Sikul Chawlh Puan leh Phun Thu
August 28, 2024 khan Aizawl district-a zirna in zawng zawngah sikul chawlh an puang leh ta! Ruah a tlâk seng seng apianga fate sikul kal tùr ngaihtuah avànga awm nuam lo nu leh pa leh, chawlh ṭûl tawh lo tia phun phun ho hi, ‘Insual tur’ ti thut ta se, chak zawk awm lo khawpin kan inzât hial tawh lo’ng maw le aw!? A puangtu hi zirna lam ngaihtuahtu, sikul lal - Education department lam ni loin, chhiatrupna laka kan himna lam ngaihtuahtu Disaster Management lam an ni tih kan hriat reng a ṭha.
Mi tam tak phunna chu, “Kan naupan laiin hetiang khaw chhiaah sikul kan chàwl ngai lo! Naupang kan tino tawh lutuk!” tih a ni fo. Hei hi ngun taka ngaihtuah a ṭûl - hmãn leh tûn danglam tawhzia hi! Hmasâwnna leh changkànnain a ken tel kan hmanrua leh bungraw inchhawp zozai te leh kan in leh lo din khir eih uaih avànga kan leilungin a tawrh dàn te, kan kawng tlo theih tawh lohzia ringawt aṭangte pawh hian hmãn anga kan him tawh lohzia hi hmuh thiam a hun viau. “Tute tih nge?” ti ila, a chhángtu tùr chu a ti tute tho kan ni leh ngei si ang! Kan bawlhhlawh paih duhdah lutuk avanga kan la tuar ang, tih pawh kan rin phâk loh kan tawrh nasat tawh dànte hi thlìr thiam a ngai ve khawp a nia. Hmãn ang ni lo a, kan zaa kan him tlànna tùr kan ngai pawimawh ta êm êm mai ringawtte pawh hi làwm êm êmna tùr a ni zâwk dáwn lo em ni?
Hetia ruah a tlâk chep chep laia mahni in luma him taka kan awm lai hian Durtlang kawng te, Zuangtui-Ṭhuampui-Bawngkàwn phei te, Ngaizêl phei leh Hunthar, Edenthar, Vaivakawn Zohnuai, CM Bangalow hnuai leh veng dang dang aṭanga sikul kal tùr naupangte hi mitthlain hmu tel ve ṭhìn ila… Chhiatna thlen hun hi ‘thut chhúng lek’ a nih ziah hi!
A nihna takah chuan zirtírtu ṭhahnemngai chin chuan chawlh hi an ui ngawih ngawih asin! A bîkin sorkar sikul, Matric exam hma chhawn tùr zirtírtute ngat phei hi chuan period khat pawh ‘ber thla a thlen dawn tawhah hi chuan an ui vek tawh ang! Chawlh thlahlel hlei thei loa hmanhlel taka sikul kal duh an ni tihte hi hriatpui ve ila, khawngaih nachángte pawh i hre ve zâwk ang u - kan fate zirtírtute an nih hi! Chutia lo thîk chi an ni lul lo e.
Páwl 10 zirlai nei lo tán pawh chawlh puan thut hi zirtírtute tán thil a tikhawlhkham zo a, a tibuai nuai tho a nia! Kum tìrah, entry (term kan tih ṭhin) tin leh unit tina class awm dàn leh period neih dàn azirin, lehkha zirpui dàn tùr fel taka bithliah siamin, chumi zúlzui chuan lesson plan siam ṭhin a ni a. Chûng zawng zawng chu chawlh puan hian a thai chhe vek! A nihna takah phei chuan zirlai leh zirlai nu leh pate ai hian zirtirtute hian an tuar zâwk a; an tán chuan chawlh puan hi a buaithlâkin a manganthlâk fé zâwk a, thil thlâkhlelhawm tak a ni lo khawp mai! Lesson plan duan sa anga lehkha zirpui vek theih an ni dawn lo chiang a nia - ennawnpui chu sawi loh! Chu chu nu leh pa ṭhenkhat hian, “An zirlai pawh an zir zawhpui hman ngai lo!” tiin kan sêl ti leh si lo ang tih pawh a sawi theih miah loh!
Him dama kan awm hmuna phun phun lo hian, mi pakhat nunna hlutzia hre reng chungin, “A va pawi ve aw…!” kan tih hmaa lo invèn hi a pawimawh hmasa zâwk tih i hre reng ang u.
– Zirsangkima