Engtin nge Zo fate hi kan pian pun theih tak ang le?

Kristian Tlangau, August 2024 thlaa chhuakah khan reverend zahawm tak pakhatin ‘Pian pun chungchang inzirtirna’ thuchah pawimawh tak a ziak a. Mi thiam ziak a ni bawk a, a hâwl zauin a ziak ṭha khawp mai a, a bengvarthlakin a lawmawm ngei mai. Hetiang taka keini Mizo Kristian, Bible ringtute hnena pian pun theih dan tur leh Zofate tan pian pun a ṭul tak zet thu ṭhahnemngai taka inzirtir kan ngai ta mai hi a zahthlakin a vanduaithlak hlea ni lo’m ni?

Sawrkarin Birth Control Policy a kalpui vang

India sawrkar laipuiin kum 1970-1980 chhoah khan mihring pung chak lutuk ven nan Birth Control Policy chak taka a kalpui avang khan keini Mizoram, mihring tlemte, thâwl tak maia cheng, mahni ram zîm tê pawh luah khat zo lo khan Birth Control Policy chu a dik a dawk thlu lovin, eng anga thil pawi nge min thlensak dawn, Pathian remtih zawng a ni reng em tih pawh ngaihtuah chang lêk lovin, a tum têlin, phur takin khatih laia kan sawrkar khan a han kalpui ta chiam mai kha a niah! Bible-in eng nge a sawi tih lam hretu leh zirtirtu lamin ngawih an chuh tlat mai si a.

Dodalna awm hek lo, duh thâlin sawrkarin an hmanraw neih ang angte hmang ṭangkaiin nau hrin tlem ṭhatzia, chhungkaw changkanna leh awlsamna a nih dante thiam takin an han thehdarh ta chuai chuai mai a. Thingtlang lamahte campaigner an tír chhuak ur ur bawk a. Nu nau nei tam lo tura insiamte hnenah lawmman pawisa an pe a, insiam duh hmate phei chuan pawisa tam lehzual an dawng lehnghal a. Mipui rilru hneh thei zawngin Birth Control chu mawi takin Family Planning tiin an vuah a. A hnuah phei chuan Family Welfare an ti ta nghe nghe. Ration card-ah lam ‘Fa neih tlem chu changkanna’ tih thute an chuantir tak kiu kiau va. Chuti taka kan sawrkarin thapui a han thawh takah chuan an hlawhtling ta ngiang reng a. Kum 1987 a lo her chhuah meuh chuan fa nei tlem tura insiam, Birth Control lama thawk ṭha ber lawmman ‘Family Welfare Award’ chu kan dawng ta ruau reng a nih kha; kan la hre rengin a rinawm.

Birth Control chuan eng nge min thlen?

Sawrkar chhinchhiah danin, kum 1981-1991 chhung khan kan pian pun dan rate chu za zelah 48.55 a ni a. Birth Control lama sawrkar meuhin thapui a han thawh takah chuan kum 2011-2021 chhunga kan pian pun dan chu za zelah 23.48-ah a tla thla ta duai mai a nih kha. Kum tina kan pian pun dan chawhrualahte chuan kan tlahniam nasa a, kum 2021-ah 1% a ni a, kum 2023-ah chuan 0.90%-ah a tla thla ta a ni.

Zo fate kan tlem luat avangin kan ram zimtê pawh kan luah khat zo lo va, kan ram khawthlang lam, ramri bul hnai zau tak chu luahtu awm lovin a ruak huai mai a. Ram dang aṭanga lo lutte’n duh thâlin an luah hmiah hmiah a, pawi ti hlei thei dinhmunah pawh kan ding thei lo chu a nih ber hi.

A zual zawpui vaihlenhlo

Nausen piang pung tur dangtu thlarau sual chu a piang tawh sa suat thâwltu thlarau sual dangin a rawn belhchhah leh ta nghal a. Hmanraw chi hrang hrang lah duhthusam a nei a; zu leh ruihhlo chi hrang hrang, mipat hmeichhiat hman khawlohna. Chung thilin a ken natna dam thei lo HIV/AIDS, nun beidawnna leh a zuitu inawh hlum duhna hri, cancer natna, sum ngainatna avanga engmah pawisak lohnate hmangin kan ṭhalai te, pavalaite a han suat ta tak tak mai chuh, Aizawl veng hrang hrangah leh thingtlangahte pawh mitthi vui rêng rêngin kan buai kan buai ta mai a. Nula leh tlangval duhawm tak tak, tleirawl tê tê thlengin an liam ta zawih zawih mai a. Pavalai, nupui fanau nei ṭan mekte kan vuiliam mawlh mawlh a, Police department phei kha chu mangan taktêin an mangang hial a nih kha; zêp thu a cheng lo. Fahrah leh hmeithai an pung a, tihngaihna hre lovin awmhmunah kan rûm tlawk tlawk ta mai zawng a nih hi. Zoram Kristian te, biak in ṭha leh mawi tak tak chhunga inkhawm a, kan lâm mup mup lai hian kan dinhmun lehlam chu hetiang hi a ni tlat si.

Birth control chu Pathian laka helna

Kan Bible bung hmasa ber Genesis 1:28-ah chuan Pathian thupek pawimawh tak, “Chi tam tak thlaha lo pungin, leilung hi luah khat u la, in thu thuin awmtir rawh u,” tih hi a awm kiau mai a, khawiah mah sûtna a awm hauh lo. Chuvangin, Kristiante tan chuan fa neih tlem tura insiam, Birth Control hi Pathian thupek dodalna, Pathian laka helna a ni. Min siamtu Pathian duh dan tihlawhtling lo tura insiam danglamna dik tak a ni a, sawi mawi ngaihna a awm hauh lo. Hrisel loh vanga loh theih lova insiam hi chu thu dang daih a ni. Hetiang Pathian duh dan chiang tak, thupek pawimawh tak zawm tur nei reng chung si a, fa nei tam thei lo tura inzirtir vak vak a, insiam kan uar em em si hi Zoram Kristiante hi eng kan ti zo ta nge ni ngai? Kan rin Pathian bansanin pathian dang neih kan duh ta zawk hial em ni tih mai a va awl ve!

Pian pun lam kan tihtlem theih laiin, piang tawh sa suat thawltu kan thunun leh thei si lo, hnam ral riai riai mai lo chu eng nge hmabak kan neih? Thil pawi tur a pawi zawh hnuah kan harh chhuak ta hram a, mahse, phengphehlepa khua kan tlai zo tawh si! Tih ngaihna tak hre lovin mangangin kan rum kan rûm ta mai chu a nih hi. Presbyterian Kohhran chuan an inkhawmpui lian ber Synod-ah Birth Control chungchang leh pian pun leh theih dan a awm ang em tiin vawi 9 lai an lo chai an lo chai tawh a. Pian pun lam inzirtirna booklet pawh vawi 2 lai an lo chhuah tawh. A sâwt leh sâwt loh chu sawi ngai lovin a hretu theuh kan ni lawm ni? Thil hi tihchhiat a awlsam viau laiin siamṭhat erawh a harsa a nih hi!

Tui baw hnu ruh theih tawh loh

Pian pun harsatzia chu a zual tawlh tawlh emaw tih mai tur a la ni ta deuh deuh zawk em ni? Tunlaiah phei chuan kan nula leh tlangvalte’n inneih hi an hmanhmawh ta lo tawp mai a ni lo maw? KṬP rual nih lai (kum 40 tlin hma)-a nupui pasal neih chu tam zawkin an tum ta lo emaw tih mai tur a ni. Lehkha an zir chhuak a, hnathawh tur, sawrkar hna nei lovin kan nula leh tlangval an lêng huai huai a. Nupui fanau châwmna tur hna an neih loh vangin nupui pasal neih an châk lo zo ta ni pawhin a lang, an dinhmun ngaihtuahin an khawngaihthlak em em zawk a ni. Han inneite pawh fa nei mai lo va, eng emaw chen han tlawngâwl an duh zawk em ni tih mai tur a ni.

Fa nei tam lo tura inzirtirna kha ṭhangthar zelte thisenah a intuh nghet em em a. Ṭawngkaa sawi leh lehkhaa ziak chhiar ngawt chuan an rilru a tidanglam zo ta lo; tui baw hnu ruh theih tawh loh tih thu dik chu a ding zel a nih hi. Innei tharte hnenah kohhranin fa nei tam tura an fuih ngial pawhin awmzia a nei hlei thei ta lo. Fa nei tharte hnena lawmman cheng sang tel pek pawhin rah a chhuah tam hlei thei lo chu a nih ber hi! Hetianga kan kal zel chuan Zo fate hmabak chu a thim khawp ang.

Eng kawng nge kan zawh tak ang?

Hetiang tak hi kan ram, kan hnam dinhmun a nih tak si-ah chuan engtin nge kan tih tak ang? Beidawng leh lungngaiin kan ṭhu ringawt mai dawn em ni? Ni lo, eng emaw chu kan tih ngei ngei a ngai. Kan hnam ral loh nan hmalak dan tur rawtna han siam teh u. Kei chuan hmalak dan tur kawng khat chauh awmin ka hria, chu chu hei hi a ni. Pathian thupek zawm a, chi tam tak thlah tur kan nih laia fa hring tam thei lo tura insiam, Birth Control kan uar ta lutuk mai hi Pathian thupek awih lohna, a laka kan helna sual lian tak a ni tih kan pawm a, inchhîr a, sim a, thinlung lungchhia leh inchhîr ngawih ngawih a, tih tak zeta Pathian ngaihdamna kan dil chuan kan ram, kan hnam a tidam leh mahna.

Nangni kohhran hruaitu zawng zawngte u, nangni ram roreltute u, khawngaih takin inthurual a, thinlung hmun khat puin, inngaitlawm takin, ram pum huap sual ngaihdam dil hona han buatsaih u la, in kaihhruai, in mipuite’n kan zui ang che u. Kan ram, kan hnam dinhmun chhiatna thûk lutuk tawh hi chung lam thil tih theihna aṭang lo chuan, mihring beihna ringawt chuan chhan chhuah phak a ni tawh lo tih hi i pawm ang u. Ram pum huap sual simtir harhna kan ngai; tih tak zetin i dil tak tak teh ang u. Amen!

- Lalhluna, 7085209548