭha lam hawi, inkawm ngeih lutuk leh thawhhona kawnga fimkhur ngaihna lai, thlirna tlang dang deuh hi ka’n ziak ve teh ang.

Mi tam tak chuan Mizoram changkan theih lohna, kan hmasawnna lohna leh eirukna vel zawng zawng hi minister leh politician-te ai mah hian sorkar hnathawk te, officer lian, an kut leh ke berte avanga awm ang hialte’n an ngai a; a dik theihna chen pawh tam tak a awm thei ang. Sorkar kan tih hian a hotute chu politician (political executive)-te an ni ngei a, mahse, sorkarna fawng chelhtu tak tak chu sorkar hnathawk (bureaucratic executive)-te hi an ni fo. Anni hi department leh a chhunga thil awm dan hre berte an ni a, anni hian an tih ṭhat duh leh duh lohin kawngro a su thui viau a ni. Kum 50 chhunga kan inrelbawl dan en hian a nawlpui chuan kan politician-te hian sorkar hnathawk hi an ngam mang lo emaw ni tih tur a niin ka hre ṭhin.

Minister sorkar officer-te kaihruai thei kan mamawh

Minister-te hian dinhmun sang leh pawimawha an din a, mawhphurhna sang tak an neih hian mipui leh ram tana tha thawh ve ngei duhin, thil ṭha tih tumna leh tih duhna lian tak an nei ngei ang. Mahse, hetiang thilah hian anmahniin thil an ti vek thei lo va, department awm dan leh mipui mamawhte pawh an hre vek hek lo. Chutiangah chuan department-a officer fel tak takte puihna chu a ngai ngei mai. Mahse, Mizoramah hian sorkara inthlak pawh thil ṭha danglam emaw, system ṭha danglam viau emaw kan hmun ngai vak lohna chhan hi minister-te’n officer-te kaihhruai lovin, minister-te zawk hi kan officer-te hian an kaihhruai nasa lutuk vang, minister leh officer thawhhona ṭhat lutuk vang, an inkawm ngeih lutuk vanga ni thei ang em?

Minister tharte hian minister nihna an han chelh hian ‘mo thar tha’ ang deuha thathona nen, department pawh hmasawnpui dâwrh duhna nen he mawhphurhna hi an chelh ngeiin a rinawm. Mahse, kum nga a nih meuh chuan anni pawhin an beisei angin an che thei lo va, mipui beisei an phak lo fo ṭhin a nih hi. Hei hi a chhan ber ni a lang chu - minister-te hian department siamṭhat tumin bei mah se, mipui tana thil ṭhate hi tih tum ve bawk mah se, officer lamte nen hian an inkawm ngeih ta lutuk a, department officer lam lah hian thil tih theih dan aiin a tih harsatzia hi an pute an hrilh nasa lutuk a; a tawpah chuan eng teh ual ti lo hian an term an hmang zo ve leh ta mai a ni ang em? A tira beiseina leh tum sang tak kha officer-te nena inhmelhriat ṭha em emin, eng teh vak nih pui ta lo hian an chhuak mai ṭhin lo maw? Hengah hian kan minister-te hi an fimkhur thiam a ṭul hle awm e.

Service bil hamṭhatnaah a awm thei em?

Minister-te hian department an han enkawl hian department officer-te hian mipui tana an thawhna ai hian service leh department dinhmun ṭha tur hian an lo bei nasa zawk mah ang em? Hun kal tawh en hian thawhhona ṭha leh inkawm ngeihna hian service ṭhenkhat tan chuan remchanna, hlawk leh ṭha danglam bik a siamsak em? Heng specialist service-a kan ngaih police, engineer-te hian state dangah secretary post hi an chelh ve rûn hlawm ang em le?

Hengte hi inkawm ngeihna rah a ni mai ang em le? MPS-in Fisheries department an enkawl nawlh nawlh a, sâwtpui tak ang maw? An sawi fiamthu ṭhin, LDC aṭanga secretary kaisan theihnate hi system ṭhat vang nge system chiankuan vak loh vang ni ang? Chuvangin, kan minister lam hian officer-te hi thawhpui dan chintawk, nêlawm dan chin tawk an thiam deuh chu a ngai em aw ka ti ṭhin.

Thawhhona hian sual thupna a siam thei em?

Officer leh minister thawhhona ṭha tak neih hi thil ṭha a nih rual hian, a cháng chuan thil tih sual inthupsakna thleng hian a tih theih em? Thil thleng tam tak zingah sorkar term hma khan department pakhata hotu E-in-C khan Ailawng khua tui lakna tur kha a huanah tui lakna turin a la pêng tih thawm a awm a. Amaherawhchu, kha department hotu kha hrem a nih âwm thâwm reng reng hriat tur a awm lo. Khatiang deuh khan officer lian deuh thil tih sual hi hrem loh a zuzi ral ta mai mai hi a tam viau in a rinawm. Eirukna kan hriat chin hi chu pawisa tam tham leh a lian tham deuh zel hi a ni a. Eirukna leh thil dik lo tênaute phei hi chu inhmelhriatna avang hian enliam mai maite hi a tam viau ang em? Hetiang kawngah hian minister tan pawh an lo thawhpui hrep tawh, an lo kawm ngeih tak chunga action lak hi thil harsa tak tur a ni. Chuvangin, minister-te hian an hnuaia mite thawhpui kawngah hian an fimkhur a, thawhpui dan chin tawk an hriat a ṭul khawp mai.

Thil dik tâwk lo puan chhuah a tam phah

Minister-te hi thil hre ber an ni lo va, sorkar hnathawkte hi a hmuna hna thawk zawk an ni a, kawng tam takah minister-te hi an kaihhruai leh finchhuah chu a ṭul ngei mai. Amaherawhchu, a chang chuan thil dik tawk chiah lo thleng hian an lo tihtir thei ang em? Hman kum khan UDPA department kha paperless office-ah an han puang ngawt a, mahse, a paperless lohzia chu a hretu mipui kan ni. Mizoram pawh India rama organic state hmasa berah kan puang ngawt a, mahse, kan organic lohzia hi a hre chiangtute kan ni. Minister hmingṭhat nana thil ni chiah lo tihtir emaw, puantir emawte hi thil awm fo thei tak a ni. Chuvangin, kan fimkhur viau a ṭha awm e.

Mizoram hi thil changkang hmel deuh deuh, a tak belhchiana eng mah ni chiah lo hi kan ngah viau ṭhin ang em? Hengte pawh hi minister lam tih aiin officer ṭhenkhatte’n an minister laka tlâktlum leh chet ṭhat an duh vang te, an eiruk tur siamna hmanrua mai mai thlengte hi a ni thei ang em? Kan fimkhur ṭhin a ṭha khawp mai.

Officer tlawn theih minister

Mizorama sorkar hnathawk lian officer-te hi hotute tlawn thiam tak anga sawi an ni fo; a dikna chen pawh awm ang. Sorkar hmasa lama an huat em em pawh hi sorkar an han inthlak a, minister an nih chiah hian officer huat deuhina contract hmanga a lo thlawn a, eng action mah lak tak lohte pawh an awm ṭhin angin an sawi nia. Minister hmuia chithlum tât a, an duh duha an kaih leh tak mai mai hi kan minister tam zawk kha an lo ni mai ang em aw ti tur a ni. Chuvangin, ram leh hnam siamṭhatna tur hian officer-te thawhpui thiam a, a hun a hlat ngam, a hun a hrem ngam minister hi kan mamawh tak niin a lang.

Officer hian sum siam nana mipuiin kan mamawh leh kan state-in kan afford (tlin) em tih ngaihtuah lova modernization process kalpui emaw, hma thar lakna ang hi a awm ṭhin em? A tira hlawkna, a installation period-a sum tam lai chauh ngaihtuah a, nakina kan ram tana thil ṭul lo leh buaipui leh mai mai tur, sum siam nan proposal/project siam ching takte hi an awm ang em?

Hetiangah pawh hian kan ram mil, kan pawisa neih mil a ni em tihte hi kan ngaihtuah ṭhin a ṭul khawp mai. Minister-te hian hmingṭhatna ûm ringawt lovin, nakin zela kan ram tana a ṭhat leh ṭhat loh turte uluk taka bûk chunga officer proposal-te kan thlitfim ngam a, hmalakna kan kalpui a ṭul hle.

Kan ram hian minister a ngaihna hria, thil zir peih, thil kalhmang hria kan mamawh tak zet a. Officer-te hui khawm a, kaihruai a, hmang ṭangkai thiam, kut leh kea hmang thiam kan mamawh ngei mai. Chutih rual chuan, a ṭul hun officer leh a kut leh kete pawh hlat ngam hi kan mamawh a tak zet bawk. Chutiang mi kan neih ngah hun hunah kan ram hian hma a sawn ang. A nihna takah chuan kan Mizoram officer-te hi an fel a, an fit a, a smart bawk a; an duh tak tak chuan eng hna pawh an thawk ṭha thei em em. Mahse, anmahni kaihruaitu lam hi an nikhua a ngai a ni e. 

- Lalrintluanga Pa