Written by
- Lalhmingmawia Ralte IRS

LAND CUSTOMS STATION

Nirmala Sitharaman, Minister of State for Commerce chuan Zokhawthar Land Customs Station chu a hawng ta a. Mizo mipuiten eng nge Land Customs Station (LCS kan ti tawh ang) hi a nih reng, eng nge a pawimawhna leh engtiang anga enkawl tur nge a nih tih kan hriat chian theih nan hriatthiam awlsam thei ang berin sawi i han tum teh ang.

LCS awmzia ber chu ram dang aṭanga bungraw lut leh chhuak reng reng check-na hmun, mihring ei leh in atan a him em tih fiah nana test ngai lo test a (a bikin ei leh in tur, thawmhnaw hak tur, ran, thing leh mau), tax pek tur ang ang pekna hmun te, bungraw chhekkhawlna hmun leh a ṭul anga ramdang mi lo lutte lo check-na hmun leh an lehkha pawimawh lo enfiahna hmun hmasa ber a ni. LCS chu India ram leh ramdang inrinna hmunah dah a ni ber a. India ramah hian LCS hi kan nei nual. North East bikah hian a hming chuan 38 kan nei a, mahse a vai chuan a function lem lo. Zokhawthar ami hi Mizoramin a kan neih hmasak ber tur a ni. Sawrkar laipui suma sak leh din a ni a, tuna a tak hawng theia kan awm hi a lawmawm hle.

Tuna kan hawn tak Zokhawthar LCS hi a taka hawn ni lo mah se rei tak chhung chu a theih ang anga kalpui a ni tawh. Myanmar leh a aia hla zawk ram dangte aṭanga Mizoram kaltlanga thil lo lut tur zawng zawng hi he LCS kaltlang hian a lo lut tawh dawn a ni. He LCS chauh hi dan ang taka thil lakluhna a nih dawn avangin he hmun ni lo Mizoram hmun dang aṭanga thil lakluh chu dan anga man theih a ni. Tunah hian a taka hawn ni mah se thil tih tur tam tak a la awm dawn a, a nihna ang taka kalpui tur chuan heng a hnuaia ṭul zual bik kan tarlante hi a awm a ngai dawn a ni.

Food Testing Laboratory: Ram dang aṭanga thil kan lakluh reng reng mihring ei tur atan a him em tih hi test ngei a ngai. He test-na laboratory hi North East-ah chuan Imphal leh Guwahati-ah deuh chiah a la awm. Sumdawngin thil a lakluh duh kha test nan kar hnih thum a ngai ṭhin a. Chumi hun chhunga a sum lo tangkhang chu sumdawng mi tan chuan uiawm tak, mi naranin kan hriatthiampui phak loh a ni.

Tehkhinna ṭha berah chuan Burma aṭangin kuhvarah (betel nut) i la lut duh a, truck phur khat chu nuai 50 man vel a lo ni a. Zokhawtharah emaw Melbukah emaw i chhekkhawl phawt a ngai a, test turin a sample i thawn a ngai a, test result a ṭhat chuan i lalut thei dawn chauh a ni. Laboratory kan neih loh avang hian Imphal leh Guwahati-ah thawn a ni tlangpui a, kar hnihte nghah a ngaih ṭhin avangin sumdawng tan chuan hlohna nasa tak a ni ṭhin. Dik tak chuan heng Burma siam kan thil ei zawng zawng leh Burma kal tlanga China siam kan ei zawng zawng hi test hmasak vek phawt tur a ni. Hei vang hian laboratory neih hi thil tihmakmawh a ni.

Plant Quarantine: Hei pawh hi labo­ratory ang tho, thing leh mau, hnim leh thlai kan lakluh turte test-na a ni a, kan neih ngei ngai a ni.

Animal Quarantine: Mizoten Burma bawng leh vawk, ar sual huaite kan lalut nasa hle. Dan ang taka kal tur chuan test vek phawt tur a ni a; mahse test na hmun kan neih loh vang leh kan mamawhna a san avangin kan lalut leh mai ṭhin a, hri lengte pawh kan tawrh phah ṭhin reng a ni. He thil pawh hi neih ngei tur a ni.

Immigration Point: Hei hi chu state police ho chan a ni thung. India ram lut leh chhuak reng reng naupangte thlenga report-na hmun tur a ni.

Bank: Custom duty pekna tur leh ram dang pawisa a ṭul huna thleng zung zungna tur te, dahkham ngai dahkhamna turin bank hi a awm a ngai.

Heng bakah hian weigh bridge te, ware­house ṭha tak, car pass (ram pahniha thil phur motor park-na tur) leh law and order ṭha taka kalpui te hi a ken tel pawimawh tak a ni.

Heti hian hrihfiah tum teh ang - Mi tupawh thil lalut duh leh thawn chhuak duh chuan Import-Export Code (IEC) a neih a ngai a. Hei hi DGFT office Shillong-ah dil tur a ni. Chumi Code nen chuan Customs Department-ah a inziak lut ang a, thil a lakluh reng reng Customs department kal tlang vekin a ni tur a ni. A thil lakluh a zirin test ngai test vek hnuah duty (bank kaltlangin) a pe ang a, a thil lakluh chu hralh theih turin a la chhuak thei dawn a ni.

India leh Myanmar hian inhriatthiam tawnna ṭha tak kan nei mek a. Custom duty-te pawh hmun dangte ngaihtuah chuan tihhniam (BCD 5% bungraw 40 thlan bikah) a niin Passport/ Visa tel lo pawhin Km 16 chhung kan va lut thei a, anni pawh an lo lut thei. Chutih lain harsatna hrang hrang kan tawk ve mek bawk. Ramri hung kan duh lo a, kan u leh naute Burma ramah tam tak an awm avang a ni. Mahse, ramri hung a nih loh avanga duh duha thil lakluh leh thawn chhuahte hi phal a ni chuang lo tih kan hriat a ṭha hle. Tunah chuan kan LCS hi hawn a lo ni ta a. Sawrkar laipui pawhin a ngaihvenin ram pahnih insumdawn tawnnaah ram tan eng nge a ṭangkaina tih hi a bengkhawn reng dawn a. Custom duty eng zah nge lut a, eng zah nge kan thawn chhuah (ram dang pawisa engzah nge kan hmuh), eng zah nge ramdang bungrua lo lut (ram dangah India pawisa engzat nge chhuak), ram dang mi engzat nge lo lut tihte nen lam report pek reng a ngai tawh dawn a. Chutih rualin sumdawng tam tak dan loa sumdawng ṭhinte tan erawh hmun a awm tawh dawn lo a, dan ang thlapa tih a ngai tawh dawn a ni. He kan LCS thar hi a takin kan hmang duh ang nge, hmang duh loin dan lo anga kalpui kan tum zawk ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni.

Mizoram hi kan vannei hle a. International border pahnih nei, state boundary pawh pathum lai nei kan ni a; nimahsela heng kan vanneihna te hi a taka chhawr turin duh angin sawrkar leh mimalten hma kan la tawk lo. Kan ram ṭhenawm ramte hi keini aiin an la changkang lo deuh pawh a ni thei e; mahse ram pakhat ve meuh chuan hmasawnna kawng hrang hrang a lo nei ve zel a. Tuna khawvela thil siam chhuahna hmun pawimawh ber chu Bangladesh hi a ni tawh. A chhan chu hnathawk hlawh (labour) a tlawm a, dan leh hrai lamah khawthlang ram changkangte angin khuahkhirhna a na lo a, sik leh sa leh thing leh mau humhalh leh khuahkhirh lamah a la zalen vang a ni. Hei hi hmang ṭangkaiin ram changkang zawkten Bangladesh-ah hian industry lian tak tak an din mek a. Chutiang bawkin Myanmar pawh hian lang theiin hma a sawn chho zel a, hun rei loteah chuan Mizoram hian ram dang nena insumdawnna kawngah hmun pawimawh tak a luah dawn a ni.

Ramin hma a sawn dawn chuan rua­hmanna felfai tak neih a ngai. A ram mipuite leh kan sawrkar pawh kan lo inpuah­chah a ngai hle awm e. Mizoramin a kan el (a ṭha lam) ber tur chu Manipur-a Moreh LCS hi a ni lo thei lo. Moreh LCS hi Zokhaw­thar ai chuan a awmna a rem zawkin kawngpui pawh an nei ṭha zawk a. Imphal aṭanga darkar thum vela thlen theih a ni bawk. Tin, Imphal-ah laboratory ṭha an neih avangin ram dang aṭanga thil ei tur lakluhte test a awlsam a. Kawngpui (border panna) a ṭhat avangin thil phurh man a lo tlawm zawk bawk.

Kumin chhung (2014 - Feb. 2015) hian Moreh LCS aṭanga thil lut leh chhuak zawng zawng hi vaibelchhe 1,035 lai niin custom duty-ah ringawt pawh vaibelchhe 7 vel lakluh a ni tawh a. Chutih laiin Zokhawthar LCS-ah ve thung chuan vaibelchhe 4 man vel bungrua niin custom duty-ah chuan nuai 29 vel chauh hmuh a ni.

Tunah hian India ram hian Look East policy kan kalpui mup mup a, Trans-Asian Highway (India-Myanmar-Thailand) pawh hi Moreh kaltlang tura tih a ni. Imphal Airport pawh International Airport-a puan ni tawhin rei lo teah international flight an nei mai dawn a. Trans-Asia Railway Network pawhin Imphal kaltlangin Moreh-ah Myanmar a lut dawn a ni.

Heng zawng zawng hi hre rengin kan state hruaitute pawh hian thlirna thui tak nen ram min hruai a ngai. Manipur-in thil tam tak a neih lai hian harsatna pawh tam tak a hmachhawn mek. Heng ramhnuai mite, chi bing intihhrannate leh sipai thuneihnain harsatna a thlen tam tak hi kei ni tan vanduai vanneihna lo ni hlauhin Myanmar nena kan in sumdawntawnna kawngah hian hmun pawimawh zawk nihna kan chang hlauh thei a ni. Kawngpui ṭha neih hi kan tihmakmawh a ni ang. Tuna pawimawh ber chu Zokhawthar leh Falam/ Hakka thleng hi kawngpui ṭha siamsak tura sawrkar laipui kan ngen chhuah theih chuan Mizoram tan hian hlawhtlinna ropui tak a ni ngei ang. (Myanmar buhfai leh kuhvarah leh thil dang lakluh nan a pawimawh rualin Goods and Service Tax kan hman hunah phei chuan state sawrkar tan revenue ṭha tak a ni thei ang) Eng vang nge kan tih chuan heng kan han sawi tak Trans-Asian Railway Network te, Trans-Asian Highway zawng zawng hi helai hmun paltlang tur a nih avang hian Mizoram tan chuan thil pawimawh tak a ni.

Sawrkar hian ruahmanna ṭha a siam a, mipui pawhin tam thei ang bera a ṭangkaina têl tura kan lo inpuahchah a ṭul. Relin Sairang a lo lut thuai dawn a, Trans-Asia Highway hmangin motor-in Bangkok kan zin thei thuai dawn.

Mizoram hian engtik niah emaw chuan international flight hi kan la nei ve ngei ang. Mizoram behchhan ngeiin sawrkar laipui chuan Kaladan Multi Model Project a ruahman a, land-lock state (lawngchawlhna nei lo) kan nih avanga tuipuia sumdawnna kan tih ve remchang lo pawh he project hian a tiziaawm dawn a. Kawrpuichhuahah Land Customs Station/Integrated Check post siam turin lungphum phum a ni tawh a. Hei pawh hian nasa takin Mizoram hi Border tarde-ah hma min sawntir dawn a ni.

Tin, Tlabungah hian LCS ṭha tak neih ava chakawm em! Chittagong Port hi Bangladesh port lian ber, an thil lakluh leh thawn chhuahna hmun ber, an financial capital a ni. Tlabung aṭang hian hnai tê, kawng ṭha chu awm se chawhma kal lek ni tur hi a ni a. Heng zawng zawng hi mumal taka bawhzui a, invenna mumal leh felfai tak nena kan kalpui chuan tun aṭanga kum rei lo teah Mizoram hi hmun pawimawh takah kan siam thei dawn a ni.

A chunga kan sawi bakah khian Special Economic Zone-te hi Zokhawthar-ah emaw, Tlabungah emaw te hian din tura ruahmanna te awm thei se chuan thil ṭha tak tur a ni. Border Township ram danga an tih ang hian Zokhawthar Township hi buaipui ve thei ila thil ṭha tak a ni ngei ang. Tin, Border Haat hi Mizoram hmun thumah din turin ruahmanna a kal mek a, tihhlawhtlin thuai ni se border area-a mite tan thil lawmawm tak tur a ni.

Heng kan sawi takte hi tun maia tih hlawhtlin theih loh tam tak a awm ngei ang. Ruahmanna ṭha, tumruhna leh inpekna tak tak nen chuan engtik niah emaw chuan heng kan sawi aia ṭha hian kan ram hian hma a sawn dawn a ni tih hre rengin sawrkar leh mipuiten lungrual taka hma kan lak a pawimawh.