Mimal nge huai sorkar?
A kamkeuna
Jan. 21, 1972 khan Mizo District Council chu union territory-ah hlankai kan ni a. Feb. 20, 1987 khan UT aṭangin state-ah hlankai kan ni leh bawk. UT kan nih hnu tun thlengin kum 52 kan hmang ral mek. Tichuan, Land Revenue & Settlement hi January 21, 1972 khan din a ni a, a mawhphurhna tlangpuite chu survey, settlement leh land record vawn leh chhiah lak a ni. Land Revenue & Settlement Department hi March 29, 1994-ah department puitlingah hlan kai a ni a; a hnuaiah directorate pahnih awmin–Directorate of Land Revenue & Settlement leh Directorate of Registration and Stamps-tea ṭhen a ni. Hei hi September, 27, 2013-a din a ni. DLRS hian ram teh, land record vawn leh ram chhiah khawn hnate a thawk a. DRS lam hian ram hralh, lei leh dahkham bakah thil in hralh rêng rêng sawrkar hriatpui a nihzia nemngheh nan stamp duty leh registration hnate a thawk. Tunah hian Revenue Department-ah thawktu mi 270 awm mekin, post ruak 223 lai a awm bawk.
July 29, 2024 khan Land Revenue & Settlement Minister chuan press mite hmaah Revenue deptt. kalphung fel tawk lo ṭhin eng emaw zatte kalphung dik zawka kalpui tumin hmalak thar mek leh a tih leh turte hlawm lian pui pui 7 duang chhuakin press statement a siam a. A ruahmanna tharte hi a tak ram a thleng thei a nih chuan Revenue Minister hian Revenue dept-ah mellung pawimawh tak a phun dawn tihna a ni. Tin, tuna Revenue Minister hmalakna ang taka strategy mumal taka duang leh kalpui tura hma la hi tun hma aṭangin an la awm ngai lo niin a lang. Tih tur 7 a duante hian sub-number an la nei chhawng fur a; en mai chuan a nghahhlelhawm viau rualin, a tak a chang thei ang em tih erawh chu chhut tham tak a ni.
LSC lem mawlh hi?
Kum 52 liam ta hun chhung zawng khan Land & Revenue Department hnuaiah hian LSC lem, LSC thlawk thei, land lease lem etc. eng zatnge awm tawh ang le? Zangnadawmna lakna tura CADC Revenue Department-in LSC lem 35 a siamsakte kha chu nêp tak a la ni. Compensation hnam hian CADC tihsual hma khan LSC lem engzat nge Central sorkar bum nan kan hman tawh ang le? Mizoram state Revenue Department-in LSC thlawk thei, land lease thlawk thei a siam zozaite hi theh khawm ta chiah ila, India rama truck lian ber leh sei ber chi TATA LPT 4925 & SIGNA 4925 T BS6 49000 kg GVW phur thei pawhin a phur seng tawh kher dawn em ni? Han en ila, a hmun awm ve ngei ni âwm tak, ram chin zau zawng leh huam chin fel ve thlap, a neitu hming leh hming ziaktu tur zawng zawng pawhin an ziah fel sa thlap, mah se, a tak hmuh tur awm hauh si lo a ni. Hetiang hi sorkar hnathawk phei chuan loan lak nana dahkham tur an la thûlkhung furin a rinawm.
Ram changkangah chuan hetiang ram lem, LSC lem hmanga inbumna (fraud) hi a awm ve ngai lo. Revenue Minister-in strategy felfai tak a duante hian heng hi a rawn chingfel tel thei a nih chuan thil lawmawm tak leh thil ṭha eltiang a ni ngei ang. Mahse, Revenue Minister tute mah khan LSC lem an ngaimawh thu hi an la auchhuahpui ngai miah lo hi thil mak tak a ni a; tuna Revenue Minister ni mek pawh hian a sawi lang ngai miah lo niin a lang. Hlawkna an tel tel ve ṭhin em ni ang aw, tih hi model question pawimawh tak chu a ni.
Sorkar hian LSC/land lease lem zawng zawng hi return vek tur tiin nuai bo vek se, mipuite loan lakna financial institution hrang hrangte tan pawh chetsual a awm lo vang a, ram lem hmanga inbumna pawh a awm lo vang. Tun thlengin inhmun lem hmanga loan lak leh inhmun lem inleitir a la awm reng niin a lang. Mahni ram leh inhmun lei tawh, a hmun hmu zo si lo an tam khawp mai!
Revenue Minister hian he kan Zoram Revenue Department dinhmun zahthlak tak hi a hre ve miah lo em ni? Tun hma khan PWD leh Education department-te hi department hnawk leh ṭawp bera sawi kha an ni ṭhin. Mahse, chhut chiam chuan Revenue Department tluka ṭawp leh hnawk chingchivet hi a awm dawn em ni? Sorkarna chelh tawhtu tute mah khan an ngaimawh ngai lo leh an chingfel thei lo kha thil mak tâwpthang a ni.
Mimal huaisen
LAD-in a kutken hun lai khan Aizawl veng pakhatah CO bial fang chuan kawtthler leh kawngpui a fang kual a, VC-te'n a hnung zuiin an ṭawiawm a. Kawngpui hnaih leh kawngpui dâl deuha in sa apiang chu kâwkin, "Saw saw kohhran upa in a ni ngei ang’ tiin a zawt zel a; a lo ni deuh zel bawk a, a nuih a zain mak a ti hle. Pu Laldenga CM nih lai khan Aizawl khawpui chhung kawngpui tlangdunga kawngpui nêka in sate zawng chhuakin rangva them Revenue plate an tar zel a, kawngpui nêk an tam kher mai! Assam Gana Parishad (AGP) CM Prafulla Kumar Mohanta hun laia kawngpui dâla in sa apiang bulldozer-a a nawr chhiattir ang khan Pu Denga sorkar khan a ti ve dawn emaw tih nak alaiin, tun thlengin kum 37 a ral tawh, engtin mah tih a la awm chuang lo. Chuvangin, sorkar hian mimal a ngam lo nak nak hle tih a hriat theih. Aizawl veng hrang hrangah sorkar ram nêka mahni ta chei a, LSC nei miah si lo, in sa ve hmiaha nei zui tate pawh an awm nual niin sawi a awm ṭhin. Hengte hi sorkar chak loh vang leh mimal a ngam loh vang liau liau a ni.
A tlangkawmna
Mizoram Land Revenue & Settlement kum 1972 (UT hun laia) awm tan daih tawh si, vawiin thlenga department hnawk ber leh enkawl harsa ber leh inkaihhruaina fel lo tak a la ni chho mek hi a zahthlak hle. Vawi leh khata siamṭhat nghal duak duak erawh a harsa ang. Mahse, kum 52 kal ta chhung khan siamṭhatna hun chu a awm alawm! Ngatinge siamṭhat a la nih loh cheu le?
Revenue Minister-in hmalakna tura a tarlan zingah mimal ram leh sorkar ram chinfel ngai te, mipui awlsam zawk nana Bifurcation of Settlement Office Aizawl district siam thar te, district thar pathuma LRS tih changtlun te, inhmun lo ram pending case tam tak chinfel nghal te, land record mumal zawk a siam leh sem rual hna mumal taka kalpui tum te, land record vawnhim te, land bank felfai zawka vawn tumte leh thil dangte hi vawi leh khata siamṭhat nghal zung zung theih a nih dawn loh bakah, mimal hausa leh neinungte bawk hi sorkar hian a ngam dawn lo tih chu thil chiang sa a ni.
Hun kha leh chenah khan Revenue Dept thawktu lam pawh an inthlahdah vang nge, sawi leh selna tur tam tak a awm a. Mimal leh sorkar ram LSC/house pass/land lease file bo ta daih te, mipuiten an duh leh mamawh an dilna file bo daih ṭhin te, surveyor-te taimak tawk loh vanga inhmun ramri buai tam lutuk te, LSC/house pass neih thuah te, ram ruak nia lang, a nei hmasatute ngaihsak loh vanga a thara VC/LC-te ram ṭheh tak te, ram inchuh buaina avanga thubuai/hla buai tam lutukte hi a chingfel tura department official leh staff-te inthlahdah vang a nih rualin, Revenue Minister lo ni tawhte leh ministry ang pawha hmalakna tak tak a awm ṭhin loh vang niin a lang.
Chuvangin, mimal nge huai sorkar tih chhanna chu sawi tam ngai lovin, mimal an huai zawk tih hi a chhanna chu a lo ni e. Chuvangin, Revenue Minister press statement hi a takin a hlawhtling dawn em tih chu dawhthei takin i lo thlir phawt mai teh ang u.
- Dr. C. Lalrampana