Written by
Dr. Laldinpuia Department of Geology
Pachhunga University College

Ngaihthah loh tur - Lei khi

Fur ruahtui a haw ṭan a, a hun tak tak thlen hma pawhin leikhi leh leimin avangin chh<ngkaw tam tak kan buai ṭan der mai.

Leimin leh lei a tawlh hm^ hian a che dawn a ni tih chhinchhiahna a awm tl^ngpui. Lei khi te, lung leh lei tl^ pheuh pheuhte leh tui kawng bo angte hi a langsar zualte a ni. Kan in leh a v>l hi kan chik ve fo a ngai. Lei leh lung b^kah, kan building-ah khi a awm em, lungremah te khi a awm em, tihte hi enfiah fo tur a ni.

Lei khi kan tih hi chhan hrang hrang a awm thei a. Leilung ch>t tawn avang emaw, hmun awihah chuan a hnuailam d^wltu lung/ lei chak t^wk loh avang emaw, tui pawm thei chi lung n^l lam awm tam avang emaw-a tlahniama khichat-te hi a tam ber chu a ni. Kan rama hetiang harsatna kan tawh tam berte hi ruahtui tl^k lai a nih av^ngin tam tak hi chu inven theihte pawh a ni. Kan khawsakna hmun hi mual dung leh awih tl^n a nih deuh avangin, in hmun leh kalkawng sial d^wnin kan lai chat lo thei lo a. Kan laih chah tur lung inthuahthip emaw, awih tl^n emaw awm d^n thlir chunga fimkhur taka kut thl^k a ngai a. A hmalam
aṭanga thlira mual leh lung inthuahin a ep che chuan a awn d^n z<l thei ang bera fimkhur taka laih chah a him mai thei a. Mual emaw, awih tl^n emaw, building emaw pawh ni se, h>ng anga khi awm tamna ber hi chu a innghahna (foundation) nghet lo leh rinawm t^wk loh vang a ni deuh vek. Lei khi a awm chuan a hnuailam enfiah hmasak z>lin a kh$kna chhan awm ang chu a hriat theih ṭhin.

Leilung ch>t av^nga lei/ lung leh building khi hi a kh$ zau leh zau loh d^n enfiah fo a ṭha a. Building, bang leh lungrem angah chuan a khikna lai huama nghet taka lehkha bel hian, a ch>t leh ch>t loh dan hriat a awlsam a. Phels>p leh tiang remch^ng han hman pawh a hmun a zir nise. Lei tlahniam leh tawlha tiang leh hrui hmanga a ch>t dan kan enfiah pawh hi a awlsam a, ralkh>l d^r ṭha tak a ni thei. Lung pher leh sakhat lam a nih chuan, darthlalang pan lam han ch^r beh tlat pawh a ṭha. H>ng ang khia thil bel emaw, phun emaw aṭanga lei che hi hunbi neia thlithlai theih a ṭha a, a chet chak d^n azirin, ruah a tam phei chuan hmun him lama insawn mai tur a ni.

F<r lai hian lei khi leh leimin kan tawh ziah avangin, ruah tui kan lo dawnsawn dan hian kawngro a su khawp mai. Tui hi a luang ral mai lo a nih chuan, lei chh<ng lamah a l<t a. Lei hnuai tui ch$m chin a tisang a, a luh tam lutuk hian lung leh lei inhamtawnna tha a tichak lo sawt b^kah a ti rit a, lei tawlh leh min a thleng mai ṭhin. Chuvangin, lei chh<ng lama tui l<t tur v>n nan tuichhe paihna leh tuiluankawrte hi ngaipawimawh ila, tui hip thei tur thing phunte pawh a ṭangkai thei ang.

Ruahtui dahkh^wl theih hi a ṭangkai a, a him bawk. Hmun hma kan nei lo leh kan siam thei lo a nih pawhin, a luan ralna tal kan siam a ngai. Mahni in leh lo, chh<ngkaw himna at^n hian Sor­kar p<r kher lovin insenso hreh lo ila. Mual khata awmte pawh sum thawh­kh^wmin engemaw chen chu hma lak hmasakte pawh tum ila, kan tih theih b^kah chuan Sorkar pawh a tlanchhe kher lo’ng chu maw!

Lei kh$kna hmunte hi cement leh lung hmanga hnawh phui zel a, tui l<t thei lo tura silpaulin hmanga khuh hul pawh a ṭangkai. A huam chh<ng chu tui l<t thei lo t<rin tuiluankawr siam a ṭangkai khawp ang. Foundation tichak t<ra check dam leh lung rem-te hi a ṭangkai rualin, a d^wlna tur hmun rem leh him ṭha a awm loh chuan a senso tam ang aiin a ṭangkai n>p thei. A tiz^ng t<ra in ṭhiah hi a ṭhatna a awm theih rualin, lei chh<ng rila tui awm hip chhuak thei tur z^wnga hmalak theih nise a ziaawm z^wk mah thei. Kan tui dehna leh tihriral danah fimkhur ila, tuidawn siam ngei bawk ila, awmze nei taka tuiluankawr kan siam theih bawk chuan, h>ng kan buaina ṭhin tam tak hi a ziaawm theih ngei a rinawm.

In sak ṭha leh hmanraw ṭha, design mawi hi a ṭha viau, a aia pawimawh chu kan in sakna tur hmun him leh him loh hi a ni. In sakna atana AMC Building Regulations, 2012 awm hi Aizawl khawpui him leh ṭhan zelna atan a ṭha a, khawpui dangah pawh heti ang d^n hi hmangve turah ngai ila. Drawing uluk ang bawk hian, a hmun hma him leh him loh tur hi enfiah uluk ni ta bawk se.

Veng keltil leh hulum lai tana d^n inang veka inhrut pawh hi a fuh chiah loin a lang. Kan insakna tur hmunhma enfiah thei turin, hmun ṭhenkhatah chuan Geology & Mineral Resource Directorate lam pawmpuina a ngai ṭhin. A ṭhat tho rualin, Directorate lama kan Geologist pakhat hi AMC lamah deputation-a dah d^n awm se, a taka thawk t<r, in dinna tur hmun enfiahtu tur Geologist (s), Sorkar sum s>ng miah lova, in sa turten lawmman an p>k mai tur- AMC hnuaiah Registered Geologist awm ta se, mipuite himna at^n an ṭangkaia rinawm.

Aizawl khawpui t^n pawh Sorkar mi leh sa Geologist an indaih lo va, an awm miah lohna District khawpui dang, ṭhang m>k leh ṭhang z>l turte dinhmun hi eng ang tak ni maw?

- Dr. Laldinpuia

Department of Geology,

Pachhunga University College