Written by
~ Zoa Tlau
Buannel Cabin

Aikal lak tihtawp leh a behbawm


Sorkarin aikal lâk a titawp chho mêk zel a, he hmalakna tihlawhtling tur hi chuan 'huaisen' a ngai a, chàn ngam pawh a ṭul bawk ang. A nihna takah chuan 'aikal lâk' hi dan kalh leh Mizo Kristian tiha mâwi a ni lo. Mahse, kan hmang tlanglawn tawh lutuk a, danin a phal emaw kan ti titih niin a lang. Hriselna lama harsatna nei hauh lo aikal la tlat an awm a, an thawh loh hlawh an la a. Sorkar hna hmangin an sumdawng a ni ber e, eirûkna ruamah an lut mek tihna a ni ang. Kan Bible chuan, "In hnena kan awm lai pawh khan he thu hi kan pek che u kha, 'Tu pawhin hna a thawh duh loh chuan ei pawh ei suh se,' tih hi," tiin (II Thessalonika 3:10).

Sorkar tan chânna

Sorkar hnathawkin aikal a lak hian a aikal khan 'leave' a nei ve tawh lo a, danin a phal loh thil ti an nih avangin an pute nen pawh an inseam rem vel mai mai a ni ber. Hetah tak hian a hna neitu dik tak kha a 'pension' meuh chuan a 'leave encashment' kha a pumpuhlum (full)-in an la vek zui ta a ni.

'Leave' lak an neih loh avangin 'leave' avanga sorkarin pawisa a hleh ṭhen (cut) a awm ta lo a. Hei vang hian dan lova aikal latu, thawk lova sorkar sum ei char chartu chu a hlâwk ta lel a, sorkarin sum tam tak a hloh phah ta zawk a ni.

A hlimawm lam aw...

Sorkar damdawi in lamah chuan 'Senior nurse huai leh thinchhe pui pui an lo let leh tawh!' tih thawm a ri ṭan leh ta fo mai. Hei hi thil thleng tak tak a ni e. An 'senior' zual nasa tawh mai dawn siah! Chutah, doctor naupang tê tê an lo thawk tawh a, doctor tan mawlh hian an huphurhawm viau a ni awm asin.

Hetih mek lai hian, electric bana lâwn tur an váng pharh nite’n an sawi a, hei hi thil ni thei tak pakhat chu a ni khawp mai. Zirtirtu lamah lah mahni chênna hmuna kohhran upa min tak, aikal la reng si, lo ni tawhte an awm fur a, a pui mep mep a nia.

Zirtirtu bika hi thlûr bing lawk teh ang. Thingtlanga zirtirtu zingah aikal lâk hi a hluar zual bik a; aikal an lakte hi 'qualified' ni lo, 'trained teacher' ni lo, a rem rem an ni duh viau. Hei hian kan zirna 'zia' a tichhe viau thei a, a tichhe mêkin a rinawm bawk. Zirtirtu a nghet chiah loa lâkte hi anmahni khua emaw, khaw hnaih duh thlang lova lak an nih avangin hna zawm duh lo an awm deuh nual bawk a nih hi. Insiamṭhat kan ngaihna a la tam khawp mai.

Dan dika hmalakna

Tun sorkarin huaisen taka aikal lak a tihtawp mekah hian tuartu pawh an awm nual awm asin. Aikal lak hian chhungkaw hnihin mi pakhat hlawh kha an lo inṭâwm ve tihna a ni a, a tu tan tan pawh awlsamna a ni ve a nih chu.

Hetia dan dik taka hmalakna erawh hi chuan ṭhangthar lo la awm zel turah rah ṭha a thlen ngeiin a rinawm. India ram state dangahte hian aikal la hi an awm ve lo, an tihte hi kan hriat zui zel dan a la ni zui. Sorkar hnathawkin ama hna (post) a chelh theih loh chuan 'voluntary pension' pawhin a chhuak mai tura ngaih a ni. Thawk miah lova hlawh lak hi a Kristian lo a, a Mizo hek lo. 'Voluntary pension' hi uar thar ila, 'pension' tihfel zung zung erawh sorkar mawhphurhna a ni thung.

Survey neih ṭhat a ṭul

Sorkar department tinte hi a hmuna kala zir chiangtu an awm a ṭul hle mai. A nihna takah chuan an pute hian an hum ṭeuh thei tho mai. Hei mai bakah hian mihring chin a inang lo a, ramtuileilo leh che chhuak thei loa natna benvawn neite pawh an awm ang. Hengte avang tak hian department tinte hi a hmuna 'survey' neia chiang taka zir a ṭha hle mai, hei hian thil dik lo leh harsatna lian zawk neite a finfiahtir thei ngei ang.

Tlangkawmna

Tuna sorkarin aikal lak titawp zawnga hma a la hi 'Kalphung thar' dik tak chu a ni ngei mai le. Hetianga dan lova kan lo kal rei tawh avang hian a nihphung rêng emaw ti hi kan tam ta. Hei vang tak hian sorkar dem mai pawh a awlin a rinawm, a nihna tur anga kan kalpui loh vang mai a ni.

A tuartu, ti mai ila, kan tihte tan hi chuan a buaithlak khawp ang le. Thawk lêm lovin hlawh an la a, an duh duh an lo ti laklawh tawh bawk si nen. Chutah, aikala an hmante tan pawh hna hmuh a har nen, awlsam takin mi ai kalin pawisa an hlawh chhuak mai bawk si a. He kalphung dik lo hi kan kalsan thei a nih chuan kan inchhir miah lo vang. Hna thar inhawng pawh a pung ngei ang. Tun dinhmunah erawh Congress ministry huna MPSC kalphung dik lutuk ang kha ZPM ministry-ah hian hmuh kan beisei a. Hna thar lak reng rengah mipui kan thîkthu a chhe dawn a, 'Kalphung thar' dik leh felfai tak beisei ang.

~ Zoa Tlau, Buannel Cabin