Zonet Bawhbel Panel Discussion Kha!

June ni 9, 2016 (Ningani) zan khan ‘ZONET Bawhbel’ channel-ah zan dar 7:30 khan Mizoram University hnuaia Mizo Department buatsaih Mizo Ṭawng chungchang sawihona kha ka lo thlir ve a, thlirtute’n kan hlawkpui ngei ka beisei. Media-te’n min chîm nasat tawh avângin a chhiar lam âiin a thlir leh ngaihthlâk lampang kan tuipui tawh zâwk niin a lang a, hei vâng hian inzirtirna hi a tam thei ang ber media kaltlanga kan inpêk zêl a pawimawh.

Mizo ṭawng hi ral mai thei dinhmunah a ding mêk tih kan sawi nasa a, kan hlâuthâwng ve viau a, râlkhêl dâr kan khâwng ri a, a âwm ve tho mai - tihdam âiin invên a ṭha zâwk tih a nih kha. Chîmralte pawh kan lo hlâu êm êm tawh
ṭhin a, vawiin thlengin kan la ral êm lo chu a ni phawt mai a. Kan ṭawng pawh hi a ral êm lo tûrah ngai ila. Amaherawhchu, hma lâk erawh hi chu kan mamawh khawp mai. An sawihona tuihnih lawk teh ang.

Mizo subject zirtirtute an pawimawh: Mizo ṭawng humhalha tihmasâwn tûrin Mizo subject zirtirtute hi an pawimawh hle. Hei hian sorkar chhawrte chauh a kâwk lo a, mimal leh kohhran zirna ina zirtirtute pawh a huam tel vek a ni. Zirlai tleirawl leh ṭhalai tam takte hi zirtirtute thu hnuaia awm an nih avângin Mizo ṭawng dik zirtir an nih chuan Zoram dung leh vângah ṭawng dik an thehdarh thei ngeiin a rinawm. Chumi atân chuan an inzir peih a, Mizo ṭawng hi ral mai thei dinhmunah a ding a, humhalh hi ka mawhphurhna a ni tih zirtirtu te’n an inhriat ve a ngai. English subject zirtirtute hi kan ṭang a, sap ṭawng uar tûra kan inzirtir nasat avângin kan hlawhtling thawkhat hle. Mizo subject zirtirtute pawh ṭang deuh sela, nasa takin hma kan sawn ve mai ang.

Dik zâwk kan inchuh reng mai: Mizo ṭawng hi kan vei ṭan tih hi hai rual a ni lo. Facebook leh WhatsApp lamahte pawh Mizo ṭawng zirna group hrang hrang siamin kan zir ho ṭhin. Chuta ka hmuh chhuah pakhat chu rin ber tur kan neih loh avânga mahni hriat dân ṭheuh dik bera ngaia a dik zâwk nih kan inchuh reng mai hi a ni. A dik zâwk alawm han ti mah ila kan zawm duh chuang lo. Mizo ṭawng zir hi inhnialna a ni ringawt! Hriat châka kan zir mêk lai hian rintlâk tûra source ṭha tak kan neih a ngai a, chu chu kan inhmantir zêl a pawimawh khawp ang - a nih loh chuan kan buai reng ang.

Intih tunlai nân ṭawng dik lo kan hmang: A bik takin tleirawlte zingah intih mizo nân leh inlâk changkân nân
ṭawng dik lo deuha ziah leh ṭawng chîng kan tam. A dik zâwk hre reng chunga a dik lo zâwk kan hman reng chuan upat hnu thleng pawha hman dik loh reng a awl khawp ang. Chuvângin, ṭawng dik lo leh ziah dân dik lote hi hmun leh hmunah inhrilh nghâl zêla a dika hman mai tûr a ni. Facebook leh WhatsApp lamah pawh ṭawng dik lote kan insawisêlsak ṭan tawh a, i thu post ka chhiar thei lo, ziah pangngaiin ziak ta che te kan inti tawh a. Hetiang zêla kan kal chuan ṭawng ziah dik loh leh hman dik lohte hi thil zahthlâkah kan ngâi thuai ang a, kan ṭawng kan humhalh ve mai ang.

Mizo ṭawng kan hmangaih lo: Mizo ṭawng humhalh duhna thinlung kan pu lo a, kan hmangaih tâwk lo tia Pu Dr. Laltluangliana Khiangte-in a sawi kha a dik khawp mai. Mizo ṭawng humhalha a dik zâwk inzirtir kan tum lo. Tu emaw ni hian Mizo ṭawng thlûk dik lo ta se a dik inhrilh ahnêkin kan nuihzat zâwk ṭhin. Ṭawng hmang dik lo kan nuihzat hian Mizo ṭawng kan hmusit a, kan ngainêp tihna a ni. Mizo ṭawng pai te hi a dik hrilh mai ṭhin ila, ziak dik lote pawh hrilh hreh lo ila, kan humhalh zel a ni mai. Vai Mizo ṭawng pai deuhte hi kan entawn zâwk emaw tih mai tûr a ni. Mizo ṭawng ngaihnêpna a ni tih rêng kan hre si lo. Ṭawng humhalh tur chuan kan hmangaih hle a ngai.

Thuneitu zahawm kan mamawh: Mizo ṭawng hi ral mai thei dinhmuna ding a nih si chuan thil ‘serious’ tak tihna a ni. A humhalh nân thuneitu khawng tak, pawisa chawitir thei leh lung in hial pawh tântir thei khawpa thuneihna sâng nei kan neih a ṭul. Miin dik lo taka Mizo ṭawng an ziaklui emaw an hmanglui emaw a nih chuan hrem theihna dânte hi awm sela, hma kan sâwn ve ngeiin a rinawm. Zu kan khap bur lai pawh khan zaa za hlawhtling lo mah se miin khap bur a ni tih an hriat avângin an fimkhur a, zu lampanga inhnamhnawih hi dân bawhchhiatna a ni tih an inhre nghâl a, a ṭha hle a ni. Chuti ang deuhin, Mizo ṭawng dik lo hman leh ziah pawh hi dân bawhchhiatna, Mizo
ṭawng hmuhsitna, Mizo hnam zah lohna a ni ti zâwnga kan lâk chuan zaa za hlawhtling lo mah se Mizo ṭawng hi nasa takin kan humhalh phah ngêiin a rinawm.

Mizo ṭawng humhalh duh vânga sap
ṭawng hnualsuat tûr tihna a ni chuang lo. Sap sikul-ah pawh kan lût zêl ang. Sap
ṭawng hi eizawnna ṭha tak hmu a, khawvêl hmasâwn ruala ke kan pên ve a, kan nun khaw chhuah theih nân a pawimawh takzet a, Mizo ṭawng pawh kan nihna leh kan hnam humhalh nân a pawimawh takzet a ni. Intihchangkân nân sap ṭawng hi kan hmang uar ta deuh a, chin tâwk hriat erawh a ṭha. Mizo ṭawng dik taka
ṭawng leh ziah hi Mizo ṭawng hmangaihna a ni. Mizo ṭawng i hmangaih ang u.

- Miltona, Vaivakawn