Harsatna 4

Mizorama elementary school zirtirtute’n harsatna hrang hrang an tawh zînga langsâr deuh palite chin fel dân tûr tâwi tê têin i han sawi dâwn teh ang.

Kutziak chhia: Zirlai ṭhen-khatte kutziak chhe lutuk hi zirtirtute tân harsatna a tling. Kutziak hi Mahatma Gandhi pawhin a lo ngai pawimawh hle a: “Bad handwriting is a sign of imperfect education” a lo ti hial a ni. India sorkar pawhin a ngai pawimawh hle a ni âwm a, kutziak chhe tak doctor-ho hnênah an damdawi chawhte hawrawppui hlira ziak tûrin thupêk a chhuah ni âwm tak a ni. Engtia tih tûr nge ni ta ang le?

Cursive handwriting hi kan uar deuh ber a, America ramah erawh chuan an hman lohna a rei tawh khawp mai. Thil ziah hi thiam thil (art) chi khat a ni a, mi zawng zawng an thiam vek kher lo. Cursive handwriting hi an thiam theih dawn chuan zirtir ni sela, an ziak nalh theih dawn lo a nih erawh chuan kutziak fiah leh chhiar nuam (legible handwriting) hi ngai pawimawh tûra hrilh mai tur a ni. Ka ṭhianpa chuan khâwl chhut ang chiin a ziak a, pawl sawm-ah top 5 a ni pha ve tlat. Kutziak ṭha hi mark hmuh
ṭhatna a ni hran lo a, kutziak chhia erawh chuan duhsak a hlawh lo deuh thung. An thil hriatte hi fiah taka an ziah theih nâna ṭanpui tûr a ni.

Thiam thei lo: Elementary school zirtirtute harsatna dang leh chu zirlai ṭhenkhat thil an thiam har lutuk hi a ni. Rilru chak lo te kan ti mai ṭhin a. Hetiang zir muang (slow learner)-te hian zirtirtute an tibuai hle. Zirtirtu trained zingah pawh enkawl dân thiam lo an awm ṭhin. An nu leh pa leh zirtirtute thlengin ngaihtuah chiang mang loin zirlai chak lote hriatah a rilru a chak lo a, a thiam thei loa te an ti bawrh bawrh mai ṭhin a. Hei hian psychological effect neiin kan sawi ang zela awm an tum ṭhin. CCE-ah chuan an zirlai an thiam hma loh chu lesson thara pakai loh tur tih a ni tlat bawk si. Engtia tih chi nge ni ta ang le?

Slow learner tak tak a ni em? Inthlahdah vâng leh fuih ṭhat tâwk loh (unmotivated) vânga thiam thei lo mai mai a ni zâwk em tihte hi finfiah hmasak phawt tûr a ni. Zir muang tak tak chi a nih chuan remedial teaching pêk tûr a ni. Chutah chuan, mi dang el pha tûra buatsaih tum kher a ngai lo. Teaching aids - computer, flash cards, etc. hman ṭangkai a ṭha. An zir tawh hnu ennawnpui fo a ṭha. An tih dik loh laite anmahni ngêi tihdiktir hi a sâwt hle. Oral test pêk fo a ṭha bawk. Note dik taka la thei tûra puih tûr a ni. Thil chi hrang hrang tâwi fel deuh deuha zirtir a ṭha. Word leh sentence drill tihte hi a ṭangkai hle.

Spelling thiam lo: Thil buaithlak deuh mai pakhat dang leh chu spelling an thiam lo ṭhin hi a ni. Zirtirtu thinchhe deuh leh strict deuh tân phei chuan mark âia ‘X’ lian tâwk pêk tawp mai a châkawm ṭhin. Zirlai te’n spelling an thiam loh chhan chu an chhiar tlêm vâng leh an ziah tlêm vâng mai a ni. Zirlaite’n ni tin Lal Biakna an sawi ṭhin. Nimahsela, ‘trespasses’ emaw ‘hallowed’ emaw spelling-te han zawt chiah ila an thiam kher lo ang. An sawi theih hi an ziah ngai tlat loh avangin an thiam lo mai a ni. An chhiar theih apiang dik taka ziak thei tûra zirtir tûr a ni. Ziak tam sela, an zirlaia thumal hrang hrang spelling-te zawt ngun bawk ila, an thiam mai. Spelling competition neihte hi a ṭangkai hle.

Inclusive education: Inclusive education awmzia chu zirlai naupang rualbanlo (PWD/CWSN) - mitdel, bengngawng, rilru kim lo, kebai pawh ni se zirlai pangngaite nen school pakhatah an zir ho thei vek tawh tihna a ni. Sorkar laipuiin inclusive education a hman chhan nia lang chu an inenhran lohna tur ni âwm tak a ni. Nimahsela, hei hian zirtirtu B.Ed. (Special Education) nei an tlem bawk si a, mi tam zawkin B.Ed. (General) an trained deuh zawk bawk si avangin hêng zirlai vohbikte enkawl hi a buaithlâk hle mai. Ni hnih khat lek training inpêk ringawt hi a tâwk ṭhin si lo a. Chutih laiin, sorkar chuan eng ang naupang pawh enkawla zirtir thei vek turin zirtirtute a beisei bawk si. Engtia tih tur nge ni ta ang le?

Hei hi thil buaithlâk deuh angin lang mah sela school tinah vohbik zirlai kan nei vek lêm lo a, kan neih pawhin tam tak an ni ngai lem lo. Chuvangin, hetiang zirlai kan nei a, harsatna kan tâwk a nih chuan training tur pakhat hotute phalna laa intirh mai a fuhin a rinawm. Department hotute paw’n training mumal deuh buatsaih bawk se a ṭha ngawt ang. Tin, thil hmanhmawh thlak deuhah chuan SCERT, DIET leh SSA hnuaia faculty thiam bikte râwn ṭhin ni se.

- Miltona, Vaivakawn