Written by
- Lalrammawia Ralte

Materialism leh ṭhalaite

‘Materialism’ hi chi hnihin sawifiah ta ila: Pakhatnaah chuan sum leh pai, kan hmuh leh khawih theih chi ‘Thilneih’ (possession), tisa-thlarau ṭhatna lama zirna emaw hlutna (moral) aia kan nawm khawsak (physical comfort) nâna kan ngaihpawimawhna leh rinna ang chi rêng rêng hi. Tin, hrilhfiahna dang ‘Philosophy’ zirna huangah chuan he universe chhûnga mihringin kan hmuh leh khawih theih (material) thil che vêlte leh kan khawih danglam chin bâk chauh a awm (exist) rinna.

Tunlai khawvelah Mizote pawh inkalpawh leh inbiakpawhnain min chim nasa a. Mi nawlpui khawsak, eizawn leh hnathawh aṭanga thlir chuan Materialism-ah hian kan sâng tawh hle a tih theih ang. Chutih rualin kan thil neihte kalhmang leh hmangchâng hriat kawngah erawh tu pawh inzir kan mamawh hle.

Materialism hi zirtirtu, nu leh pa, NGO leh sorkar ang pawhin ram dangte pawn an lo buaipui nasa tawh ṭhin. Psychology Professor Jean M. Twenge leh a hoten American High School ṭhalaite 1975-2007 survey an neihnaah chuan ṭhalaite chu an thlahtu hmasate aiin sum an khawhral nasain thil mawi leh nalh an ngaina a. Tumna tak tak leh mamawhna nena rim taka thawh chhuahna an nei tlem hle. 2005-07 a zirlai an hmuh chhuah 62% te chuan sum tam tak neih hi a pawimawh niin an ngai a, 1976-78 a zirlai 48% te chuan chu tho chu an ngaihdan niin 2005-07 a zirlai 39% te chuan thawhrimna tak tak an nei lo tih an phâ lo bawk. 1980 leh 1990 chhoah chuan materialism-ah an sâng chho tawh hlê a. A bikin kum 13-18 ah a nasa zual.

Chhungkaw nun leh ei leh bar kawng a lo ngheh tawk loh khan ṭhalai­ten ‘thilneih’ lama intihhmuhna kha hlimhlawp nân leh rual pawlnaah an lo ngai ta ṭhin a. Tichuan, sumdawn nâna thil zawrh fakna te leh an milàrte tihdan/ nundan leh neih ang apiang nun ‘goods life’ kha nun dan ṭha zawk ‘good life’ a ngaihna an nei ta ṭhin bawk a ni.

Keini society-ah pawh nasa zawkin materialism hian hmun a luah chho tawh a. Rual awh luat vâng leh vantlâng tehfung (social measurement) anga ngâi a, midang ina an neih leh tih vâng chauha nei kan ang hle. Chhungte nawr buai tawk vela khawsa pawh awm tak ang maw? A nghawng lian tak chu ṭh­a­laiteah rilru hahna (depression) a siam nasa a, depression nei kan pung zel bawk. A pawi hle a ni. Naupang lam deuhah thilruk duhna a awm a, rukruk case a tam phah. Dik lo taka sum tihchingpen duhna pawh a thlen bawk a ni.

Tunlai Mizoram chhunga ṭhalaite nun phung pakhat hi lo thlir ta ila - Mobile phone, computer, laptop, two wheeler (bike & scooty), fashion leh adt. hi an neih aṭanga kum hnih khat hnuah emaw kum a tlin hma pawn an ngaina tawh lo/ hne tawh mai ṭhin. A nei dangte nên an inthleng loh vêk pawn hralh a, a aia

ṭha zawk duhna a awm zung zung ṭhin. Mamawhna tak tak avânga kan sual chhuah a nih loh avângin hlutna a nei tlêm ta ṭhin a ni. Nunze ngheh lohna chikhat a ni bawk. Kan chênpui hnamdang vaite hi kan ramah mi inhnuai te in luah ṭawmin an khawsa a. An mamawh leh duhte chu neih duh tak takna thinlung nen an sual a. Hnam upa tih takah chhawrbawkna leh ṭangkaina awm, an mamawh chauh an nei ṭhin a ni. Sum leh pai vawn leh inkhawl an peih a, a chuang liama inkhawhral loin State dangah an intuak ngat ngat a nih hi.

Bryant H. McGill American author chuan, “Materialism is an identity crisis" tiin a sawi. Materialism-in kan Mizo culture neih leh hlutna te, hnam incheinna leh thil hlui ngaihhlutna chenin a tinêp a. Rimawi leh ṭawng hman dik/ ziak dik thlengin kan hre tlem tial tial a. Mahni nihna (Mizo identity) hriat chian tawk lohna a awm zel a. Hnamdang nunphung, thilneih leh incheinna te kan ngaina tulh tulh bawk.

Kan rama pangpar hming mawi tak tak kalsanin Anthurium kûtpui kan hmang a. Kan Cable Network-ten nitin Mizo ṭawnga en tur Korean/ Hindi serial chhuah tur an nei reng bawk. Naupang, awmpui leh tar thlengin kan thlir ṭhup a. A ‘moral of the story’ lam kan ngaihtuah tawh ngai em? Nasa takin kan ngiahhlut zawng (value system) a pawt hniam a, rualelna aiin rualawhna lamah kan awn nasat phah ta a ni. Midang (identity) entawn hi a hautak takzet a, taksa, rilru leh sakhuana thlenga nghawng thei a ni. Hêngte avânga keimahni mimal ṭheuh inthununna kan neih loh chuan min thunun lêt hun a awm mai dawn a ni.

Materialism chungchânga invên leh siam dik kawngah hian kan ram politician-te kut ringawta innghat loa khawtlâng, páwl leh nu leh pate nêna zira inhrilh fiah tawn chi a ni. Social network leh internet connection kan neih ṭhat hnu aṭang hi chuan thil tam tak kan hriat belh a. Chutih rualin thil zira chîk peih tak takna erawh kan la tlachham hle. Mi thuziak leh chanchin thar kan dawnte a thu lâkna (source) a dik leh dik loh pawh thlû loin hawrawp pawh kim mang loin kan ṭhian leh laina hnai deuhte kan thawn zel bawk a. Mi thil hmuh chhuah sa hian nun awlsamna leh hahdamna ni loin hriatna leh finna kawnga min tichak tua kan hman ṭangkai a ṭul hle a ni.

Kan mobile phone, incheina, lirthei neihte leh kan tlai chawhmehte hi a inhèn em tih te hi kan ngaihtuah ngâi em? A chuangliama 24x7 internet luh nâna pawisa kan sên ralte hian service provider-te chauh hlawkna kan siam a ni. Materialism hian engtin tak kan nun nghawng zêl ang maw? Ṭhalaite khawvêlah hian sum mamawhna (demand) leh hman ralna (expense) a sâng tawh hlê. Chutih rualin kan sorkar leiba lah zahthlâk khawpin a tam. State dang 'ram thim' tia kan sawi ṭhinte khuan buhfai, gas, petrol leh inrêlbawlna tur budget-in min rawn châwm nung reng bawk a. State Financial Emergency puangin financial crisis tâwk ta ila engtinge kan khawsak tâk ang le? Ram economy a la hniam êm êm a, intodelh aia a thlâwna thil dawn duh tamna ramah hian zir tur/ hriat tur hmabâk kan va ngah si êm.

Tun dinhmunah nu leh pa leh midang­te thlazar hnuaiah kan nuamsain kan duhzawng kan neiin kan chên rih a ni thei e. National Skill Development Council (NSDC), PM Chairman na hnuaia awm chuan 2020 ah chuan India ramah hnathawk thei (kum 15-65) 200 million chuang an awm tur thu a sawi a. Hetih hunah hian ṭhalaite hi khawnge kan awm ve ang? Sorkar hna kan thawk dawn nge? Kan sumdawng ang a, ram dangah te kan inhlawh dawn? Tribal Scholarship kan buaipui zawk dawn nge, NREGS-ah thawh loh hlawh kan la la zel dawn? Nge khawchhak hmel ang neih tuma hritlâng damdawi chak tak ei a, vun ngo nâna addict leh si? Nge compensation, LSC, drug license hmangin sum siam kan ṭan dawn? Intihsiakna a sâng telh telh a, mate­rialism-ah kan tlan telh telh bawk si.

Camera ṭha taka political leh eco­nomic issue lâk aia ‘model hlawh nei lo nula’ thlalâk nuam kan ti zawk dawn nge kum maktaduai chuang insiam puitlin nâna hun tam tak mamawh êm êm petrol leh diesel hlutzia kan hre chhuak zawk dawn? Enge kan hmabâk le?